חזרה לדף הראשי של מכון מעלה אדומים                             tornar a la pajina prinsipal del Instituto

   חזרה לדף הראשי של אוצר הלשון הספניולית    tornar a la pajina prinsipal del Trezoro

 

 



 

 

אוצר הלשון הספניולית (לאדינו) לדורותיה – המילון המקיף ההיסטורי

מילון המובאות: דיגומים מילוניים

לפי סדר אלפביתי

 

 

Trezoro de la Lengua Djudeoespanyola (ladino)

 a traves de las Epokas - Diksionario amplio istoriko

Diksionario de sitasiones: Enshemplos leksikales

Segun el orden alfabetiko

 

 




120

abafir adv.

בשפע רב, בהגזמה

abundantly, plentifully, profusely, in excess.

a la plasa, algunos dias se topa peshe abafir (Nehama)



130

abajá/abadjá (t.) m.

צוהר, אשנב, חלון אוורור

skylight, hatch, peephole, porthole, ventilation window.

avrir una abadja en el techo (Nehama)



140

abajur/abajú/abadjú/abadjur (fr.) m.

אהיל; תריס; מצחיה

lampshade; shutter, blind; peak, eye-shade.

kuando ay mucho sol kale serrar los abadjus (Nehama)



150

abaldado adj.

נכה, בעל מום, משותק

crippled, disabled, invalid, paralytic, paralyzed.

kedate abaldado (Nehama)



170

abaldarse v. refl.

השתתק; נעשה משותק/בעל מום; התבטלה גזירה

fall silent, to become paralyzed/ become mutilated; a decree was abolished

se tuyo i s'abaldo (Nehama)



180

abandonado adj.

נטוש, עזוב

abandoned, deserted, forsaken

un viejo abandonado (Nehama)



190

abandonar v.

עזב, נטש, זנח; הזניח, הפקיר; ויתר על; דחה; התפטר, הסתלק

leave, abandon, desert, forsake; cast off, neglect; forfeit; reject; resign, leave.

Non mos deshes i non mos abandones (Moscona)



260

abash- no sale abash (t.)

לא לצאת ראש עם מישהו

to not get along with someone

bravo a ti ke salites abash de este fecho (Nehama)

este ombre es muy kavesudo, no se sale abash kon el (Nehama)



280

abashada f.

נזלת, הצטננות, התקררות; ירידה, מורד, מדרון, שיפוע, שֵׁפֵל

catarrh, catching a cold, cooling; descent, drop slope, incline, slant; worthless, despicable

Esta kon abashada (Moscona)

en la vida ay abashadas i suvidas (Nehama)



290

abashado adj.

מנוזל, מצונן; שנפל, ירוד

caught a cold; fallen, inferior, low, lesser

Abashado de los sielos (Moscona)



300

abashamano/d'abashamano

מתחת לשולחן, בסתר

under the table, unofficially, secretly

lavorar d'abashamano (Nehama)



330

abashar v.

ירד, פחת; הוריד, הפחית, הנמיך; העמיק (בשאלה/נושא)

decline, descend, come down, to be reduced, to be lessened; lower, reduce, diminish; to deepen, to go deeper

Abasho la lana - pujo el gaytan (Moscona)

Ay dizientes ke el presio del pan va abashar (Moscona)

Otra koza no le abasha (Moscona)

abashar la eskalera (Nehama)

no esta abashando porke esta hazino (Nehama)

abasharon las aguas (Nehama)

es la ora ke le abasha la bovedad (Nehama)

el mestro le abasho la mezada (Nehama)

abasha de lo ke devia lo ke ya te pagi i lo ke te di atras (Nehama)

el hazino sudo i le abasho la kayentura, estuvo en repozo i le abasho la tansion (Nehama)

abasharon los presios (Nehama)

abasho la lana i suvio el algodon (Nehama)



360

abasho adv.

מטה, למטה

down, downward

Abasho en el kurtijo (Moscona)

Mirar de arriva abasho (Moscona)

Abasho la gerra! (Moscona)

abashar abasho (Nehama)

favlar de abasho arriva (Nehama)

meter todo de abasho arriva (Nehama)

no me se va el komer para abasho (Nehama)



440

abastado - El Abastado

שַׁדַּי, אלהים

god

El Abastado bendisho a Yaakov avinu i amargo a Naomi (Nehama)



460

abastadrear v.

קלקל, השחית

to spoil, to damage, destroy

la negra kompanyia abastadrea los uzos i las maneras de los fijos (Nehama)



470

abastansa (it.) f.

כמות מספקת, מספיק

sufficient amount, enough

Ya tenemos abastansa (Moscona)

tener abastansa de komanya para el envyerno (Nehama)



490

abastar v.

הספיק

to be sufficient

La paras no me estan abastando (Moscona)

ya abasta i sovra (Nehama)

ya tomo el dupyo de lo meresido; dize ke no le abasta i kiere mas (Nehama)

no me abastan mis males; tengo por agusto los males de la par entera (Nehama)

el Dio ke diga i abasta (Nehama)

abasta ke kite un biervo de la boka para ke sea ovedesido sin tadria (Nehama)

basta mi nombre ke sea de Abravanel! (Nehama)



520

abasteser v.

סיפק, כילכל, צייד

supply, to provide for, to feed and clothe, to equip

Para abasteser la kumanya es menester de penar sus venti unyas (Moscona)

lavora de dia i de noche para abasteser a su famiya (Nehama)



540

abastesiente adj. & adv.

מספיק, די הצורך

enough, sufficient

tener abastesiente para pasar el mez (Nehama)



580

abasto m.

הספק; כמות מספקת

output; sufficient amount

Tenemos abasto de arina (Moscona)

Entendi ke no komites a tu abasto (Moscona)

faze sigaros a la mano, i dos d'eyos no le damos abasto para embrujar lo ke kita de la mano, tanto lavora presto (Nehama)



600

abatanar v.

בטש, הידק (בד בתעשית הבדים)

to beat, to fasten together (fabric)

los panyeros de Salonik iyan abatanar las lanas, los panyos en las aguas de Verrya (Nehama)



610

abatido adj.

מדוכא, מדוכדך, מוכה (גם נפשית), נדכא; קודר, עגום, נוגֶה; מיוגע; המום, נדהם

depressed, to be down, beaten (also mentaly), despondent, humiliated; dark, gloomy, bleak, sad, melancholy, doleful; exhausted; shocked, stunned, astonished, amazed

Abatido al polvo de la tierra (Moscona)

esta abatido despues de un dia muy kanseryozo (Nehama)

pedrio mucha para en su fecho i esta abatido, abatidiko (Nehama)



620

abatimiento m.

דכאון, דכדוך, יאוש; תשישות, החלשות, התמוטטות; תדהמה

depression, dolefulness, despair; exhaustion, frailty, weakening, collapsing, breakdown ; astonishment

Abatimiento de korason (Moscona)



630

abatir v.

דיכא, השפיל העיק על; פגע ב- הלם, היכה, המם; הפיל, הפיל ארצה, מיגר; התיש; פחת

to depress, oppress, humiliate, to press on; to harm something/someone, to beat, to strike, to hit, to stun, to shock; to drop, to drop down, eradicate; to wear out, exhaust; decline

El frio abate el leon (Moscona)

el frio ya abatio (Nehama)

el kayentor ya abatio (Nehama)

la kayentura ya abatio (Nehama)

la ravia ya abatio (Nehama)

la sekera/la fambre/ la luvia ya abatio (Nehama)

el aire/ el pedrisko ya abatio (Nehama)

la landra/ la holera ya abatio (Nehama)

el espanto ya abatio (Nehama)

la la luvia abate el aire (Nehama)



750

abediguar v.

תמך, סעד, סייע, חיזק; החיה

to support, take care of, to nurse, to help, assist, strengthen; resuscitate, revive

abediguar famiyas, hazinos, guerfanos i bivdas (Nehama)

abediguar a su provre, a su djidio (Nehama)



1040

ablandado adj.

מרוכך

softened, mollified

ya parese mas ablandado (Nehama)



1070

ablandar v.

ריכך

soften

La gayina ya se ablando (Moscona)

No ay ablandar esta kavesa! (Moscona)

Ablandar los guevos (Moscona)

ablandar la karne (Nehama)

ablando el frio/la kalor (Nehama)

el Dio ke le ablande el korason (Nehama)



1140

abogador/abogado m.

עורך דין, פרקליט, סניגור

lawyer, attorney, defence attorney

tener abogadores (Nehama)

mijores abogadores ke mos apareje el Dio (Nehama)



1150

abokado adj.

גחון, כפוף

bent over, bent, hunched

Abokado sovre el livro (Moscona)



1190

abokarse v. refl.

גחן, התכופף, רכן, היטה עצמו, השתחווה; נעתר; נכנע, השפיל עצמו

to lean, to stoop, bend over, bend forward, to tilt oneself, bow down; accede; to surrender, to degrade oneself, to humble oneself

abokarse para arrekojer una koza de en basho (Nehama)



1280

aboltadero m.

התהפכויות, תזוזות בלתי פוסקות (למשל בשינה)

turning, rolling over, non stop movement (for example, in one's sleep)

Esta en la kama kon un mal aboltadero ke no desha dormir a los otros (Nehama)



1290

aboltado adj.

הפוך, שנהפך ל-; מומר, משומד, כופר, דונמה (חסיד שבתי צבי)

overturned, invertded, that became; converted, heretic, non believer, donme (shabtay zvi follower)

Shabetay Sevi hue un aboltado (Nehama)



1300

aboltadura f.

היפוך

turning over, inversion, contrary

pagar al shastre la aboltadura de un vestido (Nehama)



1330

aboltar v.

סובב, הקיף; הפך; חזר, שב, הלך בחזרה; החזיר; הפנה; החליף; השתנה

to turn, to spin, to surround; to turn over an object; to return, to come back, go back; return an object; refer; replace; to become changed

No le aboltes kara! (Moscona)

No aboltesh las palavras (Moscona)

vo ir en kaza i vo aboltar sin tadrar (Nehama)

ya aboltates la kara, ya paso el dia, la semana, el mez (Nehama)

este ninyo era muy malo, ya abolto (Nehama)

el tiempo abolto (Nehama)



1340

aboltarse v. refl.

התהפך; הסתובב; חזר מנסיעה; שינה טעמו; המיר דתו

turn over; turn around; to come back from a trip; to change taste; to convert religion

s'aboltó la barka i el barkero s'afogó (Nehama)

s'abotió la redoma i se vazió el vino (Nehama)

se abolta por onde le viene el ayre (Nehama)

al aboltar de viaje (Nehama)



1420

abonachear (it.) v.

נרגע, נחלש (סערה)

relaxe, calm down, to be weakened (storm)

el tiempo abonacheó (Nehama)



1480

abonarse v. refl.

חתם/נעשה מנוי (על כתב עת וכו'); "נתקע"; הפחית, עשה הנחה

sign/to become a subscriber (to a magazine etc.); become stuck; reduce; to give discount

abonar los presyos/abonar una fakura. (Nehama)



1570

abordar v.

נגע ב-, השיק ל-; עגן

to touch something, to touch; to anchor

la barka abordó al molo (Nehama)

abordar una kuestion sin ir por kalejikas (Nehama)



1590

aborreser v.

שנא, תעב, בחל ב-, מאס

hate, loath, despise, to abhor, detest

los ensavanados se fazen aborresér (Nehama)



1610

aborresido adj.

מתועב, שנוא, משוקץ

despicable, hated

Aborresido del Dio i de la djente (Moscona)

aborresido del Dio i de la djente (Nehama)



1630

aborresión f.

שנאה, איבה, טינה, מיאוס

hate, animosity, grudge, resentment, abomination, repulsiveness

Me entro aborresion por el tutun (Moscona)

me entró aborresion por este lugar, por esta persona (Nehama)

tengo aborresion por este komer (Nehama)



1750

abovado adj.

מטופש; טיפש

silly, foolish; stupid, fool

Bovo abovado (Moscona)

lo griti, al lugar de responder me kedo mirando en la kara de un aire abovado (Nehama)



1780

abovarse v. refl.

השתטה

to behave like a fool, act idiotically

al lado de este mestro, el ninyo se abovo al lugar de agudeserse (Nehama)



1800

abrasada f.

חיבוק

hug, hugging, embracing

en tornando de viaje, en una abrasada, el padre apreto su pecho a su mujer i a sus dos fijikos (Nehama)



1820

abrasar v.

חיבק

to hug, to embrace

kierer abrasar mucho, muchas kozas en una (Nehama)

kien mucho abrasa poko apreta (Nehama)



1850

abrasijos m. pl.

התגפפויות

caressing (plural)

Manko sea esta manera de abrasijos! (Moscona)

onde ay muchos abrasijos ay mucha falsía (Nehama)



1860

abraso m.

חיבוק

hug, hugging, embracing

Ayer se pelearon, agora ya stan bezos i abrasos (Moscona)

arresevir kon bezos i abrasos (Nehama)



1920

abrevar v.

השקה; השקה הצאן

to water; to water the flock

el pasíor abreva su revanyo (Nehama)



2000

abrigado adj.

חוסה, מסתופף

takes refuge or shelter ; spends time at - , visites frequently

kaza bien avrigada kontra el frío/la luvia (Nehama)



2040

abrigarse v. refl.

תפס מחסה, חסה בצל,התגונן

to take cover, to be under the protection of, to defend oneself, to protect oneself

Abrigate bien ke el frio esta grande (Moscona)

abrigarse debasho una ala de tejado/débasho un arvol/debasho las alas de uno/debasho las alas del Dio/ las alas de los malahim (Nehama)

abrigarse del ladronisio (Nehama)

abrigarse de la luvia/del viento/del sol (Nehama)



2050

abrigo m.

מקלט, מחסה

shelter, refuge, hideout

kada padre de famiya deve de asegurar un abrigo para los suyos (Nehama)



2070

abrikok m.

משמש

apricot

los kueshkos de abrikok, ke son amargos, se adulsan kuando se deshan unos kuaníos dias kon agua i sal (Nehama)



2310

abudaraho m.

קוויאר יבש, ביצי דגים מיובשות

dry caviar

el abutargo es muy kyisto en Oriente: se toma komo aperitivo, para avrir la gana, o despues de komer (Nehama)



2350

abufado adj.

מנופח, נפוח

inflated, swollen

abufado del esfuenyo (Nehama)



2370

abufarse v. refl.

התנפח; תפח, צבה

to become swollen; swell, grow in size

Se abufo de yorar (Moscona)



2390

abukí adj.

נטוי, משופע

inclined, sloping

un tavlado abuki (Nehama)



2470

abuzar v.

ניצל, ניצל לרעה; הגזים, עבר את הגבול; השתמש באופן לא הוגן; התעלל

to use, exploit; exaggerate, to overdo it, to cross the line; to use in unfair manner; to abuse

No kero abuzar de vuestro tiempo (Moscona)



2510

ach (t.) adj.

משתוקק, רעב מאוד

yearn, long for, desire, to be famished

estar ach por komer (Nehama)

estar ahc por pelear (Nehama)



2540

achakar v.

תירץ, חיפש תרוצים

to make excuses, to look for excuses

No achakeas achakes kon malisia (Moscona)

para eskuzar la tadria, achako ke le tomo la luvia (Nehama)



2550

achake m.

תירוץ, אמתלה, תואנה; סיבה, גורם

excuse, pretext; cause, reason

No ay muerte sin achake (Moscona)



2557

achakes conj.

בגלל, מפני ש-, בשל

because, because of

No vino achakes ke estuvo muy okupado (Moscona)



2600

achakozo adj.

עדין, שביר, רופף; שבריאותו רופפת, חשוף למחלות; מבקש תרוצים; מועד לגנוב, לעשות מעשים לא ראויים, אינו ראוי לאמון, יש לנהוג בו זהירות

gentle, delicate, fragile, loose; that suffers from unstable health, exposed to diseases; looks for excuses; prone to theft or to inappropriate deeds, unworthy of trust, needs to be handled with caution/ prudence

no lo deshesh solo al lado de la kasha: es achakozo (Nehama)



2630

achatar (it.) v.

שיטח, רידד

to flatten, to beat flat, to roll out

Achatar komo oja de lata (Moscona)



2640

acherkarse v. refl.

הבחין, שם לב

to notice

dize ke me estuvo faziendo sinyos kon las manos, kon los ojos para meterme en guardia, ma yo no me acherki de nada (Nehama)



2660

achetador (it.) m.

מקבל שטר החוב

the recipient of the bill/ promissory note

el achetador de una kamiala (Nehama)



2670

achetar (it.) v.

הסכים, נענה, נעתר, קיבל, השלים עם

agree, to consent ,comply, accede, to accept, to make peace with

no kieria entrar en un fecho, le arrogi y acheto (Nehama)



2710

achik (t.) adj.

בהיר

clear, lucid, bright

La ropa esta muy achik (Moscona)

El echo ya sta achik (Moscona)



2740

achikar v.

הקטין

make smaller, to reduce

achikar un tapet (Nehama)



2750

achikyoz (t.) adj.

פיקח

clever

No seas tan achikyoz! (Moscona)



2770

achileado (t.) adj.

אדם שהשכיל/הרחיב דעתו/התפתח/נעשה משוחרר/שנעשה מודרני

a person that got educated/ broadened his horizones/ evolved/became liberated/became modern

un kazalino achileado (Nehama)



2790

achilearse (t.) v.

נעשה בהיר; נעשה עצמאי, השתחרר; נעשה משוחרר/מודרני, התפתח

become clear; become independent, become free, to become liberate/modern, evolve

El sielo se achileo (Moscona)

Ke se le achileara este mazal! (Moscona)

paresia un tonto, ma de kuando frekuenta kon djente se achileo (Nehama)



2840

achunkado adj.

מתרווח, יושב בנוחות; יושב בכבדות; יושב ישיבת כריעה

making himself comfortable, sitting comfortably; sitting heavily; squating

nos vino a vijitar para federmos, se kedo dos malas oras achunkado; no le mirimos en la kara (Nehama)



2870

achunkarse (vulg.) v. refl.

ישב בכבדות - מכוון למי שהתיישב שלא לרצון; התישב בכריעה; נהפך לנכה

to sit heavily - referes to someone who sits unwillingly; to sit crouched; to become crippled

Se achuko en la kyushe (Moscona)



2890

achyoz (t.) adj.

גרגרן, זולל וסובא

gluttonous, insatiable

Es muy achyoz artasion para el no ay! (Moscona)



2900

ad ayom (ebr.) adv.

עד היום

to this day

muchos uzos del tiempo del rey David kedaron ad ayom sin trokamiento (Nehama)



2950

adam (ebr.) m.

אדם, בן אדם; אף אחד

person, man, human being; nobody

espartir una suma de moneda a tanto por adam (Nehama)

adam no pasa por esta kaleja (Nehama)

adam no demanda por mi (Nehama)

del tiempo d'Adam arishon (Nehama)



2980

adanearse v. refl.

עצר עצמו, נמנע, התאפק

to stop oneself, avoid, abstain, refrain, to restrain oneself, to hold back

se adaneo por la kaye (Nehama)

la karrosa se adaneo delantre de mi kaza (Nehama)

adanearse por urinar (Nehama)

el mestro le diso las del perro i el supo adanearse para no responder (Nehama)



3100

adefla f.

לענה; כינוי למשהו מר מאוד

wormwood; a nickname for something very bitter

estavan bailando i kantando, ensupito se aferraron de manos i se les fizo todo fyel y adefla (Nehama)



3130

adelantado adj.

מתקדם, מתקדם בדעותיו; מוקדם; כשרוני

advanced, advanced in his opinions; early; talented, skillful

Adelantado en los estudios (Moscona)



3160

adelantar v.

התקדם, השתפר; הקדים, קידם

to advance, to progress, improve

Nuestros armadas adelantaron de diez kilometros (Moscona)



3170

adelantarse v. refl.

התקדם; קידם פני הרעה, מנע

to advance, to progress, to face evil, prevent

Se adelanto de antes kon antes (Moscona)

tenia entision de yamarlo a komer, ma se adelanto i es el ke me envito (Nehama)



3190

adelanto m.

מקדמה (בריצה, תחרות); עדיפות; שיפור

advance (in running, race, competition); priority; improvement

Ovrar por el adelanto de la sensia (Moscona)

tiene mucho adelanto, no lo puedo aferrar (Nehama)

favlar mal de uno por adelantre i por atras (Nehama)



3200

adelantre adv.

קדימה, לפנים, הלאה

forward, in front, further on, onward

Kamina adelante! (Moscona)

Kaminavan kon la banda adelantre (Moscona)



3300

además adv.

חוץ מזה, מלבד זאת, לבד מ-, יתר על כן

besides that, furthermore, moreover

te akavidaron kontra este ombre; ademas ya lo vites arrovar kon tus ojos i portanto le dates konfiensa (Nehama)



3480

adevitar v.

נטל עליו מחוייבות

to take upon a commitment, commit

Me adeviti de venir en kada'ldia (Moscona)



3510

adiar (port.) v.

דחה ליום אחר

postpone to another day

si prometes no adies para mantener palavra (Nehama)



3520

adientro prep.

ב-

in, at

ay ladron adientro la kaza (Nehama)

estar adientro de un fecho (Nehama)

alimpyar una bota por adientro i por ahuera (Nehama)

ninguno save lo ke el otro tiene adientro: (Nehama)

en la borrachez, en la ravia, todo lo ke ay adientro sale ahuera: aborrision, kovdisia, dezeos negros, penserios somenos (Nehama)

o adientro o ahuera (Nehama)

ni adientro ni ahuera (Nehama)

tener el guerko por adientro (Nehama)

adientro de una frangola salio un djidyo (Nehama)



3700

adjabá? (t.) interog.

האמנם? היתכן?

is that so? can it be?

adjabá atornó de viaje i no supimos nada? (Nehama)



3710

adjadisa! interj.

מגיע לו!

he has it coming! he deserves it!

está yevando mal kon su fijo, adjadisa, ke no lo ambizara tanto negro de chiko (Nehama)



3740

adjamí (t.)

טירון, ירוק, בלתי מנוסה

beginner, novice, unexperienced

es ainda adjamí (Nehama)



3750

adjamilik (t.) m.

חוסר נסיון; שגגה (מחוסר נסיון); עזות פנים

lack of experience; error, mistake (from lack of experience); insolence

Grande adjamilik de su parte (Moscona)

es adjamilik de me­terse en un kuriente kuando s'esta sudando (Nehama)



3810

adjenimol! (t.) interj.

לעזאזל!

damn it! to hell with it!

Adjenimol! No kero ni saver! (Moscona)



3870

adjidear (t.) v.

ריחם

to pity, to have mercy on

es de adjidear al riko ke deskaye mas ke al prove ke nasió prove (Nehama)

no tiene kien lo adjidee (Nehama)



3890

adjidearse (t.) v. refl.

ריחם, נכמרו רחמיו, התמלא חמלה

to pity, to have mercy on, to feel sory for, to be filled with compassion

Me se adjideo la alma de ver (Moscona)

Djideate de mi! (Moscona)

No adjidees la para! (Moscona)



3950

adjilé (t.) f.

חפזון, פזיזות, מהירות

haste, hurry, rush, rashness, recklessness, swiftness, quickness, speed

Ke es la adjilé? (Moscona)

Se metio en la kaye kov grande adjilé (Moscona)



4000

adjizlik (t.) m.

צער, עצב, עגמה; כעס

sadness, sorrow, grief; anger

El adjizlik se lo kere kitar kon mi! (Moscona)



4060

adjuntamiento m.

חיבור, צירוף, איחוד, היתוך; אסיפה, התכנסות, כינוס; הצטרפות, התחברות, התאחות; ייחוד, הזדווגות

connection, combination, merger, unification, melting together, fusing together; assembly, convention, gathering; joining, connecting, coming together; coitus, copulation

Mejor morar kon leones I kulevros mas ke adjuntamiento de mujer pleitoza (Moscona)



4130

adjustar v.

הוסיף, השלים, הגדיל; סידר; השלים פרטים כדי לעשות את הסיפור אמין

to add, to complete, enlarge; arrange, put in order; added detailes to make a story credible

Me se azen demenester otros diez mil levos para adjustar el kontado (Moscona)

Para adjustar el shabat se kere una bolsa sin dip (Moscona)

Yo vo adjustar ke... (Moscona)



4140

adjusto m.

הסכם; תוספת, השלמה

agreement; addition, supplement

Mas vale mal adjusto ke buen pleito (Moscona)



4350

adolar v.

פיסל, גילף, חטב

sculpt, carve, engrave, chop

I adolo dos tavlas de piedra komo las primeras (Moscona)

Adolar en piedra i palo (Moscona)



4430

adolmar v.

התקשה, הקשיח

to become harden, to harden

La mano tengo adolmada (Moscona)



4470

adoloriado adj.

כואב, מלא צער

hurting, full of sorrow

El pie tengo adoloriado (Moscona)



4650

adormeser v.

הרדים; נמנם

to put to sleep; to take a nap, to doze

Ni dormir ni adormeser (Moscona)

la kalor huerte adormese (Nehama)

la asperina adormese la dolor (Nehama)

el estar mucho asentado adormese los miembros (Nehama)



4660

adormeserse v. refl.

הקהה; נרדם

to dull; to fall asleep

me se adormesieron el pie i la mano (Nehama)



4670

adormesido adj.

רדום, חסר תחושה

dormant, sleepy, numb

El pie tengo adormesido (Moscona)

tengo la pierna adormesida (Nehama)



4680

adormesimiento m.

הרדמות, תרדמה, הרדמות יתר; הרדמה

falling asleep, slumber, oversleep; causing to sleep

I adormemiento kayo sovre Avraam (Moscona)



4730

adornar v.

קישט, ייפה, סידר יפה, עיטר

to decorate, to beautify, to arrange nicely

adornar la kaza para resivir vijzita (Nehama)



4740

adornarse v. refl.

התקשט

to decorate oneself

se vistio i se adorno para la boda (Nehama)



4770

adotrinar v.

הורה, חינך

teach, educate

un buen padre save adotrinar a su fijos (Nehama)



4820

adovar v.

תיקן, שיקם, הטליא; השכין שלום, השלים (בין שני בני ריב)

to repair, rehabilitate, to patch; to make peace, to make peace between two people

Adovar la kondukta (Moscona)

Danyar es kolay, adovar es fuerte (Moscona)



4830

adovarse v. refl.

הסתדר

to manage (with a situation), to work out (a situation)

estavan peleados, ya se adovaron (Nehama)



4840

adove m.

לבֵנה (מיובשת בשמש)

a brick that is dried in the sun

I era a eyos el adove en lugar de piedra (Moscona)



4860

adrer /adrir v.

שרף, הבעיר, הדליק; בער

to burn, to set on fure, to light; to burn (passive)

El gaz esta adriendo de dia I de noche (Moscona)



4945

aduk (ebr.)

נזיר

monk

Yo le digo ke so aduk, el me demanda kuantos krios tengo (Moscona)



4950

adula f.

שמחה גדולה

great joy

Esta unas adulas! (Moscona)



4980

adulsar v.

המתיק, ריכך, הקל; הגיש דברי מתיקה

to sweeten, to soften, to relieve; to serve sweets

Adulsar la moleja (Moscona)

Es aedado ma le plaze dar bueltas de manseviko (Moscona)



5240

afaká f.

שעמום

boredom

Ya me suvio afaka a la kavesa (Moscona)

Ya me dio afaka de sintir uno i mizmo (Moscona)



5280

afalagar v.

הרגיע, ניחם, ריצה, השקיט; נתן סיפוק

to calm, console, appease, to please; to give satisfaction

afalagar kon palavras (Nehama)



5300

afalagasión f.

ניחומים, תנחומים

consolation, condolences

Para esta piedrita afalgasion no ay! (Moscona)



5340

afalsear v.

זייף

to forge

Agora i la manteka la estan afalsando (Moscona)



5350

afamado adj.

מפורסם, ידוע, נודע, בעל שם; רעב, משתוקק ל-

famous, publicized, well-known; hungry, craving/yearning for -

Un doktor muy afamado (Moscona)

un médiko afamado (Nehama)

presto, ke traygan komer, estamos afamados (Nehama)

afamado de gloria (Nehama)



5360

afamar v.

הפך (מישהו) למפורסם; הרעיב

to make somebody famous; to starve

la mestra mizmiza afama a las servideras (Nehama)



5370

afamarse v. refl.

התפרסם, נודע, קנה לו שם

to become famous, to become well-known

El ke tiene la sensia kon eya se afama (Moscona)



5390

afanado adj.

סובל, מעונה; משלה עצמו

suffering, tortured; self deluding

Akorrido i afanado (Moscona)



5440

afartado adj.

שבע

full

se hue afanado de todo lo bueno de este mundo (Nehama)



5450

afartar v.

השביע

to satiate

un punyadiko de tyerra afarta solo el ojo del ombre (Nehama)



5460

afartarse v. refl.

שבע

la salud es de komer un bokado manko de lo ke se kiere para afartarse (Nehama)

afartarse de meldar (Nehama)

mis nietos me vinyeron a vjzitar, estuvieron dos puntos i se hueron, no me afarti de verlos (Nehama)



5510

afaziendado adj.

בעל רכוש

has many possessions

riko i afaziendado (Nehama)



5530

afaziendarse v. refl.

התעשר

to become rich

este mansevo se afaziendo kon la dota ke tomo de su eshuegro (Nehama)



5540

afeado adj.

מכוער; מוקע, מגונה

ugly; blamed, outcast, improper, indecent

afeado del Dio i de todo el mundo (Nehama)



5560

afear v.

כיער; הטיל דופי; נזף קשות

uglify; to defame; reprimand harshly

Ma de afear son akeas mujeres ke salen por los kampos i por las karreras yenas de hadras i rizas (Moscona)

este chapeo te afea (Nehama)



5570

afearse v. refl.

התכער; האשים את עצמו

to become ugly; to blame oneself

Komo chika era ermoza, en grande se afeo (Moscona)

El se afeava de la severidad de sus primeros djuzgamientos (Moscona)

al lugar de afermoziguarse se afeo (Nehama)



5620

afedeser v.

הסריח, הצחין

to stink

estuvo días sin komer i se le afedesio la boka (Nehama)



5630

afedeserse v. refl.

התחיל להעלות צחנה

to begin to raise stench

Se afedeesieron or sea: se izieron aboresivles (Moscona)



5645

afeentar v.

שעמם, היה לטורח, עִייף

to bore, to become a burden, to tire

Ya afeenteo al kolel (Moscona)



5647

afeentarse v. refl.

השתעמם, נמאס לו, התעייף

to be bored, to be tired of, to become tired

Ya me afeenti de esta vida! (Moscona)



5648

afeento m.

צרה, דאגה

trouble, worry, concern

Kada dia un modo de afeento (Moscona)



5700

afeksionado adj.

מחבב; חביב, אהוד

to like, to be fond of; likeable, liked

un amigo afeksyonádo (Nehama)



5840

afermoziguar v.

ייפה, קישט, שיפר

to beautify, to decorate, improve

el bienyevar aformozea, el malyevar embrutese (Nehama)



5860

aferrada f.

אחיזה, תפיסה

to grasp, to hold, to catch

en una aferrada se yevo la metad del komer ke avia para todos (Nehama)



5880

aferrar v.

תפס, אחז, החזיק; תפס (שכלית), הבין; הגיע

catch, hold; comprehend; to arrive

Ya me aferri la bela (Moscona)

aferró la luvia (Nehama)



5890

aferrarse v. refl.

נתפס, נאחז; התאהב; התעמת עם; ''תפס'' מחלה

to be caught, to clutch at; to fall inlove; to confront; to 'catch' a disease

Ya se le afero la mintira (Moscona)

aferrarse de un detalio, de una bava (Nehama)

empesó kon eniegar ma en avlando se aferró el propio kon sus palavras (Nehama)



5940

afeshugar v.

ליטף, פינק; פיתה, החניף; הטריד, הפריע (סלוניקי ויוגוסלביה), חנק בחיבוקים

to stroke, pamper; seduce, flatter; to bother, interrupt, disturb, to 'strangle' with hugs

este pezgado me viene a ver kada ora i kada punto, me está afesugando (Nehama))



5960

afeshugozo adj.

מטריד, מפריע, מלאה; (על אוכל:) מבחיל, מעורר בחילה/סלידה

disturbing, interruptive, tiring; nauseating/sickening (told about food)

un beveraje mucho dulse es afesugozo (Nehama)



5965

afiansado adj.

שנהנה מאשראי

that has credit

estar afiansado en las bankas (Nehama)



5970

afiansar v.

בטח ב-; הבטיח; ערב ל-, נתן אשראי

to trust in-; to promis; to vouch for-, to give credit

Afiansa por tu kompaniero el karar ke alkansa tu mano (Moscona)



6040

afigurar v.

צייר, צייר דיוקן; פיסל, עיצב; שיווה בדעתו, שער בנפשו, צייר בדעתו, דמיין

paint, to paint a portrait; sculpt, design; imagine, assume

no viene a afigurar a uno ke fizo buenos estudios kon uno ke no save ni meldar (Nehama)



6060

afijado adj.

שיש לו ילדים; ילד מאומץ

that has children

esta kazado i afijado (Nehama)



6130

afiliarse v. refl.

התקבל לאירגון/מועדון חברים

to be accepted as a member in an organization/club

afiliarse a una sochetá sekreta (Nehama)



6150

afilú (ebr.) conj.

אפילו

even if

afilu hazino se va al fecho (Nehama)

una madre kiere bien a su fijo afilu si es un bandido (Nehama)



6180

afilvanar v.

הכליב

staple, baste

afilvana antes de kuzir (Nehama)



6190

afín de conj.

כדי ל-, במטרה ל-

in order to-

esta kurriendo afin de arrivar a tiempo (Nehama)

se echo a arrovar afin de traer pan a su famiya (Nehama)



6220

afinar v.

עידן, עשה דק; הרעיב; סיים

to refine, to make thin; to starve; to finish

la madrasta afina, en vezes, a los fijos de la otra madre (Nehama)



6230

afinarse v. refl.

התעדן; כחש, סבל מתת תזונה; הרעיב עצמו - מקמצנות/מתוך רצון לרזות

to become refine; to become very skiny, to suffer from malnutrition; to starve oneself on purpose

el kazalino se afina kuando mora en la sivdad (Nehama)

no kome komer de bivos, se está afinando, por eskarsedad (Nehama)



6280

afinkarse v. refl.

נתקע, ננעץ

to be stuck in, to be jammed in

me se afinkó el bokado, el komer al estomago (Nehama)



6285

afinko m.

כאב בטן, עצירות, מזון לא מעוכל שדבק בבטן; אידיאה פיקס, אובססיה; מוסר כליות, יסורי מצפון

stomach ache, constipation, undigested food stuck in the stomach; fixed idea, obsession; guilty conscience, remorse

se le mitió un afinko en la boka del alma (Nehama)



6330

afirmar v.

אישר, אימת, קיים, חיזק, חתם, נתן תוקף; טען/הצהיר בתוקף

confirm, verify, fulfill, to strengthen, to sign, validate; argue/to declare firmly

Afirmar una karta (Moscona)

afirmar las enkomendansas de la ley (Nehama)



6340

afirmarse v.

התגשם, התממש, יצא לפועל (נדר/איחול/תחזית)

to come true, materialize, to be fulfilled (vow/wish/forecast)

Todo lo ke kito de boka se afirmo (Moscona)

bendision de padre se afirma (Nehama)



6355

afirmativamente adv.

בחיוב

positively

Me rtespondio afirmativamente (Moscona)



6360

afirmativo adj.

חיובי

positive

Repuesta afirmativa (Moscona)



6440

afitar/afitarse v./v. refl.

קרה (מקרה נדיר, יוצא דופן), התרחש; גרם עצירות

happen (rare occurrence), occur; to cause constipation

Afito ke me topi en kaza (Moscona)

la muca dulsera afita (Nehama)

le afitó de ganar la lotería (Nehama)

siempre viene a la ora, oy solo le afitó de venir tadre (Nehama)



6450

afito m.

מקרה; קלקול קיבה; עצירות (סלוניקי); צרה, בעיה

occurrence; gastroenteritis; constipation (saloniki); trouble, problem

kien tiene fijos no muere de afito (Nehama)



6470

afiuziarse v. refl.

בטח ב-, נתן אמון ב-

El rey se afiuzio en el (Moscona)



6500

aflakamiento m.

הרזיה; החלשות, ירידה, שקיעה; חולשה

sliming; weakening, decline, sinking; weakness, frailty

Aflakamiento de korason (Moscona)



6510

aflakar v.

הרזה (גרם רזון); החליש, ריפה, התיש; העני

to slim (make thin); to weaken, to wear out; to make poor

mucho lavorar kon komer poko, aflaka (Nehama)

las marrekías, los espantos, los menajos aflakan el korason (Nehama)

los estrasgos de la gerra mondial aflakaron mucho la industria i el (Nehama)

ya m'aflakó kon sus demandas de kada ora i punto (Nehama)



6520

aflakarse v. refl.

רזה, הרזה, כחש; נחלש, כילה כוחו, תשש, התרופף; התרושש

to lose weight, to slim\reduce weight; to become weaken, to become exhausted, to become loose; to become impoverished

De la hazinura se aflako (Moscona)

komer poko para aflakárse (Nehama)

los fechos se aflakan kuando la rekolta es prove (Nehama)

travo la metad de su kapital i se le aflakó el fecho (Nehama)



6580

afloshar v.

החליש, ריפה, הרפה, שחרר, התיר; נחלש

to weaken, to loosen, to let go, release, unty; to become weak

El frio ya aflosho un poko (Moscona)

el frío afloshó (Nehama)



6590

aflosharse v. refl.

התרופף, נחלש, התרפה, נעשה רפוי, דעך; הפיג מתיחותו

to become loose, to become weak, to become feeble, die out; to relieve tension

la amistad, el amor se afloshan (Nehama)

a la vejes se afloshan las vidas (Nehama)



6620

afluir v.

זרם

stream

Djente afluivan de todas las partes (Moscona)



6660

afojaldar v.

הכין בצק עלים

to make puff pastry

afojaldár la masa de las pastas (Nehama)



6670

afogado adj.

טבוע, חנוק; מחניק; חנוק מחובות וקשיי מסחר

drowned, choked, stifled ; stifling; stifled with debt and commerce hardship

el tiempo, el aver están afogados (Nehama)



6690

afogar v.

חנק, הטביע; העיק על

strangle, drown; to press on, to give distress to

l'echó los dedos al garón i lo afogó (Nehama)



6710

afogarse v. refl.

טבע, השתנק; השתעמם עד מוות

drown, to choke; to be bored to death

s'está afogando de la kalor (Nehama)

s'afogára al naser! (Nehama)

se anojó kon el komer, ama ya se afoga ke l'arrogen de pasar a la meza (Nehama)



6800

afolgar v.

הרחיב, ריווח

broaden, to make space

un vestido afolgado (Nehama)

afolgar una pulsera (Nehama)



6850

afondar v.

העמיק, חדר; העמיק חקר, שקע בעיון, חקר במופלא ממנו

to deepen, penetrate; think deeply, to study/research profoundly

afondar una foya, un podjo (Nehama)

los savios del Talmud mos ambezan ke mucho afondar trae danyo (Nehama)



6860

afondarse v. refl.

קרס

collapse

una fragua ke tyene témeles flakos se afonda (Nehama)



6930

afortunado adj.

בר מזל, מאושר, עשיר; דואג, חרד

lucky, happy, rich; anxious, worried

Lo vidi muy afortunado (Moscona)



6950

afortunarse v. refl.

נחרד, נבהל, דאג; התעשר, התמזל

to be shocked, to be frightened, to worry; to become rich, to become lucky

No te vayas afortunando (Moscona)

no te afortunees, todo se va adovar, todo bueno va a akonteser (Nehama)



7030

afrankamiento m.

שחרור; ביול

release, liberation; stamping

El afrankamiento de los negros (Moscona)



7050

afrenta f.

עלבון; הוצאת שם רע; מבוכה, אי נעימות

insult; giving a bad name; embarrassment, awkwardness

no pueder somportar una afrenta (Nehama)



7060

afrentado adj.

נעלב, שעלבוהו

insulted, that was insulted by someone

no se puede ver a si, esta muco afrentado (Nehama)



7070

afrentar v.

העליב; פגע ב-; יצא לקראת, התמודד עם, עימת

to insult; to hurt a-; to go towards, to deal with, to confront

no tener myedo de afrentar al mas grande (Nehama)

afrontar la tempesta (Nehama)

afrontar la ravia de uno (Nehama)



7100

afreskar v.

רענן, קרר; התקרר, נעשה קר; התרענן

refresh, to cool; to be cooled, to become cold; to become refreshed

El tiempo afresko (Moscona)

al tiempo, para afreskar un melón, una redoma de agua, era uzo de atarlos kon un kuedrel i de echarlos al podjo (Nehama)

el tiempo afreskó (Nehama)



7140

afriido adj.

מעונה, רדוף; סובל מהעדר דבר מה שהוא משתוקק אליו ביותר

tortured, pursued, haunted;

muestros padres fueron afriidos en Ayifto (Nehama)

mientres la okupasion nazi, estavamos afriidos por un pedasiko de pan (Nehama)



7210

afrijaldado adj.

עשוי מבצק עלים, עשוי מעלים

made of puff pastry, made of leaves

Boyos afrijaldados (Moscona)



7240

afrisión f.

מניעה, מחסור; ענות, עינוי, סבל, ייסורים, עוני

hindrance, prevention; torment, suffering, poverty

Este es el pan de la afriision ke komieron muestros padres en tierra de ayifto (Moscona)

grande hue la afriisión de los djidios en tiempo de Hitler (Nehama)



7260

afrito adj.

משולל, חסר, מנוע, מקופח; מסכן, נענה, מעונה; מתאווה ל-, רעב ל-, משתוקק; ילד רע

deprived of, lacking, deprived; wretch, tormented; longing for, lusting; 'bad boy'

Tiene tres afritos ke ya le kemaron la karne (Moscona)

en los kampos de konsentrasion los prizioneros estavan afritos por un pedasiko de asuka (Nehama)

esta akamado, no ve a ninguno, está afrito de ver djen­te (Nehama)

estar afrito por un kopo de agua. (Nehama)



7420

aftará (ebr.) f.

הפטרה

haftarah

Largo komo la aftara de Teshbeav (Moscona)



7450

afuera adv.

בחוץ; חו"ל; בהשאלה: בבית הקברות

out; abroad; in lending; at the cemetery

Afuera en el kurtijo (Moscona)

Ayer estuvimos afuera (Moscona)

Afuera de la kama no espandes los pies (Moscona)



7530

afuerte adv.

בחוזקה

with might

Avla mas afuerte (Moscona)



7580

afumarse v. refl.

התפייח, נמלא פיח; קיבל טעם של מזון מעושן

to become covered/full with soot; to receive flavor of smoked food

se le afumó la sena (Nehama)



7620

agá de (ebr.) prep.

אגב, בהזדמנות ש-

by the way, in the opportunity that-

agá de la boda de su fija se kortó un vestido (Nehama)

aga de la luvia no salí d'en kaza (Nehama)

aga de ti i otros se komportan negro (Nehama)



7650

agapes (gr.) m. pl.

גילויי חיבה מופרזים

display of affection

desfiate de muchos ágapes (Nehama)

ya basta tantos ágapes (Nehama)



7670

agaya f.

דלקת גרון

throat inflammation

vino la eskadensia de un bono, le apretí las agayas al devdor: o ke page o ke kreve; (Nehama)

solo kuando se le apretan las agayas se akodra de padre i madre (Nehama)



7680

agayas f. pl.

שקדים (בגרון)

throat tonsils

Este zuro largo ya me apreto las agayas! (Moscona)

Kortar las agayas (Moscona)



7740

ágila f.

נשר, עיט

vulture, eagle

La agila, moskas no apanya, ni de moskas se mantiene! (Moscona)

Me kero bolar kon las agilas! (Moscona)



7860

agora adv.

עכשיו, כעת, עתה

now

i si no agora, kuando? (Nehama)



7870

agorananyo adj.

אשתקד, בשנה שעברה

last year

El bereket de agoananyo mo lo tenemos ke akodrar! (Moscona)



8030

agradar/se v./v. refl.

נשא חן, מצא חן

to please, to be liked

Me agrada lo bueno! (Moscona)

Te agrado la komida? (Moscona)

este komer no me agrada (Nehama)

este peinado, este vestido me agradan (Nehama)

este fehco no m'está agradando (Nehama)

la manera k'está kaminando la hazinura no me está agradando (Nehama)

no m'agrada el komporto de uno ke favla mucho (Nehama)

eskoje a tu agradar (Nehama)



8040

agradavle adj.

נעים; אדיב, נעים הליכות

pleasant; courteous, kind

Una vista agradavle (Moscona)



8060

agradeser v.

הודה

thank

fazer i no agradeser es amargo komo la fyel. (Nehama)



8070

agradesido adj.

אסיר תודה; שהתקבל ברצון, שזוכה להכרת תודה

grateful; that was received willingly, that receives gratitude

un vizitador muy agrade­sído (Nehama)

en tiempo de karestía un sesto de fruta es muy agradesido (Nehama)



8080

agradesiente adj.

מכיר תודה, מודה

thankful

te se muy agradesiente por tu buen resivo (Nehama)



8290

agráz/agrás

ענבי בוסר, ענבים חמוצים; אוכל חמוץ; כינוי לאדם ''חמוץ''

unripe graps, sour graps; sour food; a nickname for a 'sour' person

esta savor da, asemeja a la savor del agraz (Nehama)

los padres kumieron agraz i a los fijos se les eskrusheron los dientes (Nehama)



8350

agrear/agrearse v./v refl.

החמיץ; קלקל את היחסים; התרגז

to become sour; to spoil the relationship; to become angry

Ni es.huegra ni kunyada ni vizina agreada (Moscona)

Mos agreimos (Moscona)

La kol se agreo (Moscona)

el vino deshado desta­pado se agrea (Nehama)

estos dos ermanos se agrearon entre eyos (Nehama)

no se puede favlar kon el, al punto se agrea (Nehama)

estuvo kontente en pri­mero del lavoro ke le fizieron, ma se le agreó el estomago kuando sintió lo ke devía de pagar (Nehama)



8540

agritando adv.

בקול רם

out lode

Ke diga la amida entera agritante biervo por biervo (Moscona)



8690

agrura f.

דברים חמוצים, ירקות כבושים בתחמיץ; חמיצות, מרירות, עוינות

pickled things, pickled vegetables; sourness, bitterness, hostility

Esto kon agruras (Moscona)



8710

agua f.

מים

water

el agua puede ser klara, truvia, kayente, tivia, fría, yelada, arrenoza, suzia, limpia (Nehama)

en las resepsiones de espozorio, de boda, de berahá, de berí, de hatanúd, las vijitas son arrufiadas en las manos, en las vestimientas kon agua rozada (Nehama)

Agua Dio! la tierra la demanda, k'abashe la farina, ke koman los djidios; agua kyeremos! (Nehama)

bushkar una koza agua Dio/asperar agua Dio (Nehama)

agua ke no as de bever desha­la korrer (Nehama)

esta ropa se topa en aguas de una lira el metro (Nehama)

no meter manos en (Nehama)

para ke este médiko tan famozo vaya a vijitar a un hazino se esfrian las aguas (Nehama)

kosta sien groshes i agua, vino a las ocho y agua (Nehama)

no es ni agua, ni vino, ni bozá (Nehama)

el agua de mi vizina es melezina (Nehama)

echa agua kita dinero (Nehama)

apartad la buena djente ke vo a echar agua kayente (Nehama)



9040

aguado adj.

מימי, נוזלי

watery, fluid

Kada koza aguada se embeve en la tierra (Moscona)



9130

agudeser v.

חידד, השחיז, ליטש; החכים

to sharpen, to polish; to become wise

la kompanyia de djente savida agudese (Nehama)

el aire de Barselona agudese (Nehama)

el bien agudese i el mal entontese (Nehama)



9180

agudo adj.

חד, מחודד, מושחז, מלוטש; שנון, חריף, חד שכל; חד (צליל, כאב), צורם

sharp, sharpened, polished; witty, sharp minded; sharp (sound, pain), unpleasant

Esta muy agudo! (Moscona)



9245

aguentarse v. refl.

נרטב, ספג מים

to become wet, to become soaked

La sal se aguenta (Moscona)



9270

aguento adj.

מימי (מכיל יותר מדי מים); עסיסי

watery; juicy

Pera aguenta (Moscona)

La leche sta aguenta (Moscona)



9280

aguerio m.

כמות גדולה של מים

large amount of water

Para lavar es aguerio ke se va! (Moscona)



9390

agustada f.

שמחה גדולה ופורצת

great bursting joy

le nasió un ben zahar y está bolado de l'agustada (Nehama)



9400

agustarse v. refl.

שמח שמחה גדולה ומוחצנת

to be joyous in an extrovert manner

le vino haber ke ganó la rifa i s'agustó entero (Nehama)



9460

ah! interj.

אהה!, קריאת צער

oh! cry of sorrow

I ahes munchos echaras kuando de mi te akodraras (Moscona)

Kon este ah me vo murir (Moscona)



9530

ahalear v.

בלע במהירות, זלל

gulp quickly, gorge

Se lo ahaleo todo en dos kucharadas (Moscona)



9560

ahaná (ebr.) f.

הכנה, התנהגות מעושה

preparation, artificial behavior

Ahana de meza (Moscona)

Boda chika boda grande, ahana se kere! (Moscona)



9600

aharear v.

הבאיש, העביש, התקלקל

to stink, cause stink, become mouldy, to become spoiled

La manteka esta ahareando (Moscona)



9650

aharvado (ebr.) adj.

חבוט, מוכה; מקולקל, רקוב; מוכה כלכלית

beaten; spoiled, rotten; financialy beaten

Aharvado del pedrisko (Moscona)



9670

aharvadura (ebr.) f.

חבטה; חבלה, חבורה, מכה טריה; נקע

blow, hit; bruise, fresh wound; sprain

Aharvadura de boka rompe guesos (Moscona)



9680

aharvar (ebr.) v.

היכה, הלקה, חבט, עינה; צלצל, דפק

to hit, to beat, to torture; to ring, to knock

Me esta aharvando el kalsado (Moscona)



9690

aharvarse (ebr.) v. refl.

היכה עצמו

to hit oneself

Los deshi ke se estavan aharvando (Moscona)



9930

ahovlasión f.

תרועת חצוצרה

trumpet call

Retenyederas de ahovlasion (Moscona)



9970

ahtar (t.) m.

חנווני; סיטונאי מזון, סוחר בכימיקלים; רוקח

shopkeeper; food wholesaler, chemicals merchant; pharmacist

Shavon del bakal, pilo del ahtar, todo tomi fiado, ke los paga el mi kunyado (Moscona)



10140

aijado adj.

אב/אם לילדים

a parent

Muchacho sos? No, kazado i aijado (Moscona)



10180

aína adv.

בחפזון, מיד

in a hurry, immediately

Avlar ke pasa aina i no se detiene (Moscona)



10200

aínda adv.

עוד, עדיין; בכל זאת

still, yet; nontheless

ya le di todo lo ke demanda, inda no esta kontente (Nehama)



10210

aíndamas adv.

יתירה מזאת

furthermore, moreover

No kreo ke me pueda refuzar indemas ke somos kos'huegros (Moscona)



10260

aírarse v. refl.

התרגז, התכעס, זעם

to get angry, to be furious

Airarse barajando (Moscona)



10270

aire m.

רוח, אוויר, הבל, דברים בטלים; מנגינה, נעימה, לחן; מראה, דמיון

wind, air, steam, idle things; tune, melody; appearance, similarity

salir a tomar aire/un poko de aire (Nehama)

guádrate de aire de kaleja i de pedo de vieja: (Nehama)

airear la kaza/airear las kamas (Nehama)



10500

airegina f.

רוח בלתי נפסקת, רוח מתמדת

non stop wind

no se puede salir a la kaye de la airegina (Nehama)



10510

airegozo adj.

מאוורר, מלווה ברוחות (מזג אוויר)

ventilated, aired, windy

los kazales de montanya son muy airegozos (Nehama)



10530

airelear v.

איוורר, חשף לאוויר החופשי; הטריד, גרם חשש ודאגה

to ventilate, to expose to free air; to bother, to arouse worry and concern

aurelear kolchas/mendeles/savanas (Nehama)



10580

aisiano m.

מצרי

egyptian

Esklava aisiana I su nombre Agar (Moscona)



10615

aizlado adj.

מבודד, עזוב

isolated, secluded, abandoned

En un lugar aizlado (Moscona)



10670

ajeno n. & adj.

זר, נוכרי

alien, foreign

Los ajenos no prime ke sepan loke se pasa en kaza (Moscona)

El ajeno apalpa en la mankura mas ke el ke la aze (Moscona)

Me konto lo suyo i lo ajeno (Moscona)

Konose munchas linguas ajenas (Moscona)

estar en kaza ajena (Nehama)

tomar una koza ajena (Nehama)

los ajenos fazen mas ke los serkanos (Nehama)

es un ajeno para mi (Nehama)



10675

ajenú (fr.) adv.

על הברכיים

on knees

El profesor los metio ajenu (Moscona)



10790

ajo m.

שום

garlic

por dezir azo no fiede la boka: (Nehama)

ni ajo dulse, ni tudesko bueno: (Nehama)

el ajo mata al ojo malo (Nehama)



10940

akaeser v.

קרה, התרחש, ארע

happen, take place, occur

Todo puede akaeser (Moscona)



11100

akararse v. refl.

התעמת, התייצב מול; דיבר פנים אל פנים; הופיע

to be confronted, to stand before; talk face to face; appear

Es menester de no akararse kon eyas kara kon kara (Moscona)



11130

akarrear v.

משך, סחב, סחף, גרר; הוביל, הסיע, העביר, הביא, סיפק; גרם, הוליד, יצר, חולל

to pull, to drag, to carry; to transport, to move, bring, to supply; to cause, to bring to life, create

Mitsva akarrea mitsva (Moscona)



11220

akavar v.

סיים, כילה, גמר; חפר; הרעיב

to finish, consume; dig; starve

Akavo sus dias en provedad (Moscona)



11270

akavidado adj.

זהיר, מתון

careful, cautious, prudent, moderate

Apartate de tus aboresientes i kon los amigoa ke seas bien akavidado (Moscona)



11310

akavidarse v. refl.

נזהר, נהג זהירות

to be careful, to be cautious

Ken se akavida en la mansevez, bive kon repozo en la vejez (Moscona)



11320

akavido m.

זהירות

caution

I tomo sus akavidos por ke nunka kesha se levante kontra el (Moscona)



11470

akedo adv.

בשקט, בחשאי

quietly, secretly

El salon estava bien aklarado (Moscona)

Fama mala es dicha akedo i sekretamente (Moscona)



11510

akerarse v. refl.

נכסף ל-, ערג; עינה עצמו, התענה

to yearn, long for, to pine; to torture oneself, to be tortured

Ya me se akero la alma de asperar en baldes (Moscona)



11545

akerensimiento m.

אהבה, חיבה

love, fondness

Por akerensimiento de la mitsva (Moscona)



11610

akeyo pron. dem.

הדבר ההוא; ''מה שמו'' (כאשר חסרה המילה המתאימה)

that thing; 'what's his name' (when you can't find the right word)

Akeyo no salio verdad (Moscona)



11630

aki adv.

כאן, פה

here

por aki abolti la kara ke (Nehama)

aki me apego mi madre (Nehama)

en kurto, k'es aki? se trata de rezikar sien groshes, kaminando (Nehama)

no viene por aki (Nehama)

ke bueno, ke bushkas por aki (Nehama)



11690

akistar v.

רכש, השיג, קיבל; זכה; הרוויח

acquire, to get, receive; to win; to gain

akistar onor/ buena fama/ rikezas/ saviduria (Nehama)



11700

akitarse (fr.) v. refl.

פרע חוב, מילא חובתו

to pay off a debt, to do one's duty

El fue a kitarse su mision i torno despues de un punto (Moscona)



11740

aklarado adj.

מואר, מובהר; נאור

illuminated, clarified, brightened, ; enlightened

Persona aklarada (Moscona)



11760

aklarar v.

האיר; הבהיר, הסביר, באר

illuminate; make clear, explain, interpret

el Dio ke aklare los korasones (Nehama)



11765

aklararse v. refl.

התבהר; הסביר את עצמו, הבהיר את דבריו

to become clear; to explain oneself, to clarify oneself's sayings

Ven mos aklararemos (Moscona)

Me se aklaro el korason (Moscona)



11790

aklaro m.

הסבר, באור, הערה, הבהרה

explanation, interpretation, remark, clarification

el savio Rashi dio los mijores aklaros sovre los livros de la Biblia (Nehama)



11840

akodrarse v. refl.

נזכר, העלה בזכרונו

to be reminded of', to recall

Se akodro de kagar las oras de kazar (Moscona)

Akodrate si azites mal, alvidate si azites bien! (Moscona)



11860

akojedor m.

מקבץ נדבות

beggar

akojedor de sedaka (Nehama)



11870

akojer v.

אסף, ליקט, קיבץ, אגר

collect, gather, assemble, hoard

akojer la kolada/el espandido (Nehama)

akojer la rekolta (Nehama)

kien asembra akoje (Nehama)

lo ke se asembra se akoje (Nehama)



11890

akojida f.

קבלת פנים

reception

fazer una akojida kaloroza/yelada (Nehama)



11920

akolchetar v.

רכס

to button, fasten

akolchetar el busto (Nehama)



11960

akometa f.

הבטחה

promise

Le akometio akometansa grande (Moscona)



11970

akometer v.

הבטיח

to promise

Akometeme ke mas no los vas azer (Moscona)

Le akometieron a Rahel, le dieron a Lea (Moscona)

Me akometieron una ropa ermoza i barata (Moscona)

kien akomete en devda se mete (Nehama)

fulano akomete tanto por su fija(Nehama)



11980

akometerse v. refl.

התחייב בפני עצמו; העמיד עצמו לרשות; התארס; הסתכן, הרשה לעצמו

to commit to oneself; to put oneself at somebody's service; to be engaged; to endanger oneself, to allow oneself to..

Se akometio por empiegado (Moscona)

akometerse de alevantarse temprano (Nehama)



11990

akometido m. & adj.

ארוס, מאורס

fianc?, engaged

estar akometido de la chikez (Nehama)



12010

akomodado adj.

מסודר, מאורגן, מצוייד כהלכה

arranged, tidy, organized, well equipped

kaza bien akomodada (Nehama)



12050

akomodarse v. refl.

הסתגל, התאים עצמו, הסתדר

to be adapted, to suit oneself, to be settled down

Akomodarse al anbiente (Moscona)



12070

akomodijo m.

התאמה, הכשרה

adjustment, fit, training

no ay molde de akomodijo en esta kaza (Nehama)



12100

akompanyado adj.

מלווה; רדוף, מכושף

escorted; chased, haunted, enchanted

mas vale solo ke mal akompanyado (Nehama)



12120

akompanyamiento m.

ליווי; לווית המת

escort; funeral

tomar parte a un akompanyamiento es un dover para kada buen djidyo (Nehama)



12130

akompanyar v.

ליווה; הגיע לאותה רמה, השתווה בהישג

to escort; to reach the same level, to equalize in achievement

akompanyar a un muerto (Nehama)

beve sin darse por konsentido, todos no lo pueden akompanya (Nehama)

akompanyi el enkante fin a un sierto punto, avia mucos altereadores,hui ovligado de abandonar (Nehama)

no pueder akompanyar a uno en el gaste, en el kredito, en el apogo (Nehama)



12270

akonantar v.

הקדים, היה בעל הקדימות, היתה לו זכות בכורה; ידו היתה על העליונה

to precede, to have priority/precedence; to have the upper hand

al pasar una puerta, el mas aedado akonanta (Nehama)

kuando ay poko komer, los fijos akonantan (Nehama)



12280

akonanto m.

קדימות, עדיפות, זכות קדימה

priority, precedence, superiority

Los chikos tienen akonanto en el komer (Moscona)

el viejo tiene el akonanto sovre el mansevo/ la muzer sovre el ombre (Nehama)



12297

akoncharse v. refl.

סתדר, בא לידי מימוש

to work out, to be realized

faze i faze, no se akonchuga nada (Nehama)



12310

akondjurado adj.

מושבע, מחוייב בשבועה; מחוייב בנדר

sworn in, obligated by oath; obligated by a vow

el banyo lo tiene akondjurado: lo preto no lo faze blanko (Nehama)

tener akondjurado de no emprestar paras/ livros (Nehama)



12340

akonduchear v.

השתמש בחסכנות

to use with frugality

akonducear l'azeite (Nehama)



12370

akonsejador/dera n.

יועץ

advisor

un padre, una madre son los mejores akonsejadores (Nehama)



12380

akonsejar v.

ייעץ

advise

Te akonsejo yo de tenerte leshos de este echo (Moscona)



12400

akontentar v.

השביע רצון

satisfy

me se akontento el alma (Nehama)



12410

akontentarse v. refl.

הסכים, הגיע להסכמה; הסתפק

agree; to be satisfied with, to make do with

bien aventurado el ombre ke se akontenta kon su parte (Nehama)



12420

akonteser v.

קרה, התרחש

happen, occur

Son kozas ke akontesen (Moscona)

ke le akontesio? lo ke no le tenia ke akonteser (Nehama)

ke akontesyo? (Nehama)

le akontesio una desgrasia (Nehama)



12450

akontesimiento m.

ארוע, מאורע, מקרה, התרחשות,מעשה; ''בריחה'' במכנסים

event, occurrence, incident; to wet oneself in the pants

komportarse se los akontesimientos (Nehama)



12490

akorado adj.

חרד, קצר רוח

anxious, short temperd, impatient

akorada ke le vea el alma komo la akoro a mi (Nehama)

estar el alma akorada (Nehama)



12500

akoramiento m.

חרדה, מועקה; קוצר רוח

anxiety, distress; impatience

akoramiento de alma (Nehama)



12510

akorar v.

החריד; גרם קוצר רוח

to frighten; to cause impatience

me se akora el alma (Nehama)



12540

akordar v.

העניק, נתן, חלק ; כיוונן

bestow, give, share; to fine-tune

Me akodraron diez dias de repozo (Moscona)

akordar un piano/akordar las oras (Nehama)



12570

akordo m.

הסכמה, הסכם, חוזה, התאמה

consent, agreement, contract, fit,

No vo de akordo (Moscona)



12650

akorrido adj.

נחפז, אץ, רץ

hasty, rash, in a hurry, running

Akorrido I asigido del echo (Moscona)



12660

akorruto adv.

לעתים קרובות, תדיר; באופן אקראי

often, frequent ; randomly

Deve de pensar en la beraha i no dizirla akorruto lo ke viene a la boka (Moscona)

pasa por aki akorruto (Nehama)



12720

akostar v.

התקרב, ניגש אל; הגיע אל המזח; היטה

to draw near, to approach; to arrive at the pier

Akosta tu oreja a la sensia i te asaventaras (Moscona)

kijo salir de la barka antes ke akostara i se kayo a la mar (Nehama)



12815

akrán (t.) m.

בן גיל

at the age of

Yo i el somos akranes (Moscona)



12840

akresentar v.

הגדיל, העצים, הוסיף, האריך

to enlarge, to make immense, add, to extend

akresentar un kozido/ un triko (Nehama)

a partir de Hanuka los dias akresentan (Nehama)



12860

akrevantado adj.

שבור (גם נפשית), נואש, מיואש, מדוכא, מותש

broken (also mentaly), desperate, hopeless, depressed, exhausted

estar kon el korason akrevantado (Nehama)



12870

akrevantar v.

שבר (גם נפשית), דיכא, מוטט, הביא מורך בלב, החליש, התיש

brake (also mantaly), depress, collapse, to bring fear to the heart, weaken, to wear out

la luenga no tiene gueso ma akrevanta gueso (Nehama)



12910

aksadear (t.) v.

הפריע, הטריד, גרם אי נוחות, נתן מכשול; עצבן, הקניט; גרם נזק

interrupt, to bother, to cause inconvenience, to make an obstacle; irritate, to tease; to cause damage

esta pantufla me aksadea al pie (Nehama)



13115

aktirear (t.)

פיזר, בלבל, יצר בלבול, עשה בלגן

disperse, confuse, to mix up, to make a mess

Todo esta aktireado (Moscona)

Ya me se aktriearon las tripas (Moscona)



13190

akto m.

מעשה, פעולה; רישום; מערכה (במחזה)

act, action; act (in a play), record

Una komedia en tres aktos (Moscona)



13300

akuantidar v.

מדד

to measure

la mucidumbre era tal ke no era posivle de akuantarla (Nehama)



13330

akudir v.

עזר ל-, סייע ל-, בא לעזרה, נחלץ לעזרה, חש לעזרה, הציל

to help a-, to assist a-, to come to the rescue, to hurry to someone's aid, to save

akudir a un alma en perikolo (Nehama)

akudir al prove/ al jazin (Nehama)

se kayo a la mar i no uvo kien lo akudiera (Nehama)



13360

akuento m.

מקדמה, מפרעה

advance payment, payment on account

tomar un akuento sovre la mezada (Nehama)



13650

akurtar v.

קיצר, צמצם, תמצת; חתך

shorten, reduce, summarize; to cut

De siklet se akurtan los dias (Moscona)

los embrolios akurtan las vidas/los dias (Nehama)

akurtar un diskorso (Nehama)

akurtar un pantalon (Nehama)



13665

akurutamente adv.

לעתים קרובות, תדירוֹת

often, frequently

Viene akurutamente (Moscona)



13670

akuturú (t.) adv.

בקבלנות; בלי שים לב לכמות

in contracting; without noticing the amount

dar un fecho akuturú (Nehama)



13710

akuzar v.

האשים; אישר קבלה

to accuse; to confirm reception

Akuzar en vano (Moscona)

Kon la prezente akuzo el resivo de tu karta (Moscona)



13780

ala f.

כנף; סנפיר

wing; fin

Alas tiene, bolar no puede (Moscona)

las manziyas de la gerra abaten las alas del korason (Nehama)

la vedrura/llas flores avren las alas del korason (Nehama)

avrigarse debasho las alas del Dio/de un protejador (Nehama)

avrigarse debasho una ala de tejado (Nehama)

la gayina tyene alas, ma no bola (Nehama)



13910

aladjak-veredjek (t.) m.

משא ומתן כספי, עסקים

financial negotiation, business

Kon esta persona no tengas aladjak-veredjek (Moscona)



14160

alaod m.

עוּד, לאוטה (כלי נגינה)

oud, lute (music instruments)

Alaod de diez kuerdas (Moscona)



14230

alargar v.

האריך; השהה, משך את הזמן

to lengthen, prolong; to delay, to stall

El repozo alarga los dias (Moscona)

El Dio ke alarge tus dias (Moscona)

el Dio te alarge las vidas (Nehama)

por no tener mas hidush no alargo (Nehama)



14250

alargarse v. refl.

האריך בדיבור; הרחיב עסקיו; נח, התרווח

to extend in speech; to expand in buisness; to rest, to sit comfortably

Alargate un poko (Moscona)

El echo se va alargando de en dia en dia (Moscona)



14320

alarovez adv.

להפך, היפוכו של דבר

on the contrary, just the opposite

No solo ke no tienes razon ma alarovez (Moscona)

Avlar alarovez i al derecho (Moscona)

Esta kaminando alarovez del mundo (Moscona)

Se alevanto kon la kamiza alarovez (Moscona)



14360

alat (t.) m.

כלי, מכשיר

tool, instrument

A kada zanaat su alat (Moscona)

un buen alat eskapa fecho (Nehama)

alat ke no se emplea se ferrojentea (Nehama)



14380

alav ashalom (ebr.)

המנוח, הנפטר, עליו השלום; דרך אירונית לומר על משהו כי אינו קיים

the deceased, may he rest in peace; an ironic way of saying that something is no longer existing

Mi papu alav ashalom (Moscona)

-fulano es riko -era riko: alav ashalom ya pedrio todo (Nehama)

mi padre/mi nono alav-ashalom (Nehama)



14390

alavadero m.

התרברבות, התפארות

bragging, boasting

Tiene mal de alavadero (Moscona)



14400

alavado adj.

מהולל; מפורסם

praised; famous

Un doktor alavado (Moscona)

alavado sea el Dio (Nehama)



14440

alavar v.

שיבח, הילל, פאר

to praise, glorify, to adorn

tanto alavar al muerto no s'arrebiva (Nehama)

vate a alavar ke sos mi ermano/ ke sos mujer, si no iyas a komer buena lenya (Nehama)



14490

alavatinas f. pl.

שבחים מופרזים

exaggerated praise

Esta unas alavatinas komo ke no se tiene visto! (Moscona)



14500

alay (t.) m.

קהל; כנופיה; פמליה; חבורה,להקה; גדוד; לעג, קלס; חגיגה

audience; gang; entourage; group, band; battalion; mockery, scorn

Ayi vidi un alay de kozas muevas (Moscona)

un alay de lokos/de ladrones (Nehama)



14620

albakora (ebr.) f.

בַּכּוּרָה (תאנים מבכירות)

early ripening fig

Primeria de igera o albakora (Moscona)



14800

albonearse (ebr.) v. refl.

התרגז

to become angry

No lo agas albonearse a tu sinyor padre (Moscona)



14860

alborotado adj.

מבולבל, נטרד, נסער

confused, bothered, agitated

es muy alborotado, kale ke arresente (Nehama)



14870

alborotar/alborotear v.

הקים מהומה, הרעיש, השתולל; יצא משגרה; הרס, השחית

to make a riot, to be noisy, to run wild; to come out of a routine; destroy, mutilate, to spoil

Alborota su kaza el ke es dado a la avarista (Moscona)



14960

albúmina/albumín f.

חלבון

protein

traer albúmina (Nehama)



15070

alderedor prep.

סביב, מסביב

round, around

alderedor de mi kaza ay yervado (Nehama)



15100

aldikera f.

כיס, ארנק

pocket, purse

Tornar kon las aldikeras vazias (Moscona)



15250

alear v.

נופף בכנפיו, נופף זרועותיו; החליף כח; ''לקח נשימה'' (הפסקה); ''תפס במילה''

to wave one's wings, to wave one's arms; to resume strength; to take a breath/break; to catch someone on his word

la mestra va asigiyendo a la muchacha, no la desha alear ni un punto (Nehama)



15270

alechadura f.

הנקה

breast-feeding

la alechadura es koza grande, no se paga ni kon bolsas de moneda (Nehama)



15320

alef (ebr.)

אל''ף (האות הראשונה בא''ב)

alef (the first letter in hebrew)

para ambezar bueno un ofisio, kale ulvidar lo poko ke se save de pratika y empesar de la ale (Nehama)

dezir la tefila de la ale fin a la taf (Nehama)

el padre le mobleo la kaza i le dio todo de la ale fin a la taf (Nehama)



15440

alegrar v.

שימח

to make happy

Keres alegrar alguno, dale aslanlik (Moscona)

Me alegro de verte! (Moscona)

Me alegri komo ke me visti vistido muevo (Moscona)



15450

alegrarse v. refl.

שמח, עָלַז

to be happy, to be cheerful

azer todo lo posivle para ke no se alegren muestros enemigos (Nehama)

me se alegra el alma/ se alegran siete korasones (Nehama)



15460

alegre adj.

שמח, עליז, תוסס, מאושר

happy, joyous, cheerful, lively,

Alegre ke me estas (Moscona)



15800

aleshar v.

הרחיק, דחה

to keep away, to reject

Alesha de ti este negro penserio (Moscona)



15810

alesharse v. refl.

התרחק, נסוג, שמר מרחק מ-

to move away from, to become farther away, to retreat, to keep away from-

Se alesho del vero kamino (Moscona)

Si te keren forsar por komer, aleshate de la meza (Moscona)

alesharse de echos/de parientes/de amigos (Nehama)



15830

aleste/alesta (t.) adj.

מוכן, מזומן

ready, prepared

tengo un moso k'esta siempre alesta (Nehama)



15850

alevantada f.

הרמה, העלאה, הגבהה; משא שמורם בהרמה אחת; עלילה, האשמת שוא

elevation, lifting, raising; load that is lifted in one lift; false charge

yevarse todo en una alevantada (Nehama)



15870

alevantado adj.

עומד

standing

alevantado de dormir (Nehama)

pared alevantada delantre de las ventanas (Nehama)



15920

alevantar v

הרים, הקים, העלה, זקף, הגביה, הניף; קומם, המריד; שיקם; העתיק; אסר

to lift, to raise, elevate, to swing; cause to rebel; to rehabilitate; to forbid

se peleo kon mi por una bava i me alevanto la palavra/el saludo/ los buenos dias; kuando me enkontra se aze del ke no me ve (Nehama)

el hazino estava grave, alevantaron al dotor a medianoche para ke lo huera aver (Nehama)

el Dio solo alevanta i arrebaha (Nehama)

alevantar el kuartier kon gritos/alevantar la mala/ la kaza (Nehama)

alevantar un pezgo/un moble (Nehama)

alevantar una moneda de en basho (Nehama)



16030

alevantarse v. refl.

קם, התרומם; קם ממיטתו; מרד, התמרד; הפסיק; (על השמש/היום:) זרח; סמר; יצא לדרך

to rise, to rise up; to rise from bed; to rebel; to stop; to rise (the sun / the day); stiffen, bristle (hair, fur, feathers); to go out

Alevantarse de madruga (Moscona)

alevantarse de la kama (Nehama)

ke tal t'alevantates? (Nehama)

se alevanto aire/aireziko (Nehama)

de onde se alevanta el sol i asta onde se pone (Nehama)

el sol se alevanta la manyana: 'le so-leil se leve le matin'; (Nehama)

alevantarse en pies delantre de uno (Nehama)



16220

alfinete (port.) m.

סיכה; דבר פחות ערך; אטב

pin; a low valued object; clip

No ay ande asoltar una alfinete (Moscona)

alfinete a su kazamiento, esta novia no truso ni un alfinete, ni dota ni asugar (Nehama)



16280

alfinikado adj.

מתפורר

crumbling

una roska alfinikada (Nehama)



16310

alforia/alforía/alforiya (port.) f.

גאולה, שחרור (לעֶבֶד)

liberation, redemption, release (for a slave)

I en el seteno saldra a alforia en baldes (Moscona)



16360

algo m.

משהו, דבר מה; מעט

something; few, a little

Algo de nuevo? (Moscona)



16370

algodón m.

צמר גפן, כותנה; ריפוד

cotton wool, cotton; padding, upholstery

Unas karnes algodones blankos! (Moscona)



16550

alguja f.

מחט; סיכת קישוט

needle; ornament pin

El kuerpo me se izo algujas (Moscona)



16630

algún adj.

איזשהו

whatever, whichever, any

si ay algun prove dale a komer (Nehama)

esto bushkando algun mediko (Nehama)

ay algun duvdo? (Nehama)



16640

alguno pron.

מישהו

somebody, someone, anybody

algunos dizen (Nehama)

alguno de estos dos (Nehama)

alguno vino? (Nehama)



16690

alhamorras f.

גלי חום

heat waves

estar kon alhamorras. (Nehama)



16780

alhasarear v.

קלקל, בזבז, עשה ברשלנות

spoil, break, to make/create in negligence

el shastre neglijente alhaserea la ropa (Nehama)



16790

alhashé f.

קרום החזה

chest membrane

la rea i la alhashe ke se vendian en una, eran la karne de los proves (Nehama)



16840

alhenya f.

חינה, כופר (צבע אדום)

henna (dye), red color

pleito de ermanos, alhenya de manos (Nehama)



16880

alhenyar v.

צבע בחינה

to color with henna

Ya me alhenyaron de novia (Moscona)



16930

alhorzar v.

עשה מכפלת לקיצור הבגד

to make a hem made for shortening a garment

alhorzar el fostan (Nehama)



16950

aliado adj.

בעל ברית

ally

Las armadas (Moscona)

Las armadas aliadas (Moscona)



16960

aliansa f.

איחוד, ברית

union, pact, alliance

Tratado de aliansa (Moscona)



17000

alidjí (t.) m.

לקוח, קונה

customer, buyer

no ay alidji para esta ropa (Nehama)



17040

alika f.

כנף קטנה

little wing

una alika de poyo (Nehama)



17060

alikodear/alikudear (t.) v.

עיכב (הזמין) לארוחת ערב; עיכב, גרם לו לאחור

to delay - to convince someone to stay for dinner; to delay, to cause someone to be late

alikudear la boda (Nehama)

Alikudear a echar a uno (Nehama)

alikudear a komer (Nehama)

desha palavra, no me alikudeyes (Nehama)



17080

alilá (ebr.) f.

עלילה, השמצה, דיבה; הוצאת דיבה, הוצאת שם רע

false charge, slander, libel; slandering, smearing

Se alevanto alila ke (Moscona)



17145

alimarse v. refl.

התחדד, שוייף; התעדן

to be sharpened, to be polished; to be refined

kon pasar sesh mezes en buena kompanyia, este kazalino se alimo (Nehama)



17160

alimentasión f.

תזונה, הזנה

nutrition, diet, nourishment, feeding

La alimentasion tiene muy flaka (Moscona)



17200

alimpiada f.

ניקוי שטחי

superficial cleaning

se arrevano el plato en una alimpiada (Nehama)

en dos alimpiadas ya se lambio el varandado (Nehama)



17210

alimpiadero m.

שגעון לנקיון

an obsession for cleaning

esta kon un mal alimpiadero, no desha fregon ni handrajo de la mano (Nehama)



17260

alimpiar v.

ניקה, טיהר, מרק; ''גילח'' ממישהו את כל רכושו

to clean, cleans, to spruce; to steal away all of somebody's possession

el djgugo/los visios/la espekulasion alimpian al mas poderozo (Nehama)



17270

alimpiarse v. refl

התנקה, ניקה עצמו; הצדיק עצמו; איבד רכושו; השתלט על רכוש; מת, נפטר; באירוניה: נפטרנו ממנו

to get clean, to clean oneself; to justify oneself; to lose onself's possession, to take over possession; to die; ironically: we got rid of him

Alimpiarse las manos (Moscona)

Alimpiarse de los pekados (Moscona)

alimpiarse la para de uno (Nehama)

se alimpio kon el dado/kon las kartas (Nehama)

el es el de los malos echos, ma kuando vino la ora de dar kuentos, supo alimpiarse los mushos (Nehama)

komio, bevio i se alimpio los mushos (Nehama)



17450

alish ferish/alish verish (t.) m.

פעילות מסחרית, עסקית; זרם של קונים

commercial or business activity; a flow of buyers

Oy el alish verish estuvo flako (Moscona)

en tiempo de buena rekolta ay alish-ferish en charshi (Nehama)



17480

alishar v.

החליק (עשה חלק), הקציע, יישר, צחצח, מירק, ליטש

to smooth, to scrape, to straighten, to polish, to shine, to burnish

alishar el terreno (Nehama)

alishar una tavla (Nehama)



17535

alishik (t.) adj.

מורגל

accustomed

Ya estamos alishik (Moscona)



17540

alishik (t.) m.

קשר חברתי או מסחרי

a social or commercial connection

no tienen alishik una koza kon otra (Nehama)

es perikolozo de tener alishik kon un ladron (Nehama)



17560

alishterear (t.) v.

הרגיל, סיגל; תירגל; לימד ידיו לעשות דבר מה

to accustom, to adapt; to practice; to teach oneself a craft

Ansina lo alisheates (Moscona)



17565

alishterearse v. refl.

התרגל

to become used to

Ya me alishei kon el echo (Moscona)

alisterearse en una lingua (Nehama)



17590

aliskuridad f.

חשיכה, חושך

darkness

Echa tino de no chinchonearte en la aliskuridad (Moscona)



17600

aliskuro adj.

חשוך, אפל, כהה

dark, gloomy

En el katoy es aliskuro (Moscona)



17680

alivianamiento m.

הקלה, הפטרות מאדם בלתי רצוי

relief, lightening, riddance from an unwanted person

dale todo lo ke demanda i ke se vaya, alivianamiento ke ayga (Nehama)



17690

alivianar v.

הקל, נקט בגישה דתית מקלה

to relieve, to be lenient, to take an easy religious approach

alivianar la kaza/ el servisio de kaza (Nehama)

alivianar un pezgo (Nehama)



17700

alivianarse v. refl.

הוריד מן העומס המוטל עליו, הקל ממשא עבודתו; התפגר

El sako de arina ya se esta alivianado (Moscona)

Ya se le aliviano la gayle (Moscona)



17740

alizamiento m.

החלקה, צחצוח, מירוק,ליטוש; חנופה

smoothing, polishing; flattery

Lavios de alizamiento enaltesen la desonra (Moscona)



17850

alkanfor m.

קמפור; לובן בלא כתם

bleach ,stainless whiteness

faz la ropa komo el alkanfor (Nehama)

facha luzia i blanka komo el alkanfor (Nehama)



17900

alkansar v.

השיג, הגיע ל-; הספיק; הצליח

achieve, to reach to-; to reach in time; to succeed

Alkanso oras de tadre (Moscona)

Alkanso a ser uno de los rikos (Moscona)

Si no korres no alkanses i si bushkas no topas! (Moscona)

Lo ke pensa tu madre ke no te alkanse, lo ke pensa tu mujer ke te alkanse (Moscona)

ni Par'o alkanso esta grandeza (Nehama)

alkansar rikezas/onores/grandezas/titolos (Nehama)

alkansar su dezeo (Nehama)

el mediko no alkanso a echarse ke lo yamaron kon prisa ende un hazino (Nehama)

Moshe Rabenu no alkanso a entrar en Tierra Santa (Nehama)

no me alkansan mis fuersas/mi bolsa/ mi influensa fin ayi (Nehama)

fulano le oro la muerte a sistrano: no alkanse a ver tal dia (Nehama)

maldision de guerfano i de bivda alkansa (Nehama)

mi dezeo/mi bendision t'alkansen (Nehama)

korrer detras de uno i alkansarlo (Nehama)

alkansar fin el medio kamino (Nehama)

no me alkansa la mano fin al tavan (Nehama)



17905

alkansarse v. refl.

הושג

achieved

nada no se alkansa sin sudar (Nehama)



17910

alkanso/alkanse m.

השג, הצלחה

achievement, success

no tenga alkanso el ke agura lo negro para el otro (Nehama)



17940

alkatrán m.

זפת

tar

Ken alkitran menea la golor le kefa (Moscona)



17950

alkavo adj.

אחרון

last

Yo estuve alkavo de todos (Moscona)

Alkavo, loke fue? (Moscona)

Alkavo somos amigos (Moscona)



18040

alkilar v.

השכיר; שכר

to rent (to), to let; to rent (from)

Alkilar una kamareta (Moscona)



18045

alkilarse v. refl.

השכיר עצמו, נשכר

to rent oneself, to be rented

Se alkilo por vakero (Moscona)



18200

alkuza f.

פך, כד שמן, אסוך; ''שערה'' בעין

can, container, oil can; sty(in eye)

En la alkuza no kave mancha (Moscona)

tener alkuza al ojo es sinyo de eskarsedad (Nehama)



18230

Allah (t.) m.

אלהים

god

No te despasensies, veras ke todo va pasar Alla versin! (Moscona)

Allah bilir si kita el pan (Nehama)



18320

alma f.

נשמה, נפש

soul, spirit, mind

Kerer en la alma ariento (Moscona)

Ya me vino la alma al garon! (Moscona)

Asta ke va i viene alma tiene(Moscona)

Alma sin pekado(Moscona)

No ay alma biva (Moscona)

el gato no aferra al raton por el alma de su padre, es para komerle la kavesa (Nehama)

alma santa/ alma buena/ alma del Dio/ alma sin pekado (Nehama)

kien alma tiene alma kree (Nehama)

ay perikolo de alma (Nehama)

para suvir sien eskalones se kyere dado el alma al Dio/ tiene el alma a la boka (Nehama)

me salio el alma (Nehama)

kon su alma trae su pan (Nehama)

alma mia!; mi alma! (Nehama)

las ninyas tienen siete almas (Nehama)

va i viene, alma tiene (Nehama)

alma tiene, komer kiere (Nehama)

se angustia el alma (Nehama)

alma estrecha (Nehama)

tener el alma espantada (Nehama)

no pasa alma biva, no se ve un alma por esta kaye (Nehama)

lo kyero komo mi alma (Nehama)

una madre da su alma por un fijo (Nehama)

el ojo ve, el alma dezea (Nehama)

dar el alma por un komer (Nehama)

dar el alma por un kopo d'agua (Nehama)

alegrada ke le vea el alma! (Nehama)

Akontentar/ konsolar el alma (Nehama)

se alegra/se embrenea el alma (Nehama)

el i su alma lo saven (Nehama)

por modre de el entri en este fecho i deshi los guesos, me tomó en el alma (Nehama)

si siete al tiene no la eskapa (Nehama)

un alma tengo onde ke la meta en primero (Nehama)

ya di todo lo ke tenia, alma no puedo dar (Nehama)

adjidearse del alma de uno (Nehama)

adjidéate de alma (Nehama)



18530

almario m.

ארון; כינוי לטיפש

closet; a nickname for a stupid person

un almario i el - dos (Nehama)



18630

almástiga f.

מסטיק, שרף

gum, resin

El dulse de deva esta komo almastiga (Moscona)



18680

almenara/almenará f.

נברשת, מנורה; נר נשמה

chandelier, lamp; yahrzeit candle

Alminara de siete brasos (Moscona)



18690

almendra f.

שקד; טבעת דמוית שקד

almond; almond-like ring

Gajo de almendra (Moscona)

el Dio da almendras al ke no tiene muelas (Nehama)



18700

almendrada f.

משקה חלב שקדים ממותק

sweetend almond milk

la almendrada faze abashar la leche (Nehama)



18740

almenos/al menos adv.

לפחות, לכל הפחות, למצער

at least

uza a venir almenos una vez al día (Nehama)

eskúzate al menos (Nehama)

kédate kon mozotros, almenos ke teasperando en otro lugar (Nehama)



18890

almiskle m.

ניחוח, בושם; מוּשְּׁק (סוג של בושם); מור

aroma, odour, perfume; musk; myrrh(plant)

esta kaza guele almiskle (Nehama)



18910

almizmara f.

מזלף בשמים, כלי בשמים

perfume sprayer, perfume vessel

I tomaron kada uno su almizmara i dieron sovre eyas fuego i puzieron sovre eyas saumerio (Moscona)



19010

almozna f.

נדבה, צדקה

donation, charity

la almozna es komo guardia de eskudo (Moscona)



19130

alomenos adv.

לפחות, לכל הפחות, למצער

at least

alomenos ke mi dishera (Moscona)



19170

alondjar (port.) v.

הרחיק, דחה; האריך

to distant, reject; to lengthen

Alondjate de tu uzo aborresido (Moscona)



19180

alondjarse v. refl.

התרחק, ניצב מרחוק; התארך

to go far, to draw away from, to stand distant/far away from; to be lengthen

alongarse de todo (Nehama)



19220

alongar v.

האריך, האריך את הזמן

to lengthen, to lengthen time

El ke kome poko kon repozo, alonga sus dias (Moscona)



19330

alsar v.

העלה, הרים, הניף, נשא

elevat, to lift, raise, carry

Alsar los ojos al sielo (Moscona)

I also a sus ijos i a sus mujeres sovre los gameos (Moscona)



19360

alsasiones f. pl.

קורבן/קורבנות, עולה/עולות

sacrifice/sacrifices, burnt offering/s

I also por alsasion en lugar de su ijo (Moscona)



19380

altanto adv.

כמספר הזה, כזאת, באותה מידה

like that number, like this, at the same amount/measure

altanto ke das tomas (Nehama)



19400

altar m.

מזבח

altar

kaen altares solevantan muladares (Nehama)



19500

alterear/alterearse v. & v. refl.

סיגל (לעצמו) הרגלי אי סדר; מרד/התמרד כנגד סדר ומשמעת; העלה את הצעת המחיר במכירה פומבית

to adapt habits of disorder; to rebel against order and discipline

esta kriatura se altereó mucho (Nehama)



19530

alternar v.

החליף, התחלף, הפך את הסדר

to exchange, replace, to be changed, to be switched, to switch the order

Alternar el orden alfabetiko (Moscona)



19570

alteza f.

גובה, רום, רוממות, הוד מעלה

altitude, height, superiority

Una alteza de serka dos metros (Moscona)



19700

alto adj.

גבוה, רם, נישא, מרומם, תמיר

high, supreme, lofty

Alto de boy ,basho de karakter (Moscona)

Alta, alta es la luna kuando empesa a esklareser (Moscona)

navegar por altas mares (Nehama)

suvir en alto (Nehama)

abashar de en alto (Nehama)



19740

altrafisio m.

דבר פעוט, דבר חסר ערך; הונאה, תחבולה

a small thing, worthless thing; deceit, fraud

la makina tiene mil i un altrafisios (Moscona)



19750

altramente (it.) adv.

אחרת, באופן אחר

differently

si el tiempo está bueno mos vamos a ir a pasear, altraménte mos kedaremos en kaza (Nehama)



19790

altretanto (it.) adv.

'גם לך'' (בתשובה לאיחולים)

'you to' (answer to goos wishes)

bueno ke tengas altretanto! (Nehama)



19820

altronde- d'altronde (it.) adv.

בנוסף לכך, מאידך, עם זאת

add to that, on the other hand, nonetheless

kale ke me vaya, no te kiero fazer pedrer tiempo, d'altronde i yo tengo fecho (Nehama)



19870

altustú (t.) adv.

באי סדר, באנדרלמוסיה

in disorder

Todo esta altustu! (Moscona)

despues de karreado, la kaza se topa altí-ostú (Nehama)

metió el mundo altí-ostú (Nehama)



19970

alungar v.

האריך

to lengthen

alungar un pantalón (Nehama)

alungar el kamino (Nehama)

alungar una karta (Nehama)

alungar un diskorso (Nehama)



20100

alvear v.

הלבין

to whiten, to bleach

el sielo se alvea a la madrugada (Nehama)

el aver de la muntanya alvea el kuero (Nehama)



20110

alvearse v. refl.

הלבין, נעשה לבן; השתפר מראהו

to whiten, to become white;

la kolada se alvea kon la leshía (Nehama)

se le alveó la kara (Nehama)



20120

alveo m.

הלבנה באמצעות כיבוס מאומץ

bleaching through strenuous washing

el alveo de la ropa demanda pulso (Nehama)



20220

alvorada f.

שחר, עמוד השחר; חגיגה משפחתית של הצגת הנדוניה

dawn; family celebration of presenting the dowry

Como esklarse el sol en la alvorada ansi la mujer virtuoza en su kaza! (Moscona)



20270

alvores m. pl.

איילת השחר, אור שחרית; מועקת ציפיה

the break of dawn, morning light; anticipation distress

estar kon alvores (Nehama)



20290

alvura f.

לובן, צחר, צחות

whiteness, lucidity, purity

i lavo i no veo alvura (Nehama)



20320

ama/amá (t.) conj.

אך, אבל, אולם

but, however

La amor es dulse ama kon pan (Moscona)

vedrá es ke vino, ama no kedo aki, se hue al punto (Nehama)

Kiere salir, ama está faziendo luvia (Nehama)

dizen k'está echado, ama yo lo vide por la kaye (Nehama)



20330

amaares (ebr.) n.

עם הארץ, בור, בער

ignorante, fool

No kazes a tu ija kon amaares i negro de manyas, ke es komo ke la echaras en boka del pero (Moscona)

el amaares no puede ser hasíd (Nehama)

amador amador de múzika (Nehama)

espántate de hahán fijo de amaares i de riko fijo de prove (Nehama)



20490

amahar (arab.) v.

שיכך, ריפא, הרגיע, השקיט כאב, ריכך; נרגע, נחלש, שכך (הכאב); החליש חריפות הבצל

to lessen, to cure, to calm, to stop pain, to soften; to become calm, to be weakend, subside; to reduce the pungency of an onion

ya le amaho (Nehama)

la ferida le amahó kon un enguente (Nehama)

aspera ke amahe la luvia para salir a la kaye (Nehama)

no te kites el samarron si no amaha el frío (Nehama)



20620

amán! (t.) interj.

בקשת חנינה: רחמים!; קריאה חסרת סבלנות: הלוואי!

pardon plea: mercy!; impatient cry: i wish!

aman ke se eskape este mal día! (Nehama)

aman, por onde fuir de sus manos (Nehama)

aman, ya me muero por un kopo d'agua/por ver a mi madre (Nehama)



20660

amanado adj. & adv.

זמין, בהשג יד; נוח וקל לשימוש; לבוש בצורה לא צנועה

available, with in reach; comfortable and easy to use; dressed immodestly

tener los atuendos de kuzina amanado (Nehama)

mora a pie yano, le viene amanado (Nehama)



20700

amaneser m.

שחר, הנץ החמה

dawn, break of dawn

Veremos loke mos va amaneser (Moscona)

alevantarse al amaneser (Nehama)



20720

amaneser v.

האיר/הנץ השחר; השכים קום

to light/come forth (dawn);

bueno le amanesyó el día (Nehama)

ni por mucho madrugar mas presto amanese (Nehama)

no amanese komo anochese, ni anochese komo amánese (Nehama)



20750

amanet (t.) m.

פיקדון, משכון; מתנה

deposit, pawn ; gift

este moble no es mío, es un amanet (Nehama)

ya me se inchó la valija de amanetes (Nehama)



20790

amanyana/aminyana adv.

מחר

tomorrow

Oy por mi, amanyana por ti! (Moscona)



20800

amanyaneante/amanyeante adj.

משכים-קום; עובד קשה, מתמיד בעבודתו; קנאי, להוט

early riser; hard worker, diligent at his work; eager

La sensia es serkana a sus amanyaneantes i ayuda es a todos rekeryentes (Moscona)



20830

amanziado adj.

חש בצער הזולת, רואה לכאב אחרים; מעורר רחמים

to feel the sorrow of fellow-man, to see the pain of the other; pitiful

salir amanziado de una vijita a los feridos de una katastrofa (Nehama)

el ser amanziaado en su desgrasya konsola en vezes de las sufriensas (Nehama)



20845

amanziar v.

עורר רחמים; העציב, גרם צער

to arose pity; to sadden, to cause grief

sus males amanzyan el korasón (Nehama)



20850

amanziarse v. refl.

ריחם, נכמרו רחמיו, חמל, התמלא חמלה

to pity, to have mercy on, to be filled with compassion

Me se amanzio la alma de ver tanta dezgrasia (Moscona)

se amanziya el alma (Nehama)



20910

amar v.

אהב

to love

ama a tu kompanyero kom'a ti mesmo (Nehama)



20960

amargado adj.

נעצב, ממורמר

sad, embittered

Esta amargado por la muerte de su ijo (Moscona)



20980

amargar v.

ציער, מרר

sadden, to cause grief

I lo tornara a gostar i si vera ke amargujea es kasher (Moscona)

un fijo negro amarga la vida de padre i madre (Nehama)



21020

amargito adj.

מריר מעט

slightly bitter

la bira es amargita (Nehama)



21030

amargo adj.

מר, מריר; עגום; זריז, מוכשר, ערום; כינוי לקפה

bitter; melancholic; quick, talented, crafty, cunning; a nickname for coffee

El sorfato es amargo (Moscona)

el kinino es amargo (Nehama)

el kavé sin asukar es amargo (Nehama)

dar vidas amargas (Nehama)

tripa amarga embeve y enkalka (Nehama)

kien englute amargo no eskupe dulse (Nehama)



21060

amargo adv.

במרירות

with bitterness

venir amargo komo la muerte (Nehama)



21100

amargujento/amargojento adj.

מריר

bitter

en vezes las almendras salen amargojentas (Nehama)



21160

amariyarse v. refl.

הצהיב, נעשה צהוב

to become yellow

Se amariyo del sol (Moscona)



21200

amariyo adj.

צהוב

yellow

Ken amariyo vistira, su ermozura amostara! (Moscona)

fazerse la kara amariya (Nehama)

vestirse de amaviyo (Nehama)



21240

amariyura f.

צבע צהוב

the color yellow

Amariyura de kara ke estas! (Moscona)



21270

amasado m.

לישה; בצק

kneading; dough

la balabaya kovijava el amasado kon un yambole (Nehama)



21280

amasado adj.

שנלוש

that was kneaded

El pan no esta bien amasado (Moscona)



21340

amasar v.

לש

to knead

a kien finye i amasa no le arroves la masa (Nehama)



21370

amaskanta(r) (ebr.) m.

משכנתא

mortgage

meter paras amaskanta (Nehama)



21430

amatar v.

כיבה; הרגיע; מחץ בין האצבעות

extinguish, to put out; to calm; to crush between the fingers

amatar la lampa/ la lumbre/el fuego/ la luz/el kandil/el parmachet/la flama (Nehama)

Amatar piojo (Nehama)



21480

amavdil amavdil (ebr.) adv.

'להבדיל''

vastly different, a thousand times different, opposed to

el hazan del kal asemeja amavdil amavdil al koen gadol (Nehama)



21510

amaynar v.

האט; הפחית, ריכך, הרגיע

to slow down; reduce, to soften, to calm

amaynar la korrida de la karosa (Nehama)

amaynar el djiro del karro (Nehama)

amaynar el frio/la hazinura/el terretemblo (Nehama)



21660

ambezado adj.

משכיל, מחונך, מלומד, בעל השכלה; מורגל ב-, מלומד ב-; שנלמד; מורגל

educated, scholarly, well-bred; accustomed to-, educated in-, that was learned; accustomed

Esta ambazado de alguno (Moscona)

está ambezado a lavorar (Nehama)

esta ambezado a komer a la ora (Nehama)



21680

ambezar v.

לימד, הורה; למד

teach, instruct; study, learn

ambeza el arte i mételo aparte (Nehama)

el maes­tro me ambeza la lision (Nehama)



21700

ambezarse v. refl.

למד

study, learn

Te ambezates la novedad? (Moscona)

el ombre deve ambe­zarse a lo bueno i a lo negro (Nehama)

ambezate a favlar! (Nehama)

ambezárse la orasión (Nehama)



21750

ambierto/ambiento adj.

רעב, מזה רעב

hungry, starving

Bedahaim de ambierto s no ay! (Moscona)



21760

ambiertura f.

רעב

hungre

Detras de la sekura viene la ambiertura (Moscona)



21860

ambos

שניהם, שתיהן

both of them (male), both of them (female)

Sensia kuvierta i tezoro eskondido, ke es el provecho de ambos eyos (Moscona)



21870

ambre f.

רעב, כפן; בולמוס, רעבון

hunger, famine, starvation; ravenous hunger, ravenousness

Ken tiene ambre venga i koma! (Moscona)

ambre i asperar azen araviar! (Moscona)

La ambre i el frio traen a la puerta del enemigo (Moscona)

a buena fambre no ay pan duro (Nehama)

kien tiene fambre no mira por guzano (Nehama)



21930

ambrera/ambrerea f.

רָעָב, כפן, בצורת

hunger, famine, starvation, drought

Pedrisko i relampago, mortaldad i ambrera son embiados del djuisio del kastigo (Moscona)

en tiempo de ambrera no ay pan malo (Nehama)



22020

amechar v.

לשים פתילה במנורה

to put a wick in a lamp

amechar el kandil/ amechar la pavolia (Nehama)



22060

amejoramiento/amejoreamiento m.

שיפור, השבחה, שכלול; הטבה

improvement, betterment, enhancement; benefit

En la situasion polítika ay amijuramiento (Moscona)

Ay amijuramiento en la hazinura (Moscona)



22140

amén! (ebr.) m.

אמן!

amen! amen to that!

tanto dezir amen fin a ke kaye el talé (Nehama)



22190

amenazo m.

אִיּוּם

menace, threat

Forsar kon menazos (Moscona)



22220

amenguar v.

הפחית, פיחת, המעיט, הוריד, הנמיך, דילל, החליש, השפיל; פחת, התמעט

reduce, to decrease, to lower down, dilute, weaken, humiliate; to be reduced, to be be diminished

amenguar la paga (Nehama)



22280

amezurado (fr.) adj.

מדוד, מחושב; מוגבל; דחוק (כלכלית); זהיר; מלאכותי; שעבר בדיקה; מיופייף, מגונדר

measured, calculated; limited; hard-pressed (financialy); careful; artificial; that was tested; beautified, embellished, dandified

Al dito lo tenemos amizurado! (Moscona)

tener una entrada amezurada/un pan amezurado (Nehama)

ser amezurado en el komer (Nehama)



22290

amezurar (fr.) v.

מדד; ניסה

to measure; to try

amezurar la eskalera (Nehama)

dos vezes amezure, una vez korta (Nehama)



22310

amezurarse (fr.) v. refl.

נקרש, קפא, התקשח, נעשה נוקשה; השתטח; התגנדר, התיפייף, התהדר; תקף, התקיף; שקל עצמו

to clot, freez, harden; to spread out; to be to dress up, to beautify; to attack; to weigh oneself

Amizurate por ver si te engodrates (Moscona)

Se amizuro enbasho el boy entero (Moscona)

se arresvalo i se amezuro en basho (Nehama)

la kondokta de este ombre no se arreyeva mas; ya vino la ora ke me amezure kon el. (Nehama)



22390

amigavle adj.

ידידותי

friendly

Un akto amigavle (Moscona)

aresentar la kestion a 1'amigavle (Moscona)



22410

amigo m.

חבר, רע, עמית, ידיד

friend, companion, comrade

El amigo muevo es komo el vino muevo, deshalo enviejeser para ke te tenga savor (Moscona)

Amigo ke no empresta i kuchio ke no korta i ke se piedra no emporta! (Moscona)

amigos i ermanos seremos, en la bolsa no tokemos (Nehama)

amigo de todos, amigo de ninguno (Nehama)

un djesto amigo/una mirada amiga (Nehama)



22450

amilisiada f.

יולדת תאומים

mother of twins

Ke todas eyas amilisiadas i dezaechada non ay en eyas (Moscona)



22520

amistad/amistá f.

ידידות, רעות, חיבה

friendship, companion, fondness, affection

Diz la verdad, piedri la amistad (Moscona)

las diferensias de interes yelan la amistad (Nehama)



22550

amistozo adj.

ידידותי, לבבי; חובב

friendly; cordial; fan of

un resivo amistozo (Nehama)

amistozo de muzika (Nehama)



22560

amistunh

ידידות מדומה

apparent/fictitious friendship

Esta unas amistunhes kon mi, ke barminam! (Moscona)



22630

amo m.

אדון, בעלים, בעל הבית

master, mister, master of the house

No burles con tu amo ke te sale salado (Moscona)

Al kavo de un anyo el moso toma las manyas de su amo (Moscona)



22640

amofado adj.

עבש, שהעלה עובש

moldy

pan amofado (Nehama)



22650

amofar v.

גָּרַם עובש

to cause mold

la umidad amofa las komanyas: (Nehama)



22660

amofarse v. refl.

העלה עובש; השתעמם; איבד רעננותו וחיותו

to become moldy; to be bored; to lose freshness and vitality

la kaza está syempre serrada i s'esta amofando (Nehama)

la ropa no se le vende, se le esta amofando al raf (Nehama)

no sale nunka, no ve ojo de sol, s'está amofando solo en kaza (Nehama)



22740

amojado adj.

רטוב, לח

wet, moist

aparta lo amojado de lo seko (Nehama)

dubla lo seko i espande lo amojado (Nehama)



22760

amojar v.

הרטיב, ליחלח

to wet, to moisten

amojar la masa (Nehama)

amojar la kolada (Nehama)



22780

amokarse v. refl.

גרף את חטמו

to wipe oneself's nose with a lot of noise

Ainda no se save mokarse ya sta avlando por kazar! (Moscona)

Le disheron ke se amoke, se aranko la nariz! (Moscona)

Amokate novia el moko, ni tanto, ni tan poko! (Moscona)



22870

amontar v.

עלה, הגיע למחיר, הגיע לכמות; צבר כסף

to rise, to reach the price, to reach the quantity

La partida entera va amontar a mil levos (Moscona)



22910

amontonar v.

צבר, ערם, גיבב; אסף, קבץ,קיבץ, אגר; חסך כסף; צבר הון

to accumulate, to stack, to pile; to collect, to group, to store; to save money; parlay

el eskarso amontona moneda para ke otro se la goze (Nehama)



22920

amor m. (Sal.)/f. (Izm./Ist.)

אהבה,חיבה; אהוב

love, fondness; beloved, sweetheart

El amor es siego (Moscona)

Se van los amores, kedan los dolores (Moscona)

para el amor i la muerte no ay koza fuerte! (Moscona)

amor amistad i ermandad, los tres pilares de la umanidad! (Moscona)

faz por amor del Dio (Nehama)

por amor del Dio, mira onde estas midyendo el pie (Nehama)



23030

amorero m.

עץ תות

strawberry tree

Si no se viste el amorero no se dizviste el samarero (Moscona)



23040

amoriskos m. pl.

אהבים

love making

Ya entro en la edad de los amoriskos (Moscona)



23050

amorozamente adv.

באהבה

with love

Kudio por su amigo amorozamente (Moscona)



23130

amosí/amotsí (ebr.)

ברכת המוציא

'hmotzi' ? jewish blessing told before eating bread

fazer amosi (Nehama)

del amosi se ve el buen senar (Nehama)



23150

amostrar v.

הראה; הוכיח

to show; to prove

Amostrami ken son tus amigos ti dire ken sos (Moscona)

No le amostres kara (Moscona)

el vendedor amostra la ropa al kliente (Nehama)

amostrar rikeza/grandezas (Nehama)

le agrada amostrar (Nehama)



23170

amostrarse v. refl.

הופיע, הראה עצמו;העמיד פנים

to appear; to show oneself; pretend

Se amostro a la ventana (Moscona)

Se amostro onesto (Moscona)



23350

amudeser v. pej.

השתיק

to silence

el espanto lo amudesió (Nehama)

el moso kiería favlar, kon una ojada, el mestro lo amudesió (Nehama)



23360

amudeserse v. refl.

השתתק, נאלם

to become silent, to be dumbfounded

el testigo savia toda la verdad, ma delantre el tribunal se amudesió (Nehama)



23390

amudisión f.

אלם, השתתקות (בכח או בכח הכסף: ''לא יחרץ'')

muteness, falling silent (as a result of the use of power)

Kayo amudision (Moscona)

Amudision en la garganta! (Moscona)



23490

amurchado adj.

כמוש, נבול, קָמֵל

wilted, withered, withering

A David lo veo muy amurchado (Moscona)

flores amurchadas (Nehama)



23520

amurcharse v. refl.

כמש, קמל, נבל, בָּלָה

to wilt, to wither, to fade, to be be worn out

El sefte li se amurcho (Moscona)

El saksi se va amurchando de en dia en dia (Moscona)



23670

análogo adj.

דומה, מקביל, אנלוגי

similar, parallel

Un kavzo análogo se obzerva en. . . (Moscona)



23930

anayuré (t.) prep.

לפי, בהתאמה ל-, בהסתמך על, ביחס ל-

according to, with accordance to-, based on, in relation to-

kada uno es pagado anayure a su valor (Nehama)



24100

anchear v.

הרחיב, הגביר

to expand, to increase

Mas no me vo anchear sovre esta kestion (Moscona)



24120

anchearse v. refl.

התרחב, התפשט על מקום רחב; "התנפח", התרברב

to be expanded, to spread on a wide space

En entozandose la agua se anchea (Moscona)

Kuando lo alavan entero se anchea (Moscona)

anchearse en los fechos (Nehama)



24150

ancho adj.

רחב; נח לבריות

wide; affable, nice

Kontar en largo i en ancho (Moscona)

Es muy ancho ! de nada no se dokunea (Moscona)



24270

anchura f.

רוחב, רחבות; רווחה

????, ?????

El aqmerikano tiene 70 sentimetros de anchura (Moscona)

teshido de dupia anchura (Nehama)

bevir kon anchura (Nehama)

gastar kon anchura (Nehama)



24390

andan sonra (t.) prep.

לאחר מכן, לאחרונה

then, recently

lo aferraron kon el rovo en la mano, andan sonra fíate ke es onesto (Nehama)



24400

andante adj.

רגלי; מאיכות פשוטה; אנדאנטי (מוסיק.)

pedestrian; of simple quality; andante (music.)

ropa andante (Nehama)



24420

andar m. (port.)

קומה בבית, דירה; הליכה

floor in house, apartment; walk

kaza de kuatro andares (Nehama)



24430

andar v.

הלך, צעד, פסע, התהלך; עשה בלהט

to walk, to march; to do passionately

anda a la formiga haragán (Nehama)

andad a endevinar (Nehama)



24500

ande/andi adv.

איפה, היכן? לאן?; אצל

where?; at

Ande ni gayo kanta ni perro ladra (Moscona)

Ande Avrao estan embodados (Moscona)

de ande salió? (Nehama)

vo a ir ende mi madre (Nehama)

salió d'ende el panadero (Nehama)

está envitado ende un amigo (Nehama)



24560

andena f.

קושי, בעיה, צרה

difficulty, problem, trouble

Toparse en las andenas (Moscona)



24590

andjak (t.) adv.

אבל, לעומת זאת, בכל אופן

but, on the other hand, anyway

muchas grasias ke venites a verme, andjak ya estava de ir a bushkarte (Nehama)



24600

andjélo /ánjel/ándjel/ándjeli/ándjel

מלאך

angel

Kara de andjelo (Moscona)



24700

aneksado adj.

מסופח, מוסף, נספח, מצורף

appendix, supplement

A kual dosario esta aneksado (Moscona)



24840

aneste pron.

לזה

to that one

Dalde pan aneste povre (Moscona)



25010

angajado (fr.) adj.

עסוק, מעורב ב-; מאורס

busy, involved in; engaged

El lugar esta angajado (Moscona)

El muchacho ya esta angajado (Moscona)

De las dos a la tres esto angajado (Moscona)



25030

angajar/angajear (fr.) v.

חייב; שכר, קיבל לשרות; רשם; הלך שלוב זרוע

to rent, to get someone into service; to inscribe; to go arm in arm

Angajei dos kamas en el vagon (Moscona)



25060

angajé (fr.) adv.

יד ביד, בשילוב זרועות

hand in hand

tomarse angaje/estar angaje/kaminar angaje (Nehama)



25200

angualarse v. refl.

בא לידי הסכם, הסכים

to come to an agreement, to agree

Rogo no vos arravies sovre loke avlimos, siguro ya vos akodras ke ansi mos angualimos (Moscona)



25290

angustia f.

תוגה, צער, יגון, עצב, דאבה; מחנק; גועל, דחייה, רצון להקיא; בוז

grief, sorrow, sadness; choking; disgust, rejection, desire to vomit; contempt

en la angustia se i ama al Dio (Nehama)

da angustia de verlo/de sentirlo/ da angústya de sentirlo avantarse kon su boka (Nehama)



25300

angustiado adj.

עצוב, כאוב, נוגה; חרד;דחוי, בזוי, נקלה

sad, painful, melancholic; anxious; rejected, contemptible

no vengas a kontarme las desgrasias de los otros; ya esto angustiado de mis puertas para adientro (Nehama)

angustiada le vea alma! (Nehama)



25320

angustiar v.

צרר, התנכל, לחץ, דיכא, גרם חרדה

to harass, to press, to suppress, to cause anxiety

kon sus negras fechas este fijo angustió la vida de sus parientes (Nehama)



25330

angustiarse v. refl.

נחרד, הושפל, ספג בוז

to be terrified, to be humiliated, to be treated with contempt

Ya me se angustio la alma! (Moscona)

el korasón se angustia kuando pensa a los krematorios de Birkenau (Nehama)

me se angustia el alma kuando este fanfarón se está alavando i suviendose a los sielos (Nehama)



25370

aní (ebr.) m. & adj.

עני, דל, רש, דלפון;רעב ללחם

poor; hungry for bread

Ani kon ayin chatlak (Moscona)



25430

aniazme m.

נזם

nose-ring

Komo la aniazme en la nariz de un puerko, ansi es la mujer ermoza i apartada de razon (Moscona)

aniazme de oro en nariz de puerko (Nehama)



25490

animado adj.

חי, תוסס; מונפש; מומרץ, מונע

alive, lively; animated; energized, driven

animado de buenos sentimientos (Nehama)



25510

animal m.

חיה; אדם חסר מצפון

animal; a man with no conscience

Pedaso de animal (Moscona)



25540

animalia f.

חיה, חית טרף

animal, predator

I diremos alguna animalia mala lo komio (Moscona)



25550

animar v.

החיה, השיב נפש; זרז, עורר, המריץ, ליבה; הנפיש

to revive; to goad, to catalyze, to stimulate, to energize; to enimate

animar una fiesta (Nehama)



25590

ánimo m.

עוז, אומץ

courage, bravery, valor

Animo se kere (Moscona)

no tyene animo de faviar (Nehama)



25620

aninar v.

עירסל (תינוק), נדנד קלות (תינוק)

to rock, to swing (a baby)

anina un poko a la kriatura i al punto se va dormir (Nehama)



25660

aniversario m.

יום השנה

anniversary

Oy es el aniversario de la boda (Moscona)



25670

aniyá! (t.) interj.

הלוואי! לו יהי כן!

i wish! may it be!

dizen ke kada noche viene borracho en kaza; aniya! ke venga mismo barracho, ma no viene del todo (Nehama)



25690

aniyiko m.

טבעונת, טבעת קטנה

a small ring

se hueron los aniyikos, kedaron los dedikos (Nehama)



25760

aniyut/aniyud/aniyú (ebr.) m.

עוני, דלות, מחסור, עניות

poverty

L'aniyut es negra koza (Moscona)

Ken mata gato yeva siete anyos de aniyut (Moscona)



25790

anka f.

ירך, אגן ירכיים, טורסו

thigh, hip, pelvis

dormir/echarse sovre la anka dereca (Nehama)



25910

anocheser m.

רדת הלילה

night fall

le anochesió en el kamino (Nehama)

ay días, avía deshado un lavoro por en medio i se le pasó de tino; ya le anochesió, i oy se metió kon yugo para eskaparlo (Nehama)

empesar el lavoro al amaneser i eskapar al anoceheser (Nehama)

Ennochesi en el kazal (Moscona)



25940

anojado (port.) adj.

כעוס, רוגז, כועס, נרגז, זועף; נעלב

angry, upset, irate; insulted

Lo tenemos anojado (Moscona)

los dos ermanos están anojados,ven los faremos paz (Nehama)

lo tengo anojado (Nehama)

el anojado kayado, me tenga salú (Nehama)



25960

anojarse (port.) v. refl.

התרגז, התכעס; נעלב

to get angry, to get mad; to be insulted

Ken se anoja kon la komida keda anbierto (Moscona)

el ninyo me se anojo, no kiere komer: tómalo kon buenas (Nehama)



26170

ansí adv.

כך, ככה

so, like that, thus

ansi va el mundo (Nehama)

komo el sol aklara la tinievla, ansi el estudio aklara a la inyoransa (Nehama)



26190

ansia f.

צער, סבל, ענות; דאגה, חרדה; קמצנות, אהבת בצע

grief, suffering; concern, anxiety; stinginess, greed

las ansias de la muerte (Nehama)



26290

ansina/ansine/ansín adv.

כך, ככה

so, like that, thus

Ansina ke me estes sano, komo es verdad lo ke te digo! (Moscona)

ansina se dize (Nehama)

ansina no te kansas (Nehama)

ansina tupimos el mundo, ansina lo vamos a deshar (Nehama)

ansina nasió (Nehama)

ansina me parese (Nehama)

ansina huera mi mal; ansina ke huera todo! (Nehama)

ansina ke lo melezine el Dio! (Nehama)



26370

antanyo/antanyos adv.

בשנה שעברה; פעם, לפני זמן רב

last year; once apon a time, long time ago

antanyos ay ke no lo veo (Nehama)



26410

antedatar v.

הקדים תאריך, רשם תאריך מוקדם

to move back a date, to inscribe an early date

antedatar un chek/una kamiala/un kontrato (Nehama)



26530

antes adv.

קודם, פעם, לפני כן

beforehand, first, once

Djoha, antes de subir al kavayo empesó a manear las pachas (Nehama)

pasarantes de otro (Nehama)

pagar de antes (Nehama)



26540

antes prep.

לפני, קודם

before, first

Antes de komer lavaran las manos i diran beraha(Moscona)

Antes de empesar a avlar amizurate la alguenga (Moscona)



27190

anular v.

ביטל, פסל

cancel, to call off

El dokumento es falso i por esto deve ser anulado (Moscona)



27270

anuvlar v.

התענן, נעשה מעונן

to become cloudy

I sera ke kuando yo anuvlare nuves sovre la tierra se aparesera el arko en la nuve (Moscona)



27310

anyada f.

תקופת השנה, יום השנה; משכורת שנתית

a period in a year, anniversary; yearly salary

Anyada buena i klara! (Moscona)

Anyada de maleres (Moscona)



27340

anyadir/anyader v.

הוסיף, חיבר

to add, to join together

Sovre todas las echas del Dio no ay por anyadir (Moscona)



27410

anyo m.

שנה

year

El chapeo muevo esta pan para mil anyos (Moscona)

Ken en un anyo se kere azer riko, al medio lo enforkan (Moscona)



27550

anyorios m. pl.

שנים רבות

many years

Ay anyorios ke no te veo! (Moscona)



28030

apararse v. refl.

התייצב, ניצב מול, הופיע, הראה עצמו במקום גבוה, ניצב בחלון, נשען על אדן החלון

to present oneself, to stand infront of, appear, to stand infront of the window, to lean on the window ledge

apararse al balkon/a la ventana (Nehama)



28110

aparejar /aparijar v.

הכין, ערך, התקין

prepare, to set, to set up

aparejar la meza (Nehama)

aparejar gerra (Nehama)

todo bueno mos aparejaran de los sielos (Nehama)

el Dio aparejará! (Nehama)



28130

aparejo m.

הכנה, סידור

preparation, arrangement

los aparejos de la boda (Nehama)



28240

apareser m.

זריחת כוכב; הופעה (כתב עת)

shining of a star; appearance (magazine)

el sol aparese (Nehama)

djornal ke aparese kada día (Nehama)



28410

apartadijo m.

קיטון, חדר נפרד מהאולם המרכזי, מחיצה; הפרדה; דיבור הצידה

small room, sided room, partition; separation; talking sideways

en esta kaza no ay apartadijo entre mestros i mosos, todos komen el mizmo komer en la mizma meza (Nehama)



28420

apartado adj.

נבדל, נפרד, מופרד, מופרש, מובדל, מבודד; רחוק, מנותק; שמורבצד; נסיך, משוח

separated, distinguished, isolated; far, disconnected; kept aside; prince, anointed

apartado de la djente/del mundo (Nehama)



28450

apartamento m.

דירה

apartment

arkilar un apar­tamento (Nehama)



28480

apartar v.

הפריש, הבדיל, שמר בצד, הקדיש; הפריד, הבחין; ניתק, הרחיק; גישש באפילה; חסך

to set aside, secrete, distinguish, dedicate; separate; to cut off, to distance; to feel your way in the dark; save (money, food)

apartad la buena djente ke vo a echar agua kayente (Nehama)

tenía mil embrolyos, me apartó todos para asis­tir a la boda de su amigo (Nehama)

apartar lo de kezo de lo de karne/lo paskual de lo hames (apartar la losa (Nehama)

apartar lo roto de lo sano/lo fecho de lo vedre/lo enshuto de lo amojado, de lo umidento (Nehama)



28520

apartarse v. refl.

הבדיל עצמו, התפלג, נפרד, נבדל; התבדל; התגרש

to separate oneself, to be divided, to be separated; to segregate oneself; to divorce

no kiere ver a ninguno, no se puede ver a si, se apartó de todos (Nehama)

apartarse a un lado (Nehama)



28530

apartasión f.

הפרדה, ניתוק, הבחנה, היפרדות

separation, cutting-off, being cut-off, distinction

apartasión entre sabá i en semana/entre paskual i ha­mes (Nehama)



28540

aparte adv.

לחוד, בנבדל, בנפרד

separately, individually

de kuando se kazó bivía kon sus parientes; agora se salió aparte (Nehama)

metió aparte una diezena de platos (Nehama)

aparte ke es borrachón, es también ladrón (Nehama)

aparte ke no me dio nada ma[...] (Moscona)



28700

apasentar v.

רעה

to shepherd

las ovejas apasentan en el kampo (Nehama)



28860

apaziguar v.

השקיט, הרגיע; השלים בין,השכין שלום

to quiet, to calm; to make peace between, to make peace

ya se apaziguaron (Nehama)



29010

apegadozo adj.

דביק; מידבק (מחלה); מדביק (צחוק וכו')

sticky; contagious (disease); contagious (laughter and such)

la goma es apegadoza (Nehama)

el Dio mos guadre de las hazinuras apegadozas (Nehama)

la moda es apegadoza (Nehama)



29030

apegar v.

הדביק, איחה; הדביק במחלה; סטר

to stick/glue, to join together; to infect with a disease; to slap

apegar timbros (Nehama)

apegar la tapesería a la paré (Nehama)



29090

apegarse v. refl.

נדבק; דבק ב-, נקשר ל-; נדבק (שאריות אוכל לסיר)

to be stuck, to be glued; to stick/cling to-, to be connected to-; to be stuck (food leftover)

Rut se apegó kon su eshuegra Naomi (Nehama)



29180

apena/apenas adv.

בקושי, כמעט שלא, זה אך

barely, hardly

apena si tiene diez anyos (Nehama)

se metió al lavoro apenas vino (Nehama)



29190

apenado adj.

קשה, מצער, רב טורח; ענוש, נענש; מתייסר; מוטרד; קשה

hard, distressing, unfortunate; punished; tormenting; troubled

los djidios iyenen vidas apenadas en los paezes arabos (Nehama)



29220

apenar v.

העניש; גרם סבל, גרם עצב

to punish; to cause suffering, to cause sorrow

la Ley apena el rovo (Nehama)

el Dio lo apene: (Nehama)



29400

aperkantarse v. refl.

הופתע, נדהם

to be surprised, to be amazed

Ali Baba se aperkanto delantre la mucidumbre de djoyas ke vido en la kaverna de los ladrones (Nehama)



29410

aperreado adj.

דחוי, מבוזה ע''י הכל; נרדף ע''י נושים

rejected, humiliated by all; chased by creditors

ape­rreado por kayes i por plasas/ape­rreado por todas las kayes (Nehama)



29530

apezgar v.

הכביד, החמיר; הנהיג חומרה דתית; הלאה

to burden, to worsen ; to lead religious severity; to tire

los hahamin se esparten en dos kategorías: ay los ke apezgan i ay los ke alivianan (Nehama)



29560

apiadador m. & adj.

רחום

compassionate, merciful

el Dio será apiadadór (Nehama)

el Dio sea apiadadór! (Nehama)



29580

apiadar v.

נחלץ לעזרה, סייע ל-, עזר ל-

to come to the rescue, to aid/ assist to-, to help to-

apiadar al prove (Nehama)

el Dio ke apiade! (Nehama)

el Dio apiadará (Nehama)

el Dio ke te apiade! (Nehama)



29590

apiadarse v. refl.

חמל, ריחם

to have pity on, to be compassionate towards

el Dio ke se apiade! (Nehama)

apiádate de tu alma, keda de bever/de arrovar/de esbivlar la Ley del Dio (Nehama)



29780

apiyolear v.

התאונן, נאנח, התאנח

complain, grumble, to moan

eskápame de este om-bre, dale lo ke demanda i ke no me apiyolee mas (Nehama)



29860

aplaynada (port.) f.

הקצעה; נסיון לשכנע אדם עקשן

smoothing, planning; tring to convince a stubborn person

no abasta una aplaynad, se kieren dos i tres (Nehama)



29960

aplegar v.

קיפל, הצליב

to fold, to cross

kedar kon manos aplega­das (Nehama)

aplegando manos todos! (Nehama)



30080

apoderarse v. refl.

השתלט, כבש, רכש, הפקיע

to take over, conquer, acquire, confiscate

apoderarse una fortuna (Nehama)



30170

apokar v.

המעיט, הפחית, הקטין; מיעט, צמצם; הקהה; פחת, התמעט; העליב

to reduce, diminish; minimize; to dull; to be reduced,to become diminished; to insult

la negra pasadía apoka los dias (Nehama)



30180

apokarse v. refl.

פחת, התמעט

to be reduced, to lessen

ya se apokó el tiempo (Nehama)



30190

apokentarse v. refl.

התמעט, קטן, הצטמצם

to become diminished, to grow smaller, to be minimized

ya apokentaron las aguas a la oría de la mar (Nehama)



30280

aporey adv.

לשווא, באופן מבוזבז

for nothing, in a wasteful manner

en este grupo no ay ni uno de eskojer, todo es de partir y echar aporey (Nehama)



30320

aporfijar/se v./ v. refl.

אימץ ילד

to adopt a child

se aporfijó una kriatura (Nehama)



30430

apostar v.

שילם, נטל עליו משימה; הימר

to pay, to take on a mission; to gamble

me apostí de kopiar diez fojas; no me vo a alevantar antes de eskaparlas (Nehama)



30650

apozar v.

שם, קבע, הציב, הניח; נח, קבע מקומו, ישב, התישב; עצר, עיכב; עצר את ההתקדמות; שאב, שאב מים מהבור

to put, determine, to set, to place; to rest, to sit, to settle down; to stop, to delay; to stop progress; to pump, to draw water from a well

apozar la redoma enriva la meza (Nehama)

apozar el pie en tavla rezia (Nehama)

apozar un karro k'está arrodeando (Nehama)

una luviezika apoza el aire (Nehama)

el tramvay apoza djusto delantre de mi kaza (Nehama)

apozar de kuzir (Nehama)

no apoza de favlar/no le apoza la boka (Nehama)

apozar de korrer (Nehama)

el kavayo/la karrosa/la makina/la penina/la aguja apozan (Nehama)

el aire/la luvia/la nieve apoza (Nehama)

la ravya apoza: (Nehama)

ay­nará ke no le apoze ni mi ojo le faga mal (Nehama)



30670

apozarse v. refl.

נח, התיצב; לן במקום כלשהו, עבר את הלילה

to rest, to be stabilized; to sleep somewhere, to go through the night

el pásharo se apoza en una rama de arvol (Nehama)



30680

apozentado adj.

ששקע (יצר משקע)

that sunk (created sediment);

bar­rer la polvorina apozentada sovre el tavlado (Nehama)



30690

apozentar v.

יצר משקע/שכבה; איכסן, אירח

to create sediment; to house, to accommodate

este vino apozenta madre (Nehama)

kon el tiempo ya apozentó un palmo de tierra sovre los mobles (Nehama)



30830

aprekantado adj.

מכושף, שלחשו עליו; מוקסם, מופתע, נדהם

enchanted, that a spell was cast on it; charmed, surprised, astonished

es­tava seguro ke su ermano se avia muerto a Birkenau; ensupeto lo vido lo vido sano i bivo delantre de el i kedó aperkantado (Nehama)



30900

aprendear v.

מישכן, נתן במשכון

to mortgage, to pawn

aprendeár una kaza/una djoya (Nehama)



30990

apresiado adj.

מוערך, נישום

estimated, assessed, appraised

un komer apresiado: (Nehama)

un mediko apresiado (Nehama)



31060

apresio m.

הערכה, הוקרה

appreciation, esteem

resivir un regalo kon apresio (Nehama)



31070

aprestar v.

הועיל, היה לתועלת

to benefit, to be useful

para bueno le apreste! (Nehama)

para ke apresta (Nehama)

no apresta para nada (Nehama)



31090

aprestarse v. refl.

השתמש ב-, הפיק תועלת, ניצל; הושיט עזרה, הציע עזרתו

to use a-, to make use, exploit; to help, to offer help

es un buen ombre, se apresta sin ke le arrogen, a todas las ovras de bien (Nehama)

para bien no puede, para mal se apresta (Nehama)



31260

apretamiento m.

לחץ, הידוק, לחיצה; ענות, עינוי, מצוקה, לחץ, דיכוי, ייסורים

pressure, fastening, tightening; suffering, torment, distress, stress, oppression

apretamiento de alma (Nehama)



31280

apretar v.

הידק, לחץ, דחק; בלם; הכביד על, העיק; הפעיל לחץ, הכריח, כפה; איית; לחץ, עינה, נגש, דיכא, הכניע; הטריד; גרר, החזיק בכח

to fasten together, tighten, to press; to stop, curb, restrain; to be a burden on, to distress; to apply pressure, to force; to spell; to pressure, to torture, oppress, to subdue; to bother, harass; drag, tow, to hold by force

el frío/la kalor/la karestía/el mal/la dolor/la kayentura/ la provedad/la negregura apretan (Nehama)

apreta bueno el mango para ke se avra la puerta (Nehama)

apreta el algodón para ke tome manko lugar (Nehama)

l'están apretando las kondurias: (Nehama)

el patrón m'está apretando porke kiere la kaza (Nehama)



31340

apretarse v. refl.

נלחץ, כפה על עצמו מחסור והנזרות; התנסה בלחץ ומצוקה

to be pressed, to compel oneself to poverty and asceticism; to experience stress and trouble

kuando se akodra el tiempo de la okupasion militar alemana, se apreta el korason (Nehama)



31350

apretente adv.

בלחץ, באופן לחוץ

in pressure/ stress, in a stressfull manner

ten la redoma apre­tente para ke no te kayga (Nehama)



31360

apreto m.

לחץ, מועקה; עינוי, ענות, מצוקה, רעב, דוחק, ייסורים

pressure, stress, distress; torment, suffering, hunger

toparse en apreto (Nehama)

kitar/salir de apreto (Nehama)



31420

aprevar v.

העמיד בנסיון; ניסה

to put to a test; to try

a los buenos apreva el Dio (Nehama)

el Dio ke no mos apreve! (Nehama)

el Dio lo izo aprevar (Nehama)



31590

aprofondar v.

העמיק

to deepen

apro­fondar una foya (Nehama)



31610

aprofondir (fr.) v.

העמיק, בדק לעומק

to deepen, to check furtherly

aprofondir la kabala (Nehama)



31710

aprometido m.

מאורש

engaged

dos aprometidos (Nehama)



31730

aprontar v.

הכין, עיבד; ערך (שולחן), סידר, ארגן; ערך/סידר משהו במהירות

prepare, to process; to set a table, arrange; to set/arrange something quickly

aprontar la meza: (Nehama)



31740

aprontarse v. refl.

התכונן, הכין עצמו,היה מוכן ל-

to prepare oneself, to get ready, to be ready to-

aprentarse para viaje (Nehama)



31750

apronto m.

הכנה, הכשרה

preparation

aprontos de fiesta/de boda (Nehama)



31770

apropiado adj.

מתאים, הולם; מיועד

fitting, appropriate, suitable; intended, destined

aparejar un komer apropiado para uno: (Nehama)

poltrona apro­piada para el prezidente: (Nehama)

para kada difikultad kale em­plear los mezos apropiados (Nehama)



31790

apropiado adv.

בכוונה, במתכוון

deliberately, on purpose

venir apro­piado para enkontrar a uno (Nehama)

meter entrompiesos apro­piado (Nehama)



31800

apropiar v.

תאם, התאים, סיגל; הכין בכוונה; החליט

to be fitting, to fit, to suit, adapt; to make with an intention to use as -; decide

este regalo lo apropyimos para la novia: (Nehama)

apropiar un diskorso para una sirkonstansia triste (Nehama)



31830

aprovado f.

אישור (תקציב/חוק)

approval (budget/law)

es ladrón, es mentirozo i aprovado (Nehama)

este vestido ya está aprovado (Nehama)



31850

aprovar v.

ניסה, בדק, בחן, מדד (בגד); טעם; העמיד בנסיון; הוכיח; אישר; השתדל; צער

try, test, examine, to try on an outfit; to taste; to put to the test; prove; approve; to make an effort; to cause sorrow

aprovar una kamiza (Nehama)

aprovar un moso (Nehama)

aprovar un alat (Nehama)

para aprovar a la servidera deshí el djustan avierto enriva el boro (Nehama)

aprovar un vino/una likor (Nehama)

lo digo i lo aprovo (Nehama)

aprovar un kontrato (Nehama)



31900

aprovechar v.

הפיק תועלת, ניצל; הועיל, היה לתועלת, סייע

to make use, to use, to take avantage of; to be beneficial, to be useful, assist

melezina de buen dotor aprovecha (Nehama)

apro­vechar a su serkano (Nehama)

aprovechar a los proves (Nehama)

ke no me aproveche este pan si favlo mentiras (Nehama)



31910

aprovecharse v. refl.

הפיק תועלת; הרוויח, זכה ב-; נהנה מ-, ניצל, השתמש ב-

to make use; to earn, to win a-; to enjoy a-, to use, to use a-

entre los sefaradis los rejidores del puevlo lo tenían a pekado de aprovecharse de sus kargos (Nehama)



31950

aprovizionarse v. refl.

הצטייד

to equip oneself

aprovizionarse para el invierno (Nehama)



32030

apudó (gr.) m.

אדם זניח, חסר אישיות

a negligible person, a person with a 'flat' personality

es un apudó (Nehama)



32090

apuntado adj.

נעוץ; מוקע; שהעליבוהו; שמראים עליו באצבע מאשימה; מסומן

inserted; denounced; that was insulted; that is pointed at with a blaming finger; marked

ser apuntado kon el dedo (Nehama)



32130

apuntar v.

הצביע; כיוון (רובה וכו'); הדגיש; ניקד; עקב אחר הקריאה בעזרת ''יד''; הפנה תשומת לב ל-; קבע, הצמיד, נעץ בסיכה; רמז; הופיע, הנץ; תיקן

to point at; direct, to aim; emphasize; to punctuate; to follow the reading (torah) to direct oneself's attention to-; to set, attach, to stab with a pin; to hint; appear; to fix

kien apunta las estreyas le salen barrugas (Nehama)

de onde apunta el sol (Nehama)



32140

apuntarse v. refl.

התנפח (התנהג בצורה מנופחת); נעלב על לא דבר; שקע עמוק

to act in a pompous manner; to be insulted for nothing; to sink deep

bueno bueno estovamos favlando, ensupeto se apuntó (Nehama)



32150

apunto adv.

מייד; זה אך, לפני רגע; בדיוק; בזמן, ברגע ש-

immediately; just now, a moment ago; precisely; when, while, at the moment when-

apunto vino (Nehama)

pagar una fatura por apunto (Nehama)



32260

apurar v.

טיהר; ריכז בהרטבה או אידוי; דחס, צמצם, צימק; גרם ענות, לחץ

purify; to condense through wetting or evaporation; to compress, minimize; to cause suffering, to pressure

apurar el kaldo a la lumbre (Nehama)

apurar el gaste (Nehama)

apurar d número de los envitados (Nehama)

el asperar apura el alma (Nehama)



32270

apurarse v. refl.

התרכז; התאדה; נחלש; דאג; נעצב; הראה חוסר סבלנות; הצטמק

concentrate; to be evaporated; to be weakened; to worry; to become sad; to demonstrate impatience; become shrivelled

se está apurandose i rayendose por los otros (Nehama)



32320

arabá (t.) f.

עגלה, מרכבה; תכולת עגלה

wagon, carriage

un araba d'arena/de kal/de tierra (Nehama)



32390

arabí m.

ערבית (השפה)

arabic

el arabí es, komo el ebreo, una lingua semítika (Nehama)



32460

aradabul (t.) m.

ארץ להד''ם, מקום דמיוני

fantasy land, imaginary place

kyando demandas: onde nasió, onde bivió Djojá? te responden: en Aradabúl (Nehama)



32470

aradera f.

מחרשה

plough

kuando la umanidad la va enten­der, las espadas se van a fazer kuchiyos de araderas (Nehama)



32480

arado adj.

שנהגו בו בגסות; מלא חובות

that was treated to in a rude manner; full of debt

endevdado i arado (Nehama)



32490

arado m.

חריש; אדמה חרושה

plowing; plowed ground

arrastar el arado i el ensembrado (Nehama)



32620

aralik (t.) m.

מרווח, מרווח זמן; סדק, בקע

space, room, time space; crack, cleave, gap, split

meter la mano en el aralik de dos tavlas (Nehama)



32690

aranya f.

עכביש; רשת קורי עכביש; בהשאלה: מיזם חסר יסוד, אמצעי זניח, כלי בלתי מתאים, קיבעון (אובססיה)

spider; spider web; in lending; unfounded enterprise, negligible means, non-fitting tool, obsession

la aranya teshe su tela en los kantones poko aklarados (Nehama)

la kaza ke keda serrada por tiempos se incha d'aranyas (Nehama)



32820

arasladear (t.) v.

פגש בדרך מקרה

to meet by chance

no veo a fulano ke muy raramente; arasladeó ke me vino a ver djusto kuando lo tenía de menester (Nehama)



33160

ardje (t.) m.

דבר מה מבוקש, שמחפשים אחריו, דבר אהוב, דבר מה אפנתי, פופולרי

something that is sought after/ that is in demand, something loved, something fashionable, something popular

la múzika es mi ardje (Nehama)



33170

ardor m.

להט, התלהבות, להיטות, דבקות; התפרצות

passion, enthusiasm, eagerness, determination, devotion; outburst

meterse kon ardor al lavoro (Nehama)



33220

arena f.

חול; אבן בכליות; זירה

sand; kidney stone; arena

komo la arena de la mar (Nehama)

tener arenas (Nehama)



33240

arenal m.

חוף, קרקע חולית; החול שנגרף בידי הנהר

beach, shore, sandy ground; the sand that is swept away by the river

el rio pasa, el arenal keda (Nehama)



33620

arina f.

קמח

flour

ke se fizo la farina? makarrones i tayarines (Nehama)

onde no ay arinya, ay mofina (Nehama)



33820

arka f.

תיבה, ארון (הברית)

chest, ark of the covenant

la arka de Noah (Nehama)



33830

arká (t.) f.

אחוריים, עגבות; תמיכה, סיוע; מטען גב

backside, buttocks; support, aid; back cargo

págale al ammal kuando deskarga la arká (Nehama)

al tiempo de las kapitulasiones, el ke era de kónsolo tenía arká (Nehama)



34010

arko/arkol m.

קשת (בענן), קשת (נשק), קשת (כינור); קימור, ארקדה; קולב

rainbow, bow/arch (weapon), arch (violin); arching, arcade; clothes hanger

kuando el Dio esta arraviado, el desvaina su es­pada ke es el árkol (Nehama)



34050

arlí (t.) adj.

מריר - חש מרירות (בשל כשלון, אכזבה)

bitter ? feels bitterness (because of failure or loss)

mijor es de no favlarle en esta ora, esta mucho arli (Nehama)



34370

arnasio m.

דור

generation

kada arnasio tiene sus uzos i kostumbres (Nehama)

en kada arnasio el djidyo tiene su martirio (Nehama)



34600

arraigado adj.

מושרש, משריש

rooted, striking roots

visio del djugo arraigado (Nehama)

malisya arraigada en el korasón (Nehama)



34610

arraigar v.

היכה שורש

to strike roots

arraigar manyas buenas (Nehama)



34680

arrankar v.

עקר, עקר מן השורש; קטף, תלש בכח, קרע, שבר

to uproot; to pick, to detach/pluck with force, to tear, to break

arrankar un arvol (Nehama)

arrankar a uno de la taverna (Nehama)



34720

arrankarse v. refl.

נעקר, נקרע מעל; נכסף, השתוקק; נעצב

to be uprooted, to be torn of; to yearn; to become sad

arrankarse los kaveyos/los vestidos (Nehama)

me s'arranka el koraso (Nehama)



34780

arrapada f.

תספורת חפוזה, תגלחת חפוזה

quick haircut, quick shaving

estava mucho adjilé, en dos arrapadas me fize la barva (Nehama)



34900

arraparse v. refl.

הסתפר, התגלח, הסתרק

to have a haircut, to get shaved, to comb oneself

mora onde se arrapa el guerko (Nehama)



34970

arrasgar v.

קרע

to tear

arrasgar un papel/un kontrato: (Nehama)



35080

arraskar v.

גירד

to scratch

kada uno se arraska onde le kome (Nehama)



35100

arraskatina f.

גרדת (מחלה), גירוד כרוני

scabies (medic.), chronic scratching

para arraskatina, para salpuyido, para todo vale (Nehama)



35150

arrastada (port.) f.

משיכה בכוח

pulling with force

arrempusar un almario en una arrastada (Nehama)



35220

arrastando adv.

בבטלה, ללא תעסוקה

in idleness, with no employment

kedar/deshar arrastando (Nehama)



35230

arrastar (port.) v.

גרר, סחב, סחף, משך אחריו; נשרך, נהג בעצלתים; החריב, הרס

to drag, carrie, to pull after oneself; to trail behind, to walk very slow, to act lazy; to ruin

esta ropa se topa arrastando al charshi (Nehama)



35350

arravdonozo adj.

הרסני

destructive

un río arravdonózo (Nehama)



35370

arraviado adj.

כועס, כעוס, נרגז; נדהם

angry, irritated; astonished

parese un arraviado (Nehama)



35380

arraviar v.

הכעיס, הרגיז; לא עמד בדבריו; סירב לשלם חובו אחרי הפסד במשחק

to anger; to not stand behind your words; to refuse to pay a debt after losing a game

vamos a djugar, ama no ay arraviar (Nehama)



35390

arraviarse v. refl.

התרגז; לא עמד בדיבורו; העמיד פני כועס כדי להשתמט מחובה; נדהם מכל דבר; ייסר, הוכיח;היהמסוכסך עם

to become angry; to not stand behind your words; to pretend to be angry in order to escape a duty; to be amazed by everything; to torture; to be in conflict with

siénteme sin arravyarte (Nehama)



35530

arrazonarse v. refl.

הצדיק עצמו, הסביר עצמו

to justify oneself, to explain oneself

me afeó primero por mi kondota, ma kuando me razoni kon el, atorgó ke se avía yerrado (Nehama)



35540

arrebashado adj.

מושפל, מדוכא

humiliated, depressed

toparse arrebasado (Nehama)

este manseviko se siente arrebashado porke no puede gastar komo sus kompanyeros (Nehama)



35570

arrebashar v.

השפיל, זילזל, העליב, השמיץ, הוציא לעז, לעג ל-, ביזה, הנמיך

humiliate, degrade, to insult, to slander, to mock, to put someone down

padre, si kieres bien a tu fijo, no lo grites delantre la djente, no lo arrebashes a ojos del mundo (Nehama)

arrebashar a uno/a una ropa (Nehama)



35620

arrebivir v.

החיה, החזיר לתחיה, עורר מחדש; רענן, אושש, דירבן, המריץ

revive, resurrect, to bring back something to life; refresh, strengthen, to urge, motivate

arrebivir la lumbre: (Nehama)

la mueva rekolta arrebivió la plasa (Nehama)

la luvia arrebive las plantas (Nehama)

se arrebivió el frío/la kalor (Nehama)



35630

arrebivirse v. refl.

קם לתחיה; שמח; התגבר על ביישנותו

to come back to life; to be happy; to get over being shy

tanto alavar al muerto no se arrebiva (Nehama)



35660

arreboltear v.

התסיס, הגעיש, ריגש; הפךאת הסדרים, בלבל את הסדר; נעשה גס

to incite, to stir up, to excite; to switch the order of things, to mix up the order of things; to become crude

esta kriatura, kuando viene, arreboltea la kaza, ke no manke (Nehama)



35670

arreboltearse v. refl.

יצא מן השגרה/מןההרגלים/משלוותו

to gey out of a rutine/ of oneself's habits/ of tranquility

no tróko de kaza por no arreboltearme (Nehama)



35860

arredondear v.

עיגל; פישט

to round; to simplify

arre­dondear una suma (Nehama)



35940

arrefolgar v.

נח, התרווח; נהנה אחר סילוק מטרד

to rest, to sit comfortably; to enjoy after the disposal of a nuisance

en una buena kama se arrefolga (Nehama)

la servidera está laz­drando de la madrugada fine media noche i no arresfolga (Nehama)

el sabá es día para arrefolgar: (Nehama)

la yaká me estava sekando, la anchí i arresfolgí (Nehama)



36030

arrefreskar v.

ריענן, קרר; התקרר, נעשה קר; התרענן

to refresh, to cool; to become cold; to become refreshed

arrefreskar el agua/el vino (Nehama)



36070

arregada f.

זילוף, טפטוף; השקאה קלה

sprinkling, spraying, dripping; light watering

fazer una arregada antes de barrer para ke no se alevante polvorina (Nehama)



36090

arregadika f.

הזלפה, זילוף, התזה; גשם קל, זרזיף

sprinkling, spraying; light rain

una arregadíka de azeite: (Nehama)

una arregadíka abate la kalor (Nehama)



36100

arregado adj.

מושקה; מפריז במתן אשראי; מרושל, לא מסודר

waterd; gives away credit in exaggeration; sloppy, untidy

el merkader mucho arregado korre grande ríziko en tiempo de gerra (Nehama)



36160

arregalar v.

פינק, הנעים, גרם הנאה, ליטף; גילה חיבה לבן משפחה; נתן מתנה

spoil, make pleasant, cause enjoyment, to caress; to show affection to a family member; to give a gift

arregalar un vestido (Nehama)



36170

arregalarse v. refl.

התפנק, חיפש פינוקים, התפנק במיטה, נהנה, התענג; התחנחן כדי לבקש טובה

to indulge oneself, to seek pampering, to enjoy; to ingratiate oneself in order to ask a favor

arregalarse kon los suyos (Nehama)



36220

arreglado adj.

מסודר, ערוך; מתון; בעל הרגלי סדר וחסכון; מסורגל

tidy, arranged, set; moderate; a person who has organization and saving habits; a page that has lines drawn on it

es un ombre muy arreglado (Nehama)

un papel arreglado (Nehama)



36350

arrejistado adj.

בוש, נכלם, מבויש

ashamed, embarrassed

se prezentó ende el mestro muy arrezistádo porke no se avia ambezado la lision (Nehama)



36430

arrekavdar v.

גבה, גבה מיסים, גבה חוב;קיבל בחזרה

to collect, to collect taxes, to collect a debt; to receive back

arrekavdar una devda (Nehama)



36440

arrekavdarse v. refl.

קיבל כסף בחזרה, קיבל בחזרה את מה שאיבד

to receive money back, to receive back what was lost

mucho mal yevo fin agora, de agora endelantre se lo va arreekavdar todo kon su demazia (Nehama)

avia piedrido mucha para ma kontinuo a djugar i se arrekavdó todo (Nehama)



36450

arrekayentar v.

חימם, הרתיח; חימם שוב

to warm, boil; to reheat

arrekayentar la supa (Nehama)



36560

arrekojer v.

אסף, כינס, ריכז, קיבץ, קבץ, צבר, ליקט; הקהיל; הלביש, כיסה; מיזגאוויר החדר; נתקף התכווצויות בפה

gather, assemble, collect, concentrate, accumulate; to assemble people; to dress, to cover; to air-condition a room; to have spasms in the mouth

arrekojer el grano/el revanyo/la kolada (Nehama)



36840

arrekuzir v.

תפר שוב, תפר מחדש, הטליא

resew, to patch

arrekuzir la ropa/la ko­lada/las kalsas (Nehama)



36860

arrelumbrado adj.

מואר, מובהר, מאוייר; זוהר מאושר

lighted, illustrated; glowing with happiness

arrelumbrada ke le vea el alma/la vista! (Nehama)



36890

arrelumbrar/se v./v.refl.

האיר, הבהיר, זהר, קרן; שפך אור; הואר; שימח

to light up, illuminate, brighten, to glow, to shine; to throw light; to be lighted; to make happy

arrelumbrar las kayes (Nehama)

todo lo ke arre­lumbra no es oro (Nehama)

en este kandil ke mos arrelumbre! (Nehama)

la anyada ke mos arrelumbre/me arrelumbre la anyada! (Nehama)



36910

arrelustrear v.

ציחצח, הבריק

to polish, to shine

arre­lustrear las kundurias/el kovre/el tavlado (Nehama)



36920

arremanear v.

נענע, זעזע; החזיר/העלהלזכרון

to shake, to shock; to recall

arremanear yagas pasadas (Nehama)



36940

arremangada f.

הפשלת שרוולים לצורךעבודה; מאמץ קצר ומרוכז בעבודה

to roll up your sleeves in order to work; short and concentrated effort at work

en dos arremangadas una buena ser­videra se lambe la kaza (Nehama)



36960

arremangar v.

הפשיל שרוולים

to roll up your sleeves

arremangar las mangas/el panta­lón (Nehama)



37000

arremansevar v.

הִצְעִיר, חידש נעורים, נתן מראה צעיר יותר

to make yonger, rejuvenate, to give a yonger look

este vestido lo arremanseva (Nehama)

kon el aire de la muntanya se arremansevó (Nehama)



37060

arrematado adj.

כלה/הושמד בידי שמים; שסולק ממקומו

perish/ to be destroyed by the heavens; that was expelled from it's place

arrematado lo vea! (Nehama)



37090

arrematasión (port.) f.

השמדה, כליה, אבדן; השתחררות ממישהו מטריד

destruction, extermination, loss; to be liberated from a bothersome person

no es djusto ke le de ni el kuarto de lo ke demanda kon gritos, ma no kyero pelear; arrematasión! dale lo ke de­manda i ke se kede kayado (Nehama)



37120

arremediar v.

תיקן, ריפא, הסדיר; סייע, עזר, סעד

to fix, to cure, settle; to help, assist

arre­mediar a un danyo (Nehama)

arremediar al hazino/al prove es un dover (Nehama)



37130

arremediarse v. refl.

הסתדר, ניצל, מצא תקנה, מצא פתרון; עשה שימוש ב-, הסתדר במה שיש (בהעדר כלים)

to manage, to be saved, to find a solution;to make use of-, to make do (with the absence of tools)

arremédiate kon lo ke tyenes i no demandes de ninguno (Nehama)



37190

arremeterse v. refl.

החלים, חזר לאיתנו, שיקם את מעמדו; שיקם הונו

heal, recover, to rehabilitate oneself's status; to rehabilitate oneself's fortune

el tiempo se arremetió (Nehama)



37210

arremetido adj.

שהחלים, שהבריא; שהשתקם כלכלית; משוקם

that healed; that became rehabilitated financially; rehabilitated

estava muy flako, agora ya está mas arremetido: (Nehama)

despues de ave kedado sin un devente, parese mas arremetido (Nehama)



37230

arremirante adj.

דומה

similar

dos mobles arremirantes (Nehama)



37280

arremojar v.

הרטיב, הטביל, לחלח, ריכך במים

to wet, to dip, to moisten, to soften with water

arremojar masá (Nehama)

en verano se tiene menester de arremojar el garón kon bevidas freskas (Nehama)

arremojar flores/la tierra (Nehama)



37320

arremoshkar v.

בדק, חיפש בדקדקנות, חיטט

check, to search meticulously, pry, probe

me kansi a aremishkar en todos los burakos, no pude topar lo ke buskava (Nehama)



37340

arrempushadika f.

דחיפה קלה; עידוד קל, דרבון קל

light push; light encouragement

ya se muere por asentarse al piano, la arrempusadika kiere (Nehama)



37370

arrempushar v.

דחף בכוח, הדף; דירבן; דחה; דחה (דבר לא רצוי); הסיט/הזיז דבר מה ממקומו בדחיפה; בלע (דמעות צחוק)

to push, ward off; goad; reject; to move something from its place by pushing; to swallow (tears of laughter)

tomar una likor/un kavé para arrempushar el komer (Nehama)

kale arrempushar al haragan para ke lavare (Nehama)

arrempushar las lágrimas/las rizas (Nehama)

arrempushar la boda (Nehama)

arrempushar las eskadensias de los pagamientos (Nehama)



37400

arrenovar v.

חידש, רענן, העלה מחדש לזכרון; חזר (על); עדכן

to renew, refresh, to bring back to memory; to repeat; to update

arrenovar los órdenes/las enkomendansas (Nehama)



37420

arrepensar v.

העמיק לחשוב, חשב פעמיים, חשב פעם נוספת; היסס

to think deeply, think twice, think again; hesitate

pensa i arrepensa antes de kazarte (Nehama)

me están proponiendo de entrar en un fecho muevo; lo penso i lo arrepenso antes de dechidir­me (Nehama)



37540

arrepozado adj.

שקט, רגוע, רוגע

quiet, calm

luvia arrepozada (Nehama)



37640

arrepudiar v.

ביזה, לעג בפומבי; גרש (את אשתו), נתן ספר כריתות/גט

humiliate, to mock publicly; to divorce (a wife), to give a divorce (to a wife)

el maestro deve guadrarse de arrepudiar al elevo delantre sus kompanyeros (Nehama)



37750

arresekado adj.

מיובש, מצומק, מקומט

dried, shrivelled, wrinkled

viejo i arresekádo (Nehama)



37770

arresekarse v. refl.

התייבש, הצטמק

to become dry, shrivel

kuando las luvias tadran las plantas se arresekan (Nehama)

al no bever nada se arreseka el ga­rón (Nehama)

el no komer frutos ni zarzavá arreseka los entestinos (Nehama)



37810

arresentado adj.

מסודר, ערוך, מאורגן; מיושב, שקול, מתון; מסודר היטב במקצוע, שחייו יציבים מסודרים; דייקן; ללא רבב

tidy, arranged, set; settled, reasonable, moderate;well setteled in a profession, that has a stable life; punctual; untarnished, unblemished

una vida arresentada (Nehama)

un fecho arresentádo (Nehama)

una luvia arresen­tada: (Nehama)



37830

arresentar v.

סידר, ארגן, ערך, עבר לחיים מסודרים; הביא מישהו לחיים מסודרים; השקיע את הפסולת; יישב; חיבר, כתב

put in order, arrange, to set, to advance to a setteled life; to help someone have a setteled life; to sink waste; settle; compose, write

arresentar la kaza/arresen­tar los rafes/arresentar la butika/arresentár un kashón (Nehama)

arresentar un diskorso (Nehama)

arresentár un fecho (Nehama)

estava atavanado, ya arresentó: (Nehama)

el vino, el vinagre, el azeite arresentan (Nehama)

el kavé/el bikarbonato de soda arre­sentan (Nehama)

arresentó el tiempo (Nehama)



38000

arresgatar v.

שחרר, חילץ, גאל, פדה

to release, to rescue, to redeem

rezgata tu nasion oprimida, prendida en poder de tiranos (Moscona)



38060

arresivir v.

קיבל, קיבל פני, השיג

to accept, to achieve

arresevir keshas/arresevir ensultos (Nehama)



38110

arreskaldada f.

רמץ, שארית הבערה מתחת האפר

cinders, the remnant of burning under the ashes

meter el komer a kayentar en la arreskal­dáda (Nehama)



38150

arreskovdado adj.

שרוע אפרקדן, שרוע ברפיון אברים; חסר דאגה; מסב (''כולנו מסובין'')

stretched up, lying on one's back, stretched up in slackness of organs; carefree; reclining ("but tonight we all recline")

komer arreskov­dado (Nehama)

no tiene mas penserios, ya puede estar arreskovdádo (Nehama)



38160

arreskovdarse v. refl.

נרגע, הפיג מתיחותו, התרגע, נח, הסב, נשען על מרפקו

to relax, to relieve his tension, to rest, to recline, to lean on his elbow

arreskovdarse a la meza (Nehama)



38170

arreskunyado adj.

שרוט; מעודן

scratched; refined

un komeriko arreskunyádo (Nehama)



38250

arresponder v.

ענה, השיב; הגיב; קיים התחייבות, עמד בהתחייבות

to answer, to reply; to respond; to fulfill the undertaking

no arresponde kuando le favlan (Nehama)

di dos bueltas kon la yave, la yevadura no arres­ponde (Nehama)

mi fijo tiene mucho gaste i no gana, fin aki, le pude arresponder, mas no puedo (Nehama)



38270

arrestar v.

עצר, אסר, חבש בבית סוהר;עצר את הפעילות/ההליכה; עצר לביקורת

to imprison, to put in prison; to stop the activity/walk; to arrest for review

arrestar a un ladrón (Nehama)



38320

arresumido adj.

מבושל היטב (אחר שכל הנוזלים התאדו)

well cooked (after all the liquid has evaporated)

al­bóndigas arresumidas (Nehama)



38330

arresumir v.

זב; דלף, פלט נוזלים; לבשל אוכל עד איוד כל הנוזלים

to pour, to drip; to leak, to emit fluids; to cook food until all the liquids have evaporated

la karne kruda arresume (Nehama)

arresumir el peshe (Nehama)



38350

arresvalada f.

החלקה, גלישה

gliding, skating, surfing

se dio una arresvaláda i se le rompió el braso (Nehama)



38360

arresvaladera f.

משטח החלקה; מקום חלקלק

skating arena; slippery place

despues de la nieve, ay muchas arresvaladeras en las kayes (Nehama)



38400

arresvaladura f.

החלקה, גלישה; כשלון חרוץ; מוות

gliding, skating, surfing; complete failure; death

pedrió toda la para en una arresvaladura (Nehama)

ke le akontesió? la arresvaladura? (Nehama)



38410

arresvalamiento m.

החלקה, גלישה; כשלון מתמשך

gliding, skating, surfing; continuous failure

sea su kamino eskuridad i rezvalamiento i el anjel de adonay los persiga (Moscona)



38430

arresvalar v.

החליק, גלש; אכל בבולמוס

to slip, to skate, to surf

arresvala bueno (Nehama)



38460

arresvalo m.

החלקה

gliding, skating

ay mucho yelo en basho: aki un arresvalo kosta una pierna (Nehama)



38520

arretornarse v. refl.

חזר להכרה; לחוש בטוב מחדש

to return to consciousness; to feel good again

le tomó un desmayo i se estruyó el mundo para ke se arre­tornara (Nehama)

ay mucho frío, akí se arretornan los guesos del kayentor (Nehama)



38530

arretorser v.

פיתל, עיוות, כיווץ

to twist, to distort, to shrink

arretuerser el filo (Nehama)



38550

arretorserse v. refl.

התפתל

to be twisted

kien no siente a su muzerika se arretuerse la orejika (Nehama)

arretuersérse el mostacho: (Nehama)



38680

arrevanso m.

חסכון

saving

el moso se merkó un vestido kon sus arrevansos (Nehama)



38710

arrevatado adj.

חטוף, שדוד, שנטרף; שנבלע; שבושל בחפזון; צעקני (צבע)

kidnapped, robbed, preyed; swallowed; food cooked in a hurry; flashy (color)

un komer arrevatádo (Nehama)

el pan salió arrevatádo (Nehama)



38750

arrevatar v.

חטף, שדד, גזל, לקח בכח; טרף; חטף אות (בדיבור); חטף כמו לחמניות טריות

to napped, to rob, to take by force; to prey; to snatch a letter (in speech); to snatch like fresh rolls

echarse a arrevatar (Nehama)



38870

arreventar v.

פוצץ, ניפץ; זלל בבולמוס, טָרַף

to to blow up, smash; to swallow in intense hunger

arreventar los pechos (Nehama)

arreventar de reir (Nehama)

ke se arrevénte!: (Nehama)



38890

arreventarse v. refl.

נפטר, מת; התפוצץ, התנפץ, התפרץ; רתח בחוזקה, התפקע, עלה על גדותיו (ברתיחה)

to die; to explode, to shatter, to erupt; to boil hard, to overflow (at a boil)

arreven­tarse del yoro/de los yoros (Nehama)

arreventarse de ko­mer (Nehama)

la fuente esta arreventandose (Nehama)



38910

arreverter v.

עלה על גדותיו, גלש

to overflow

no deshes arreverter el kaldo, kita la oya de la lumbre (Nehama)



38940

arreverterse v. refl.

עלה על גדותיו, גלש; שפך את ליבו

to overflow; to pour out his heart

el kavé/el kaldo se arrevierte (Nehama)

se arrevertio la djepya/el lavador (Nehama)



38950

arrevertido adj.

מלא עד גדותיו

filled to overflowing

tener la kaza/el kaniyé arrevertidos (Nehama)

sala arrevertida de djente (Nehama)

estar arrevertido de liras (Nehama)



38960

arrevertiendo adj.

מלא מדי, גולש

too full, overflowing

un kopo/un chini/una bolsa arrevertiendo (Nehama)



38980

arrevés adv.

בהיפוך, באופן הפוך

in reverse

me se hue el bokado arreves (Nehama)

kuando se mete la kamiza arreves, por yerro es ke va a aver alguna boda (Nehama)



39050

arrevesar v.

הקיא

to vomit

arrevesó todo lo ke komió (Nehama)

lo arrevesó la mar (Nehama)

ganas de arrevesar (Nehama)



39160

arreyevar v.

סבל, עבר סבל; השלים עם; הכיל

to suffer, to go through suffering; to make up with; to contain

esta fragua arreyeva otros dos pyanos (Nehama)

vino ke arreyeva agua: (Nehama)

no me lo arreyeva el alma (Nehama)

arreyevar la dolor (Nehama)

no puedo arreyevár esta gaava (Nehama)

no se puede mas arreyevár: fin aki jue (Nehama)



39400

arriftar v.

העמיד מחדש, זקף; תיקן טעות (דיבור, כתיבה), תיקן את הקורא בתורה

to re-erect, to erect; to correct a mistake (speech, writing), to correct the reader in the Torah

el mestro arrifta al elevo (Nehama)



39420

arrihado adj.

מקומט, מצומק

wrinkled, shrunken

tener las karas arrihadas (Nehama)



39490

arrimar v.

נשען, נסמך על; השעין, סמך; הניח לזמן מוגבל; נתן מחסה; ערם (ערימה)

to lean, to rely on; to put down for a limited time; to give shelter; to stack

vo a arrimar este forsel a la puerta tuya, de akí un poko vo a pasar a tomarlo (Nehama)

arrimar un espejo a la pared: (Nehama)



39500

arrimarse v. refl.

נשען; חסה, מצא מחסה/מקלט זמני; הכין עצמו למנוחה קצרה

to lean; to find temporary shelter; to prepare himself for a short rest

arrimarse en buena espaldera/en buen lugar (Nehama)

kien en buen arvol s'arrima buena solombra lo kovija (Nehama)

tener onde arrimarse (Nehama)



39690

arriva adv.

למעלה

above

favlar de arriva abasho (Nehama)

meter todo de arriva abasho (Nehama)



39810

arrivar v.

הגיע; עגן; הצליח; קרה

to arrive; to dock; to succeed; to happen

arrivar a su eskopo (Nehama)



39820

arrivo m.

הגעה

arriving

el arrivo del treno/del vapor/de la talika (Nehama)



39880

arrodeada f.

הקפה, תנועה הקפית; חקירה מקיפה

circling , circumferential movement; comprehensive investigation

kon dos arrodeadas le fize eskudiar todo lo ke me estava eskondiendo (Nehama)



39890

arrodeadero m.

סחרור מעצבן

annoying dizziness

ya me dates ganas de gami­tar kon este mal arrodeadero (Nehama)



39900

arrodeado adj.

מוקף

surrounded

estar arrodeado de flores/arrodeado de amigos/de enemigos/de perros/de espiones (Nehama)



39930

arrodeamiento m.

חיפושים ממושכים (אחר מה שאבד); סחרחורת

prolonged searches (after what was lost); dizziness

arrodeamiénto de kavesa (Nehama)



39940

arrodear v.

סובב, הקיף, סבב, חג, גלגל; תעה, שוטט ללא מטרה; חיפש בכל מקום

to rotate, to encircle, to roll; to wander, to wander aimlessly; to search anywhere

la tierra arrodea al torno del sol (Nehama)

arrodear una muntanya (Nehama)



40020

arrodearse v. refl.

הסתובב, התגלגל, הסתחרר; הקיף עצמו ב-; חיפש משהו שלא נמצא במקומו; הִתְיַפָּה

to turn, to roll, to spin; to surround himself with; to look for something that is out of place; to beautify

arrodéate por ende mi (Nehama)

s'está arrodeando la ravia/el pleito (Nehama)



40070

arrodiyarse v. refl.

כרע ברך

to kneel

al tiempo, en envierno, la famiya entera se arrodiyava alderedor del fogarero (Nehama)



40130

arrogar v.

הפציר, התחנן, הפגיע, ביקש, התפלל

to plead, to beg, to ask, to pray

arrogar por las vidas/por los días de uno (Nehama)

se está fazyendo del ke no kiere, ma si no le dan, va a venir a arrogar (Nehama)

no tengo menester de apregonar la ropa, me vienen a arrogar para ke venda (Nehama)



40160

arrojado adj.

מושלך, זרוק; גולה, מגורש, מורחק, מסולק, מוחרם, מנודה; זנוח, דחוי

discarded, drop; exiled, expelled, confiscated, ostracized; abandoned, rejected

piedra i palavra arrojadas no atornan atrás (Nehama)

el borrachón, el aboltado son arrojados i apedreados (Nehama)



40200

arrojar v.

גרש, סילק; הדף, זרק, יידה, השליך, הטיל, דחה; פלט; גרש; שתה בלי להשתכר; פיטר

to expel, to remove; to repel, to throw, to cast, to reject; to emit; to drink without getting drunk; to fire

ay oras de arrojar piedras i oras de arrekojer piedras (Nehama)

arroja la piedra i eskonde la mano (Nehama)

arrojar la pará (Nehama)



40240

arrojarse v. refl.

השליך עצמו; הסתכן; הזדמן (הופיע במקום כלשהו לעתים רחוקות); השליך נפשו מנגד

to throw himself; to risk; to come incidentally (to appear somewhere infrequently); to risk one's life

en vezes se arroja por akí (Nehama)



40370

arrovar v.

גנב, חטף, הונה, רימה, גזל

to steal, to snatch, to deceive, to cheat, to rob

echarse a arrovar (Nehama)

toma fama buena y echate a arrovar (Nehama)

el ke arrova peka una vez, el ke sospecha tres i kuatro (Nehama)

el ke se se arriva un mishkita se apareja el kilif (Nehama)

a kien finye i amasa no le arroves la masa (Nehama)

el ke se atrive a arrovar, se atrive a djurar (Nehama)



40440

arroyo m.

נחל, פלג, יובל, זרם

stream, brook, river

i seran trastornados sus arroyos por pez i su polvo por ashufre (Biblia, Const. 1743)



40450

arroz m.

אורז

rice

arroz kon leche (Nehama)

todo este kaldo i este arroz son por vos (Nehama)



40580

arrufiar v.

היזה, הזליף, התיז, ריסס, השקה, שפך

to spray, to drizzle, to water, to pour

ser arrufiado por la lu­iya (Nehama)

en lo ke está favlando me está arrufiando entero (Nehama)



40590

arrufiarse v. refl.

התבשם, התיז על עצמו בושם

to perfume, to spray perfume on himself

arrufiar se kon kolonya/kon lavanda (Nehama)



40790

arte m.

אמנות; נכל, הונאה; ערמה

art, craftsmanship; scam, fraud, deception; cunning;

de lunes a martes pokos son los artes: (Nehama)

no tener ni arte ni parte en un fecho (Nehama)



40970

artíkolo m.

מאמר; פריט; סחורה; סעיף; פרט; (בדקדוק:) תווית

article; item; merchandise; article; detail; (in grammar:) label

vender todo modo de artikolo de komanya/de teshidos (Nehama)



41120

arto adj.

שָּׁבֵעַ

satiated

estar arto i kontente: (Nehama)



41170

artura f.

שׂובע, רוויה

saturation

dar far­tura a las mangas de un vestido (Nehama)



41250

árvol m.

עץ, אילן

tree

kien en buen arvol se arrima, buena solombra lo kovija (Nehama)

tal ar­vol, tal fruto (Nehama)

arvoles pekan, ramales la yoran (Nehama)



41430

arzoal/arzuhal (t.) m.

עצומה

petition

se kiere ecado arzoal para favlarle (Nehama)



41540

asaetado adj.

'דקור מהרבה חיצים'' - זכה לביקורת קטלנית ולועגת

"Stabbed by a lot of arrows" - received deadly and mocking criticism

estar asaetado de todas las partes (Nehama)



41700

asaná bukata- dar asaná bukata (t.)

להכות מישהו מכות נאמנות

to hit someone hard

dar asaná bukáta (Nehama)



41810

asaro (ebr.) m.

חרדה; דאגה, חשש

anxiety; worry, apprehension

en tiempo de gerra/de bombardeo/de terretemblo, los asaros son de kada ora, de kada punto (Nehama)



41830

asarse v. refl.

חש חום חזק; איבד ממון רב

felt strong heat; lost a lot of money

se está asando de la kayenturara (Nehama)



41940

asaventarse v. refl.

התעניין ב-, ביקש מידע אודות; החכים

to be interested in, to request information about; to become wise

me proponen a fulano por yerno; me vo asaventar sovre el (Nehama)



42170

asegir v.

רדף, דלק אחרי; הטריד, הציק בליהרף, לחץ מישהו לעבודת יתר

to chase, to chase after; to bother, constantly harassing, to press someone to overwork

asegiyir al ladrón (Nehama)



42190

asegitina f.

הטרדה, בריחה מהירה (של נרדף); מתח, מתיחות

harassment, quick escape (of persecuted); tension

el viernes, la balabaya estava en una asegitina para aprontar todos los aparejos del sabá (Nehama)



42240

asegún prep.

לפי, כמו, בדיוק כמו, בו ברגע ש-

according to, like, just like, just at the moment that

asegun vino se hue: (Nehama)

asegun entró se asentó a ko­mer (Nehama)

asegun dizen, vamos a tener buena rekolta (Nehama)

asegún fazes te farán: (Nehama)

asegun va el djidió lo ayuda el Dio (Nehama)

asegun la nariz el panarís (Nehama)

asegun da el aire abolta la vela (Nehama)

ase­gun le dio entre mushos i kara lo puedía siegar (Nehama)

asegun asembras akojes (Nehama)



42280

asegundear v.

שנה, חזר ואמר; אכל שנית

to repeat and say; eat again

le agradó el komer i asegundeó (Nehama)



42420

aseladar v.

צפה, ארב, טמן פח, טמן מלכודת, עקב אחרי, ריגל; רימה, הונה

to watch, to ambush, to bury a trap, to follow, to spy; to cheat, to deceive

el kachador aselada al pasharo (Nehama)

en la eskurina de la nochada, el bolsero aselada al pasante (Nehama)



42470

asembrado adj.

זָרוּעַ; מזדקר, נגלה פתאום; בודד, גלמוד באין איש מסביבו

sown ; erected, suddenly revealed; lonely, lonely with no one around him

una kaza asembrada en medio el kampo (Nehama)



42510

asembrar v.

זָרַע; פיזר דברים על כל עבר, זרע מהומה

to sow; to scatter things everywhere, to sow turmoil

unos asembran, otros akojen (Nehama)

lo ke asembras akojes (Nehama)

komo l'asembras l'akojes (Nehama)

asembrar toda la ropa en medio (Nehama)

kien asembra akoje (Nehama)

onde no lo asembran lo akojen (Nehama)



42530

asembrarse v. refl.

הזדקר, הופיע לפתע לפני מישהו

to stand up, to suddenly appear before someone

ensupeto mos se asembró (Nehama)



42540

asemejado adj.

דומה, מושווה, מוצב לשם השוואה; בר השוואה

similar, compared, placed for comparison; comparable

la kriansa umana es asemejada a el tiesto roto, a la solombra ke pasa (Nehama)



42570

asemejansa f.

דמיון, קירבה, אנלוגיה

similarity, proximity, analogy

ándjel/guerko en asemejansa de ombre (Nehama)

maestro de maderos tendio linia asenyalalo kon la almagra azelo kon las aplanaderas i kon el kompas lo asenyala i azelo komo asemejansa de varon (Biblia, Const. 1743)



42590

asemejar v.

דמה ל-; השווה; הופיע

to be similar to; to compare; to appeare

no asemeja una koza kon otra: (Nehama)

dos personas ke se asemejan komo dos medios (Nehama)

me se asemejó: 'il m'a semblé (á tort), je me suis fait illusion'. (Nehama)

no asemeja una koza kon otra (Nehama)



42640

asementar v.

יָסַד, יִסֵּד, בנה, חיזק; הרה רעיון שתוצאותיו שליליות

to found, to build, to strengthen; o come up with an idea that has negative results

maldicho sea el día ke se asementó este fecho (Nehama)



42680

asender (port.) v.

הדליק; בהשאלה: נתן השראה, הלהיב

to turn on; to inspire, to excite

asender la lumbre/un sigaro/la lampa/el fenel (Nehama)



42735

asendiendo adj.

דולק, דלוק

inflamed

la karraya keda asendiendo fina ke s'eskapa l'azeite (Nehama)

la noche, kuando viene la ora de ir a echar, no se desha las luzes asendiendo (Nehama)



42760

asentada f.

זמן ישיבה; ישיבה; משל, סיפור דמיוני שנועד לרמות או לשעשע

session time; session; parable, an imaginary story designed to deceive or amuse

se kome un pan en una asentada (Nehama)

buena estava la asentada de los fijos de Yaakov kuando amostraron a su padre la kamiza de Yosef de seda manchada de san­gre para fazerle kreer ke el desgrasiado ninyo avía sido la prea de una alimanya mala mientres ke lo avían vendido komo esklavo (Nehama)



42850

asentado adj.

יושב, ישוב, מיושב, עומד יציב במקומו; מסודר במקצועו

sitting, seated, standing steady in his place; settled in his profession

al teatro, kuan­do ay resiento, todos los asistientes están asentados (Nehama)

fragua bien asentada sovre sus fondamientos (Nehama)

estar asentado en un fecho: (Nehama)



42900

asentar v.

הושיב, יישב; ארגן; חיבר (שיר, סיפור); הותיר משקע

to sit, to settle; to organize; to compose (song, story); to leave a residue

asentar una karta/una kantiga/una konseja (Nehama)

esta bluza asenta bueno (Nehama)

el kavé/la azeite/el vino/el vinagre asentan (Nehama)

asento la nieve (Nehama)



42920

asentarse v. refl.

ישב, התיישב; התיישב בכל כובד משקלו; שקע בשל כובד משקלו; נפל על הכסא; פשט רגל

to sit down; to sit in all his weight; to sink due to his weight; to fall on the chair; to go bankrupt

asen­tarse bina fraguada sovre un terre­no fofo se asenta (Nehama)

me deve una suma de ay tiempo i no me paga, me embió una ropa para ke la remeta a su ermano, me asentí enriva (Nehama)

este merkader se asentó (Nehama)

i atristarsean i alimunyarsean sus puertas i sera limpia ala tierra se asentara (Biblia, Const. 1743)



43010

asentensiar v.

הרשיע, גזר דין, חייב בדין;העניק

to convict, to sentence, to prosecute; to grant

lo ke el Dio asetensia akeyo es (Nehama)



43080

aser (ebr.) adv.

פחות, חסר (''שמונה חסר שתים נותן שש'');

less (''eight less two gives six'')

aser ocho aser tres kedan sinko (Nehama)



43090

aser ke conj.

בעוד ש-, בכל זאת, אף על פיכן, למרות ש-

while, nevertheless, even though

dizen ke es muy riko, aser ke yo se de adientro ke pedrió toda su fortuna al djugo (Nehama)

me kiere venir a vijitar, aser ke yo no puedo kalar (Nehama)



43180

aserko m.

התקרבות, גישה

approach

aserko al aserko de peshj, la balabaya faze la kaza djaspes0 (Nehama)

a los aserkos de la boda (Nehama)



43260

asetensiado adj.

מי שנגזר עליו (מן השמים, מיד הגורל)

who is doomed (by heaven, by hand of fate)

se murió malgrado todos los kuidos, ya lo tenía asetensiado (Nehama)



43270

asetensiador m.

גוזר הדין

the judge

el Dio es asetensiadór (Nehama)



43580

ashikyaré (pers.) adv.

בגלוי, בבהירות, בלי לחמוק

openly, clearly, without slipping away

no se trava de arrovar asikyaré (Nehama)



43670

ashkiná- a la ashkiná (t.) prep.

לחיי, לכבוד

Long live ?! in honor of ?

bevamos a la ashkina de fulano (Nehama)



43680

ashkulsún/ashkulshún! (t.) interj.

הידד! בראבו! (באירוניה)

Cheers! Bravo! (ironically)

se echo a arrovar, ashkulsun! ... (Nehama)

supo deshar el sigaro, ashkulsun (Nehama)



43740

ashlik (t.) m.

דמי כיס, מעות; דמי שתיה

a burn, a scar of a burn

a la okazión de las fiestas es uzo de dar ashlik a los fijos/a los servidores (Nehama)



43750

ashorka f.

צמיד, אצעדה (צמיד לרגל)

bracelet

las kofias i las ashorkas i las trensas i djoyas de el pecho i los orejales (Biblia, Const. 1743)



43770

ashotear v.

הצליף (ביד או בשוט); דירבן

to whip (by hand or whip); to spur, to urge

La mestra esta ashoteando a la servidera sin kedar (Nehama)



43780

ashufre m.

גופרית; צבע גופרית; גפרור

sulfur; sulfur color; match

se le fizo la kara ashufre (Nehama)

i seran trastornados sus arroyos por pez i su polvo por ashufre (Biblia, Const. 1743)



43810

ashufrearse v. refl.

קיבל צבע גופרית, החוויר, הצהיבו פניו

to get sulfur color, to become (turn) pale

a la ropa mal lavada se ashufrea (Nehama)



43820

ashugar m.

נדן, נדוניה, מערכת לבוש לכלה

dowry, bridal attire

ashugar i kontado te puedo dar, la buena ventura vátela a buskar (Nehama)

dar/traer ashugar i kontado (Nehama)



43930

así adv.

כך, ככה

so

fazme este plazer/esta favor, asi tengas bueno/asi el Dio te de/asi el Dio te akontente (Nehama)

asi no te muera/asi bivas muchos anios/asi el Dio te kite a salvasion/asi te vea kazado (Nehama)

asi biva yo/asi el Dio me kite de apreto/asi me bivan los fijos (Nehama)

asi-bátupadre (asi biva tu padre) (Nehama)

asi-batumadre (asi biva tu madre) (Nehama)

asi-balfijo (asi biva el fizo) (Nehama)

asi-basinyó (asi biva tu sinyor padre) (Nehama)



44100

asigido adj.

נרדף; נחפז, ממהר, פועל בחפזון; עמוס, עמוס לעייפה, עמוס בעבודה

persecuted; hurry, act hastily; busy, overworked

asigido en sus fechos (Nehama)

akorrido i asigido (Nehama)



44110

asigir v.

רדף, דלק אחרי; עקב אחרי, הלך בעקבות; היה ערני, היה על המשמר; דירבן, דחק; הציק ל-, הטריד

to chase after; to follo;to be vigilant; to urge, to push; to harass

asigiyir la ser­videra (Nehama)

asigiyir a uno fin a la muerte (Nehama)



44500

asindá adv.

בין כה וכה, בכל אופן

anyway

no se va mas a la eskola, asindá no estava ambezando nada: (Nehama)

me se manchó el vestido, no emporta; asindá ya no me lo iya a meter mas (Nehama)



44690

asívar m.

אהל, אלווי (סוג של צמח), אסיבר

aloe (plant)

para destetar a la kriatura la alechadera fregava el pisón de kada pecho kon asivar (Nehama)



44740

askeado adj.

נתעב, גורם גועל

despicable, disgusting

ser askeado en todo modo de lugar (Nehama)



44780

askearse v. refl.

נגעל, מאס ב-, חש גועל ובחילה, דחה בבוז וזלזול

to be disgusted, to feel disgust and nausea, to reject with contempt

se propuzo para un empyego, kreendo ke lo iyan a tomar komo direktor, se askeoentero kuando sentió ke lo achetavan solo komo kontavle (Nehama)



44900

askier m.

חייל, איש צבא, לוחם; צבא; המון בלתי נעים

soldier, military man, warrior; army; unpleasant crowd

me vino a vijitar i se trusho un askier entero kon si (Nehama)



44960

asko m.

גועל, בחילה, מיאוס, קבס, גועל נפש, שאט נפש

disgust, nausea

komer kon asko (Nehama)

trae asko de sentirlo: (Nehama)

asko me fize ke viniera kon mi al teatro; disho no, no (Nehama)



45100

aslahalí/aslahachí/aslahadjí (ebr.) adj. & m.

בעל מזל, שמביא מזל והצלחה

lucky, who brings luck and success

este fijo tne jue aslajali: 'cet enfant (en nais-sant) m'a porté bonheur'. (Nehama)



45210

asó perutá aharoná (ebr.)

עד הפרוטה האחרונה, לגמרי

until the last penny, completely

un buen merkader paga sus devdas por apunto, aso peruta aharona (Nehama)



45220

asobreviado adj.

כועס, רוגז, מרוגז, זועם

angry, irritated

lo vide mucho asobreviado i me traví de favlarle (Nehama)



45250

asodeser v.

קרה, ארע, התרחש; הופיע לפתע

to happen,to occur; to appear suddenly

esto asodese una vez en sien anyos (Nehama)



45280

asofaifa/asofafia f.

שיזף

jujube

la asofafia es buena para la tose (Nehama)



45300

asoflamar v.

גרם מעט חום; גירה, הרגיז; גרם (למישהו) להסמיק

to cause little heat; to irritate; to cause (someone) to blush

suvir la eskaklera muy presto asoflama (Nehama)



45360

asolado adj.

בודד, מבודד, גלמוד, שומם

lonely, isolated, desolate

kedo solo i asolado: (Nehama)



45390

asolapado adj.

נטוש, שומם, עזוב

abandoned, desolate, deserted

da espanto de morar en un lugar asolapado (Nehama)

una kaye/una kaza asolapada (Nehama)



45470

asoltado adj.

משוחרר, מותר; סדוק, פגום, שהתפרק

loose, set free; cracked, damaged, disintegrated

una mistraba asoltada (Nehama)

un chini asoltado (Nehama)



45510

asoltar v.

שחרר; הפיץ, פלט לחות; החזיר; הניע; הפריד

to release; to distribute, to emit moisture; to return; to motivate; to separate

me afe­rró la mano, no me la asoltava: (Nehama)

asoltar al prisione­ro (Nehama)

asoltar ensultos (Nehama)

en la salata el tomat, la alechuga asoltan, la patata embeve: (Nehama)

la gayina godra asolta kaldo/gayina vieja no asolta kaldo (Nehama)



45600

asoltarse v. refl.

השתחרר; התמוסס; נסדק, נפגם; הופיע לפתע; התגרש; נפרד

to be released; to melt away; to be cracked, to be damaged; to appear suddenly; to divorce; to break off

se asoltó de suyo el tapón de 1a redoma de de shampania: (Nehama)

se asoltaron los perniles (Nehama)

la soldadura de este tubo se asolto (Nehama)

los atuendos de porchjelana se asoltan (Nehama)

no uza a vijitar a su madre, ma algunas vezes se asolta por ende eya (Nehama)



45680

asonadero m.

נטיה לקינוח מתמיד של האף

tendency to constantly wipe the nose

esta kon un mal asonadéro ke trae el alma al garón (Nehama)



45730

asonarse v. refl.

קינח את אפו

to wipe his nose

asónate, le dizen, se kita la nariz (Nehama)



45760

asoplador m.

מניפה, מפוח, מאוורר; שפופרת ממתכת לכיבוי נרות ומנורות נפט (בעבר)

fan, blower, metal tube for extinguishing candles and kerosene lamps (formerly)

asopladór de fierrero (Nehama)

asopladór de lumbre (Nehama)

asopladór para ama­tar lampas (Nehama)



45780

asoplar v.

נשב, נשף, אוורר

to blow, to exhale, to ventilate

asoplar la pavolia (Nehama)

kien se kema en la chorbá asopla en el yagúr (Nehama)

asoplar el kavé (Nehama)



45980

asote m.

שוט, מגלב, פרגול; הלקאה, הצלפה

whip; flogging, whipping

dar asotes (Nehama)

a la havrá, el elevo ke tenía negro komporto, resivia asotes (Nehama)



45990

asoteado adj.

מוכה, מולקה; מואשם, מבוקר

beaten, flogged; accused, criticized

estar aso­teado de todas las partes (Nehama)



46050

asovrindarse v. refl.

קיים יחסי משפחה הדדיים; בא בקשרי משפחה עם (בנישואין)

maintain mutual family relations; to come into family ties with (by: marriage)

los maranos, en las tierras de Espanya i de Portugal, se asovrindaron kon las mas grandes famiyas katolikas (Nehama)



46110

asperar v.

חיכה, המתין, ציפה; קיווה

to wait; to hope

vo a saltar por un fecho; aspérame aki una orika i mos iremos en una (Nehama)

mal yevando, bien asperando: (Nehama)

kien del Dio aspera no dezespera: (Nehama)

no asperar de ningunos: (Nehama)

i aspero azer uvas i izo lambrushkos (Biblia, Const. 1743)



46140

asperarse v. refl.

ציפה ל-, חש מראש

to expect, to feel in advance

as­perar se a keshas (Nehama)

asperar se a regrasiamyentos (Nehama)

asperar se a una buena paga: (Nehama)

asperadvos azno a la yerva mueva (Nehama)



46220

aspriko m.

פרוטה, מטבע פחות ערך (אספרו קטן); נדבה

a penny, a less-valuable currency (a small aspro); handout

kien da el aspriko tanye el cufletiko (Nehama)



46230

aspro adj.

מחוספס, גס, חד, בעל טעם גס

rough, coarse, sharp, with a coarse taste

kien no resmira el aspro no mira el dukado (Nehama)

kien resmira el aspro faya el dukado (Nehama)



46250

aspur adj.

הרוס, חרב

destroyed, in ruins

fazer todo aspur (Nehama)



46260

asta prep.

עד, עד ל-

until

vo a asperarte asta manya­na (Nehama)

de Salonik asta Atena ay kinientos kilómetros (Nehama)

asta ke no dizes nada, es ke ya estás de akodro (Nehama)



46610

asufriir v.

טיגן; עינה

to fry, to torture

asufriir la karne/el peshe (Nehama)



46800

asukarear v.

המתיק, פיזר סוכר על; גיבש

to sweeten, to sprinkle sugar on; to crystallize

kon el tiempo la miel, el dulse se asukarean (Nehama)



46850

asukita f.

תרופת סבתא (מתוקה או דומה לסוכר)

grandma's medicine (sweet or similar to sugar)

la dolor destómago le paso kon una asukita ke le dyo la vieja del del vizindado (Nehama)



46900

asumar v.

סיכם (בחשבון)

sum up

asumar el gaste (Nehama)

no se asuma lo ke tiene gastado: (Nehama)

las malisias de este ninyo no se su­man (Nehama)



46930

asumir v.

נטל על עצמו

to take upon himself

asumir una tareha (Nehama)



47080

atabafado adj.

מוחנק, חנוק

suffocated

una boz atabafada (Nehama)



47100

atabafar v.

חנק, החניק, שינק; עמעם רעש (ע''י כסוי); כִּסָּה בבגדים עד מחנק

to suffocate, to choke; to dim noise (by cover); to cover with clothing until suffocating

atabafar la lumbre (Nehama)

ataba­far debasho las kolchas (Nehama)



47200

atado adj.

קשור, מחובר, מאוגד, צרור; מחוייב; אדוק

tied, connected, bound, bundled; committed; pious

Yo atado, tu dezatado (Nehama)



47270

atadreser v.

העריב (השמש, היום)

become evening

me atadresió kuando estava ainda en kamino (Nehama)



47340

atagantozo adj.

מייגע, מעייף, מלאה; מבחיל, מעורר גועל

tiring; disgusting

guezmo atagentózo (Nehama)



47420

atahseado adj.

שהוקצה לפי סידור עבודה; שנגזר בגזירת גורל

assigned according to work arrangement; derived from destiny

lavoro atah­seado: (Nehama)

ya lo tenia atahaseado (Nehama)



47450

atahsear v.

חילק משימה, קבע לכל אחד את חלק העבודה שלו, קבע את המכסה; גזר את גורל ..

to assign a task, to set for each one his part of the work, to set the quota; to decide the fate of

el kapo lavoro atahsea el lavoro a kada lavorador (Nehama)

la madre atahsea el komer de los fijos (Nehama)

de los sielos atahsean, en kipur, la suerte de kada ombre (Nehama)



47520

atakanar (ebr.) v.

תיקן, סידר, ערך, ייפה, טיפח, קישט, ערך בתשומת לב והקפדה, הלביש יפה

to fix, to arrange, to beautify, to nurture, to decorate, to arrange with care and attention, to dress beautifully

atakanar la kaza (Nehama)



47680

atán (ke) adv.

גם, באותה מידה, ככל ש-, יותר

also, equally, the more-

es atan negro ke su ermano (Nehama)

atan lo kuido, atan se va aflakando (Nehama)



49860

atristarse v. refl.

הצטער, נעצב, התעצב אל לבו, נעגם

to be sorry, to be saddened

i atristarsean i alimunyarsean sus puertas i sera limpia ala tierra se asentara (Biblia, Const. 1743)



49880

atrivido adj.

חצוף, חוצפן, חסר בושת; נועז, אמיץ, נחוש, מסכן הכל, החלטי

cheeky, shameless; bold, brave, determined, risking everything, decisive

es mucho atrivído, se tripa a los arvoles/a los penyaskos (Nehama)



49910

atrivirse v. refl.

העז, נאזר עוז; התחצף; הסתכן; החליט, קיבל החלטה; סמך על, בטח ב-

to dare ; to be rude; to risk; to decide, to make a decision; to trust, to trust in

atrivirse a la muerte (Nehama)



50040

atudrido adj.

מבולבל, מוכה אלם, נדהם, שאיבד את עשתונותיו, מעורפל, מטושטש; קל דעת, פזיז

confused, dumbfounded, astonished, lost his mind, vague, blurred; Frivolous, reckless

estar atudrido por la kayentura (Nehama)



50090

atuendo m.

כלי, כלי מטבח; מי שמהססים להטיל עליו אחריות; סיר לילה

utensils, kitchen utensils; those who hesitate to take responsibility; potty

el atuendo es negro! (Nehama)

pedrer tiempo en atuendos (Nehama)

basta tantos atuendos (Nehama)



50300

augurarse v. refl.

איחל לעצמו

to wish for himself

en oras de apretó vienen en vezes ganas de agorarse la muerte (Nehama)



50410

aumento m.

גידול, תוספת, עליה ב-; התייקרות, עליית מחיר

increase, addition, increase in; rising prices

aumento en la komanya (Nehama)



50430

aún conj.

למרות, בלי להתחשב ב-

although, regardless of

venir al lavoro aunke hazino (Nehama)

te vo a fazer la palavra aunke no lo mereskas (Nehama)



50490

aunarse v. refl.

התאחה, התאחד

to unite

aunarse kon buenos, kon negros (Nehama)



50890

av (ebr.) m.

אב (החודש)

Av (the month)

los primeros días de av son días de limunyo (Nehama)



50940

avagar adv.

לאט, בנחת, בשקט, במתינות

slowly, calmly, quietly, in moderation

I todos ke digan kon el devagar (Moscona)

kaminar avagar (Nehama)

favla avagar (Nehama)

avagar, no te kaygas! (Nehama)



51000

avagariko adv.

לאט, בנחת, בשקט, מתון

slowly, calmly, quietly, moderately

favla avagariko para ke no te sientan los otros (Nehama)

favla avagariko, ma ten bien en mano una toyaka (Nehama)



51005

avagariko! interj.

בוא נראה אותך עושה זאת! ...

Let's see you do it! ...

dizes ke en un ora vas a fazer diez kilómetros a pie, avagariko no los fazas! (Nehama)



51020

avagarozo adj.

איטי, חסר תנועה, לא פעיל, נרפה, עצלן

slow, motionless, inactive, sluggish, lazy

enfrente del automobíl, el mijor kavayo es avagarozo (Nehama)

moso avagarozo (Nehama)



51090

avaliar v.

הבליט, הדגיש

to emphasize,

avaliar el moble (Nehama)

el buen vendedor save avaliar la ropa (Nehama)



51190

avansado adj.

מתקדם; שנחסך, שחסכוהו

advanced; that was saved, that was spared

estar avan­sádo en los estudios (Nehama)



51200

avansado m.

חסכון; חסכונות

saving; savings

se merkó un vestido de su avansado (Nehama)



51380

avantarse v. refl.

השתבח, התפאר

to boast

kien se avanta on su boka merese apedreado (Nehama)



51490

avayá (t.) adv.

במקרה, בצורה לא מתוכננת, באופן מקרי

incidentally, in an unplanned way, accidentally

arrojar piedras avaya, onde van ke vayan (Nehama)



51550

ave f.

עוף; כינוי לאדם חסר יוזמה, כבד ומסורבל

fowl; a nickname for an uninitiated, heavy and cumbersome person

las aves bolan en el sielo (Nehama)

enserrar las aves (Nehama)



51590

avedradear v.

ברר, חקר כדי לרדת לחקר האמת, וידא

to find out, to explore in order to get down to the truth, to make sure

avedradear las kozas (Nehama)



51670

avenimiento m.

השלמה, התפשרות, פיוס, התפייסות

accepting, compromise, reconciliation

mas vale un negro avenimiento ke un buen proseso (Nehama)



51680

avenir (fr.) m.

עתיד; חזות, סיכוי

future; appearance, chance

un avenir serkano/longano (Nehama)

un fecho de grande avenir (Nehama)

el ofisio de mano no tiene mas avenir (Nehama)



51700

avenir v.

סידר, ארגן; קרב; פעל להשגת הסכמה

to arrange, to organize; to act in order to obtain consent

avenir dos amigos desferensiados (Nehama)



51760

aventador m.

מניפה

fan

el korason lo tengo un aventador (Nehama)



51880

aver (ebr.) m.

אוויר, רוח; אווירה, אטמוספירה; אקלים, מזג אוויר, סבר פנים

air, wind; atmosphere; climate, weather, hospitality

los averes pasan, las buenas echas kedan (Nehama)



51960

aver m.

רכוש, נכסים, הון; מו''מ עסקי

property, assets, capital; business negotiations

pedrer todo su aver (Nehama)



51970

aver v.

היה (יש), היה לו, הכיל, היה ל-, התקיים, קרה

to have, to contain, to exist, to happen

ay Dio en los sielos (Nehama)

uvo pleito: (Nehama)

buen aver de djente! (Nehama)

aver ay de ver/d'ambezar/de meldar/d'estudiar/de entender (Nehama)

ay ke ver/ke meldar/ k'estudiar/ k'entender: (Nehama)



52050

averdadear v.

אימת, אישר נכונות, בירר נכונות

to verify, to confirm correctness, to verify correctness

las previziones de la sensia se averdadean de mas en mas (Nehama)

me kontaron kozas estranyas, vo a buskar de averdadearlas (Nehama)



52060

averé adv.

באלכסון

diagonally

asen­tar un moble avere (Nehama)



52080

averguensado adj.

בוש, נכלם, מבוייש

embarrassed, ashamed

salir averguensado (Nehama)

aver­guensado lo vea! (Nehama)



52140

averiguar v.

אימת, חקר, ברר, ניתח

to verify, to investigate, to find out, to analyze

no me fío de lo ke me dizen, lo vo a averiguár (Nehama)



52150

averlí/ía adj.

מאוורר, בעל כיווני אוויר טובים; נעים, משעשע, נחמד, קל מזג, שובב

fan, with good air directions; pleasant, entertaining, nice, easy-going, playful

kaza muy averlía (Nehama)



52230

avezindarse v. refl.

בילה בחברת השכנים, חי בקשר טוב עם שכניו

to spend time with neighbors

al tiempo, las kazas komunikavan por adientro i las famiyas se avezindavan mucho (Nehama)



52310

aviana f.

אילסר, אגוז קטן

hazelnut, a small nut

De todo esto no se inche ni una kashka de alviana (Moscona)



52580

avistar v.

חש, הרגיש, הבחין, ראה

to feel, to notice, to see

no penes para eskonderte, ya te avisti (Nehama)

onde lo avisto (Nehama)



52740

avlado m.

הנאמר, המדובר

that being said

lo favlado bola, lo eskrito keda (Nehama)



52770

avlar v.

דיבר, הירצה, שוחח, החל בשיחה

to talk, to lecture, to converse, to start a conversation

tener kon ken favlar (Nehama)

no keda de favlar ni desha favlar (Nehama)

favlando favlando se durmió (Nehama)

poko favlar, mucho entender (Nehama)

poko favlar poko yerrar (Nehama)

el favlar es de plata, el kayar es de oro (Nehama)

kien mucho favla a si se danya (Nehama)

avla agora a tus siervos aramit ke entendientes nos i non avlesh a nos en djudesmo (Biblia, Const. 1743)



53110

avodazara (ebr.) f.

עבודה זרה

idolatry

deshar las luzes asendiendo kuando no aprovechan a ninguno es servir avodazára: (Nehama)



53280

avridero m.

נטיה לפתוח בלי הרף דלתות וחלונות

tendency to constantly open doors and windows

basta este mal avridéro: mos estás entedjando a todos! (Nehama)



53300

avridura f.

פתיחה, גילוי

opening, revelation

mientres las orasiones de sabá, i de días de fiesta, la avridura de la alajá es una onor dezeada (Nehama)



53350

avril m.

אפריל

April

en avril los arvoles ermoyesen (Nehama)



53360

avrir v.

פתח, פקח, חלץ פקק, נתן סם משלשל

to open, to inspect, to extract cork, to give a laxative drug

avrir un fecho (Nehama)

avrir el baile/la fies­ta/el djugo (Nehama)

avrir una eskola/un teatro (Nehama)

avrir puertas del ehál (Nehama)

avrir una puerta/ una ventana/ un burako/ una redoma/una navaja/ una tijera/ las manos/ los dedos/ un livro/ un kutí/ un aventador/ un solombrero (Nehama)

avrire sovre alturas rios i entre vegas fuentes, porne dezierto por pelago de aguas i tierra sekania por manaderos (Biblia, Const. 1743)



53630

avrirse v. refl.

נפתח; הנץ; פתח עצמו, התוודה, גילה ליבו; קרע, פרם; התגבר על ביישנותו

to be opened; to bloom; to open himself, to confess, to reveal his heart; to rupture; to overcome his shyness

se avrió boka de madre (Nehama)

tiene fijos, bienes, salud buena, se avren los ojos (Nehama)

las flores se avren a la primavera (Nehama)



53660

avtahá (ebr.) f.

בטחון; תקווה; ביטוח

confidence; hope; insurance

meter la avtaha en el Dio (Nehama)



53710

avuelo/a n.

סב/סבא, סבתא

grandpa/grandma

guela kon bolsa, sesh saltos de alegría (Nehama)



53750

ay! interj.

איי! (קריאת כאב)

Ay! (scream of pain)

ay ay ay ke mucho ay i nada no mos dan! (Nehama)



53760

aya! interj.

קריאת דרבון לעורר את הילד; קריאת התפארות בפי ילדים - לעורר קנאתו של מישהו

call to arouse a child; call of boasting by children - arousing the envy of someone

aya, yo tengo vestido muevo, tu no! (Nehama)



53770

ayá adv.

שם, שמה

there

vate mas ayá (Nehama)

yévalo para ayá (Nehama)

mas para ayá (Nehama)

onde está ayá ke kede! (Nehama)



53820

ayaktash (t.) m.

חבר, עמית, ידיד

friend, colleague

irse a pasear kon los ayaktashes (Nehama)



53840

ayanar v.

החליק, שייף, שיטח, יישר

to smooth, to sand, to flatten, to straighten

ayanar el terreno (Nehama)



53860

ayar (t.) m.

מידה לזהב וכסף (קראט), מידת הטוהר; רמה, מידה

measure of gold and silver (carat), degree of purity; level, measure

djoya de 18 ayar (Nehama)

se dize de una persona, de una koza, ke es de 24 ayar, kuando se kiere dezir ke es ekselente (Nehama)

meter la ora al ayar (Nehama)

este kashón no se serra bueno, se kiere metido al ayar (Nehama)

traer elpuerpo al ayar (Nehama)

meter diversos vinos al mismo ayar (Nehama)

traer al ayar dos kozas ke no kaminan una kon otra (Nehama)

meter dos d'eyos al ayar (Nehama)

no es de mi ayar (Nehama)



53960

ayar v.

מצא

to fund

ayar un trezoro (Nehama)

kien guadra faya (Nehama)



54050

ayde!/aydes! (t.) interj.

ייאללה! קריאת זרוז

Ayde! (a call of spurring)

ayde no te­nemos tiempo (Nehama)

ayde ago­ra; ayde, así bivas tu, no te lo tomes tanto, da de pasada (Nehama)

ayde no morhuneemos, este fecho se kiere eskapado fin a la tadre (Nehama)

ayde, durmete i te va amahar la dolor (Nehama)

ayde, no des importansa a los ensultos de este bovo (Nehama)

ayde, dale lo ke demanda i fuy de pleito! (Nehama)



54060

aydeada f.

דרבון, מכת דחיפה (לבהמה)

spurring, pushing blow (to an animal)

una aydeáda kiere este azniko para echarse a korrer (Nehama)



54100

aydear (t.) v.

זרז, דירבן, נגש, לחץ לעבוד; רכב, נהג

to spur, to press to work; to ride, to drive

para ke ambeze la lision, este ninyo se kiere aydeado (Nehama)

aydear aznos/kavayos: (Nehama)

la mestra va aydeando al servidor (Nehama)



54150

ayegar v.

הגיע, התקרב; הגיע להשג, השיג, הצליח; הקריב קרבן; זכה לראות

to reach, to approach; to achieve, to succeed; to make a sacrifice; to get to see

ayegó la eskadensia (Nehama)

ayegó la ora de dor­mir/de komer: (Nehama)

ke no ayege ta/día, no ayege a ver tal día!: (Nehama)

ayegó tiempo onde no tenía para komer (Nehama)



54170

ayegarse v. refl.

התקרב, בא עד, הצטרף

to approach, to join

ayégate para la meza (Nehama)

ayégate de los buenos i serás uno de eyos (Nehama)



54210

ayer adv.

אתמול, ביום אחר שעבר

yesterday

dezear el día negro de ayer (Nehama)



54230

ayí/aí adv.

שם, שמה

there

kítame d'aki, méteme mas para ayi (Nehama)



54390

aynará (ebr.)

עין הרע, עין רעה; השפעת עין הרע

the evil eye; the effect of the evil eye

aynara no!; aynara ke no l'apoze ni mi ojo le faga mal (Nehama)

de aynara ke mos guadre el Dio (Nehama)



54430

aynó (ebr.) adv.

כלומר, דהיינו; כמעט

that is; almost

te demandí mil, me dates dos; ayno nada (Nehama)

es ayno blanko (Nehama)

kierer a uno ayno komo fizo (Nehama)

tenía mucha fambre, kumí solo un pedasiko de pan, ayno nada (Nehama)

vine mucho temprano, de ayno duve asender la luz: (Nehama)



54490

ayuda f.

חוקן; עזרה, סיוע, תמיכה, סעד

enema; help, assistance, support, relief

venir en ayuda a un amigo (Nehama)

kon ayuda del Dio (Nehama)



54540

ayudar v.

עזר, סייע, תמך, סעד, הושיט יד

to help, to assist, to support

ayudar al prove/a su djente/a su derredor/a su djidió (Nehama)

el Dio ke m'ayude! (Nehama)

el Dio ayuda a los negros! (Nehama)



54560

ayudo m.

תמיכה, סיוע, סעד, עזר; מענק

support, assistance, relief; grant

para el mentirozo un sarnudo es un ayudo (Nehama)

tija-beav es día de ayuno (Nehama)



54630

aza f.

ידית (של ספל או סירּ); גרזן

handle (of cup or pot)

la aza de la kyasé (Nehama)



54650

azar m.

פרח תפוז

orange flower

kada alhad de manyana, por las kayes djudías apregonavan el agua d'azar, remedio para alivianar los estómagos kargados por los komeres sostansiozos de sabá (Nehama)



54750

azat (t.) adj. & adv.

חופשי, בלתי מרוסן

free, unrestrained

este padre desnaturado esta deshando a los fijos azat (Nehama)



54820

azeitada f.

שמן שנשפך, כתם שמן; שמן לתיבול

spilled oil, oil stain; seasoning oil

al tiempo, una merenda de pan kon una azeitada i un punyadiko de asuka era un buen komer de kindí para las kriaturas (Nehama)



54830

azeitado adj.

משומן

oiled

los komeres orientales son mucho azeitados (Nehama)



54850

azeitar v.

שימן, משח בשמן

to oil, to anoint with oil

azeyta el karro para ke kamine (Nehama)



54870

azeite m.

שמן

oil

kien tiene azeite no la piedre (Nehama)

kien bendisho al azeite bendizura al viagre (Nehama)



55090

azeituna f.

זית (הפרי)

olive (the fruit)

una azeituna le pares un odre de azeite (Nehama)

azeituna en bivda azeituna en kazada (Nehama)



55120

azer v.

עשה, יצר; עזר, סייע, הושיט עזרה

to make, to create; to help, to assist

kien mas faze mas vale (Nehama)

ninguno faze ke la piedre (Nehama)

i aspero azer uvas i izo lambrushkos (Biblia, Const. 1743)



55730

azir (t.) adj.

מוכן, ערוך מראש, שניתן להשתמש בו ללא מאמץ

ready, ready to use effortlessly

vestido azir/kundurias azir (Nehama)

al tiempo, el pan se preparava en kaza, oy se merka azir (Nehama)



55780

azlahá (ebr.) f.

הצלחה, שגשוג, שפע, אושר, מזל

success, prosperity, abundance, happiness, luck

azlaha ke tengas/azlaha ke te meta el Dio (Nehama)



55820

azlanear v.

שוטט ללא מטרה; דיבר בלי לומר דבר

to wander aimlessly; to talk without saying anything

deshalo azlanear (Nehama)



55860

aznear v.

פלט שטויות, אמר דברי טפשות; התנהג כשוטה, נהג בחמוריות

to utter nonsense, to say foolish things; to act like a fool, to act like a donkey

está azneando (Nehama)



55880

aznedad f.

חמוריות, סכלות, התנהגות מטופשת

acingt like a donkey foolishness, stupid behavior

la aznedad me pasa; para ke kiero el erremo sehel (Nehama)



55940

aznesko m.

שפת חמורים, שפה גסה והמונית

donkey language, rude language

dize ke save linguas; si, el aznesko save (Nehama)



55960

azniko m.

עַיִר, חמור קטן

donkey-foal, little donkey

Sinyor haham, oy sabá, un azniko kayó al podjo, se puede kitar? No, por kuento de muestro Dio santo, i pekado grande! Sinyor haham, es el azniko de Su Mersed. Kuryendo presto, kitándolo del podjo, es un zahú grande! (Nehama)



55980

azno m.

חמור

donkey

mas vale un azno ke me yeva, ke un kavayo ke me eha (Nehama)

al azno le dan konfites i no le agrada (Nehama)

kon aznos no favló la Ley (Nehama)

suvir a uno al azno i darle la koda en la mano (Nehama)

se echo azno i se alevantó haham (Nehama)

no le arroges mas, kom'al azno va kaer (Nehama)

azno nasió, azno kedó (Nehama)

azerse del azno: (Nehama)

huimos a komer al restorán kon un amigo ke yo envití, al eskapar mi amigo pagó la nota, yo fize del azno (Nehama)



56160

azo m.

קלף ''אס''; פלצור, לאסו

ace; lasso

endagora tyene ke echar por azo (Nehama)



56250

azul adj.

כחול, כחול עז, תכול, אינדיגו

blue, intense blue, azure, indigo

mira este sielo azul maví i no te deskorajes (Nehama)



56430

babá f.

אבא; אווז; אדם המדבר בלי הפסקה בלי לומר מאומה; געגוע; שוטה, פתי

father; goose; a person who talks non-stop without saying anything; quack; fool, gullible

está una baba el tiempo entero (Nehama)



56480

babam! (t.) interj.

יקירי! קריאת התפעלות

Darling! (admiration call)

siente lo ke te digo, babam (Nehama)

ansina es babam! (Nehama)

si, babam! (Nehama)

na, ba­bam! (Nehama)



56500

babáu (it.)

רוח רפאים, פנטום

ghost, phantom

kayadiko, ke ya vyene el babau (Nehama)



56590

babo f.

איכרה מקדונית קשישה

an elderly Macedonian peasant

la babo mos trusho guevos freskos del kazal (Nehama)



56620

babu (it.) m.

אבא (בעגת תינוקות); בעל הסמכות

daddy (in infantile parlance); authorized person

se kiere entrado presto en kaza, sino s'arravia el babu (Nehama)



56630

babula f.

מכשפה, דמות מפחידה (לילדים)

witch, scary character (for kids)

fazer fechos a la babula (Nehama)



56660

bachikón m.

שלושה קלפים בעלי אותו ערך (במשחק קלפים); שלישיית אנשים בעלי דמיון או תכונה משותפת

three cards of equal value (in a card game); a trio of people with a common imagination or trait

un bachikon de mentirozos (Nehama)



56840

badjá (t.) f.

ארובה; צוהר לאוורור

chimney; ventilation window

avrir una badjá: (Nehama)



56850

badjanak (t.) m.

גיס (משמש רק לגבי מי שנישאו לשתי אחיות)

brother-in-law (used only for those who married two sisters)

semos badjanakes (Nehama)



56900

bafiko (port.) m.

חמימות, רכות (של בית, משפחה)

warmth, softness (of home, family)

enserrarse al bafiko (Nehama)

el bafiko ke no manke (Nehama)



56920

bafo (port.) m.

נשימה, הבל פה, אד,הבל; ריאה

breath, vapor; lung

tanto korrio ke se le tomo el bafo/ke kedo sin bafo (Nehama)

se kaye en basho kon un bafo (Nehama)

no ay por onde tomar bafo (Nehama)

kaza chika, kon dos bafos se kayenta (Nehama)

la kalada pasa kon bafos (Nehama)



57010

baforada (port.) f.

משב, רוח תזזית, נחשול, סופה; גל חום הנושא עימו ריח רע

breeze, frantic wind, surge, storm; a heat wave that carries with it a bad smell

una baforada de vino: (Nehama)

una bafo­ráda de kalor (Nehama)

la baforada del forno/la baforada de la lumbre (Nehama)



57120

baganear (t.) v.

התנשא, התיחס בבוז, קיבל בשאט נפש

to be arrogant, to treat with contempt, to receive with disgust

no lo baga­nea ni el perro (Nehama)



57140

baganearse (t.) v. refl.

נאות ל-, הואיל בטובו

to agree to

ya se baganeó a venir a ver a su ermana (Nehama)

no se baganea (Nehama)

no se baganea por poko (Nehama)



57160

bagatela f.

עניין פעוט, דבר של מה בכך, זוטות; פחזות, קלות דעת; סרט קישוט

a petty matter, a trivial matter, trifles; frivolity; ribbon

lavorar por una bagatela (Nehama)



57300

bahtiná- a la bahtiná (t.)

בחסדי ה', יהיה אשר יהיה

by the grace of God, whatever it may be

entrar en un fecho a la bahtiná (Nehama)



57330

bailadera f.

רקדנית; באירוניה: פרוסת לחם דקה

ballerina; ironically: a thin slice of bread

la madrasta kita delantre de si a los fijos de la otra madre kon una bai­ladéra (Nehama)



57340

bailado- lo bailado m.

זכרונות נעימים המשמרים את העיתות הנעימות

pleasant memories that preserve the pleasant times

lo bailado keda (Nehama)



57350

bailador/dera n.

רקדן/רקדנית

dancer

ni al bailador le digas baila ni al kantador le digas kanta (Nehama)



57370

bailar v.

רקד, חולל

to dance

kuando no está el gato, los ratones bailan (Nehama)

este fecho me mitio a bailar (Nehama)



57560

bakalum! (t.) interj.

נראה! (בנימה של ספק, תהיה, פקפוק)

Let's see! (in a tone of doubt)

kieres fazer un viaje de akí sehs mezes; es temprano para dechidir, bakalum! (Nehama)

dizes ke el fecho ke tomates es muy ganansiozo, bakalum! (Nehama)



57710

bakshish (t.) m.

דמי שתיה, מתנה עבור טובה, בקשיש

tip, pourboire, bakshish

ya merese bakshish (Nehama)



57770

bala f.

צרור, חבילה, משא סוס; כדור (משחק); קלע, כדור (רובה)

bundle, package, horse freight; ball (game); sling, bullet (rifle)

kuando aferrara la bala ke se la yeve al komercho (Nehama)



58080

baldar v.

ביטל; ביטל גזירה; שבר; הפסיק, עצר; עשה לבלתי חוקי, ביטל חוקיות

to cancel; to undo shear; to break; to stop; To make illegal, to invalidate

la sedaká balda la gezerá (Nehama)

baldar una ley/una sentensia/una enkomendansa/un orden (Nehama)



58140

baldes adv.

בחינם, חינם אין כסף

free without paying, free

todo está a de baldes (Nehama)

los frutos están por de baldes (Nehama)

las ropas están a de baldes (Nehama)

lavorar de baldes: (Nehama)

komer de baldes (Nehama)

venir/ir/kaminar/favlar en baldes (Nehama)

es en baldes ke vinimos (Nehama)

en bal­des no está vinyendo a la sira por aki (Nehama)

en baldes no se van los anyos. (Nehama)



58200

baldío adj.

בלי יסוד, בלי בסיס, לא מדוייק, בטל, ריק, חסר ערך

Without foundation, without basis, inaccurate, void, empty, worthless

palavras baldías (Nehama)

esforsos baldíos (Nehama)



58220

balena f.

לויתן; עצמות דג/או תחליף מתכת למחוך

leviathan; fish bones or metal substitute for corset

las balenas del korsé/del solombrero (Nehama)



58520

baltada (t.) f.

מכת גרזן

ax blow

kon una baltada no se rompe un lenyo (Nehama)



58580

bambarato/bambaruto m.

מכשף,דמות מפחידה (לילדים)

wizard, scary character (for kids)

kédate arrepozado, mira ke, si no, vo a yamar al babaruto para ke te tome (Nehama)



58600

bámbashka (t.) adj.

מוזר, בלתי רגיל, נדיר, שונה; בלתי נסבל בשל מוזרותו

strange, unusual, rare, different; Intolerable due to its strangeness

un ninyo bambaska, ningún komer le agrada, ningún vestido dize ke le va, no tiene amigos (Nehama)

bambaska de persona, no se save por onde tomarlo (Nehama)



58770

banamelololó! (t.)

מעשיות! עלי לא תעבוד! דברי רמיה!

Nonsense! You will not be able to deceive me!

krees dunke ke me puedes enganyar kon bavazadas; banámelololó! te iluzionas si pensas embelekarme kon palavras vanas (Nehama)



58830

banda f.

חבורה, כנופיה, קבוצה, להקה, כת; רצועה, רצועת בד, רצועת עור לסנדל; רצועת אדמה, חלקה

gang, group, band, cult; strap, fabric strap, leather strap for sandal; strip of soil

una banda de ladrones/de brigandes/de kriaturas/de lokos (Nehama)

una banda de lovos (Nehama)



59010

bandiera f.

דגל, נס

a flag

bandiera vieia, onor del kapitán (Nehama)



59170

bankada f.

ספסל עץ גדול וגס

large, rough wooden bench

este vagabun­do durme enriva de una bankada, onde le viene (Nehama)



59470

banyo m.

אמבט, אמבטיה, מרחץ; רחצה; חדר אמבטיה; עיר מרחצאות

bath; bathing; bathroom; city of baths

banyo kayente/eskaldando/tivyo/banyo yelado (Nehama)

kada banyo kon su danyo (Nehama)



59630

bar (t.) m.

ארומה, ניחוח

aroma, fragrance

tiene un bar de roza (Nehama)



59800

baraja f.

סכסוך, קטטה, מריבה; בלבול

conflict, quarrel; confusion

se le rumpió el braso en la baraja (Nehama)

dia de vengansa para A' anyo de pagamientos por baraja de Sion (Biblia, Const. 1743)



60200

bari (t.) adv.

לפחות

at least

o tu, mentirozo, una vez bari di la verdad (Nehama)



60210

barí (ebr.) adv.

ברי, וודאי, שאינו מסופק

sure, certain, not in doubt

va venir, es barí. (Nehama)



60440

barminam/án! (aram.) interj.

בר מינן!, חס וחלילה! לרוע המזל! לא עלינו!

God forbid! Unfortunately! Not on us!

a fulano le kayó la kaza, barminam (Nehama)

si, barminam, viene hole­ra, la salú es de fuir (Nehama)



60540

barragán n. & adj.

גיבור, אמיץ; חזק, חסון; גברי; מי שמפגין את שריריו (אירוני), בעל כוח

hero, brave; strong, sturdy; male; who demonstrates his muscles (ironically), has power

Shimshom, personaje bíbliko, fue un famozo barragan (Nehama)



60590

barraganería f.

כוח, עצמה, עוז, שריריות, גבורה, עזות נפש; פילגשות

sStrength, power, courage, muscularity, heroism, courage; concubinage

amostrar su barraganía (Nehama)

tus varones en la espada kayeran i varones de tu barragania enla pelea (Biblia, Const. 1743)



60620

barrasta f.

אבות, יוצאי חלציים, הסביבה המשפחתית (נאמר בנימה שלילית)

fathers, descendants, the family environment (said in a negative tone)

al diavlo el i su barrasta entera/i toda su barrasta (Nehama)

lo yami a komer kon media boka: vino i se trusho kon si a la barrasta entera (Nehama)



60640

barredero m.

נטיה כפייתית לטאטוא

compulsive tendency to sweep

esta bova esta kon un mal barredero i un mal espundjadero ke atagentan: no desha eskova ni fregón de la mano (Nehama)



60740

barrer v.

טאטא

to sweep

el día ke no barrí vino kien no pensí (Nehama)



60940

barruga f.

יבלת

wart

al ke apunta las estreyas kon el dedo, le salen barrugas (Nehama)



61080

barva f.

סנטר; זקן

chin; beard

vites la barva del vezino kemar, mete la tuya a remojar (Nehama)



61200

barvikacho m.

רצועת קסדה/כובע הנלבשת מתחת לסנטר

helmet/hat strap worn under the chin

le duele la muela i va kon barvikacho (Nehama)



61270

basamento m.

יסודות (של בניין)

foundations (of a building)

esta fragua tiene basamento rezio (Nehama)



61290

basar vadam (ebr.) m.

בשר ודם, אדם

flesh and blood

k'es el basar vadam! (Nehama)



61300

basbayá (t.) adv.

ממש, לגמרי

really, totally

está basbayá sodro (Nehama)

no fize nada de estranyo, me komportí basbayá komo de uzo (Nehama)



61330

baseter (ebr.) adv.

בסתר, במסתרים, בחשאי, בחשאיות, בחשאין

secretly

fazer el bien baseter (Nehama)



61350

bash (t.) m.

ראש; מומחה, ''אלוף'' (במובן שלילי: מוכשר למעשים רעים)

head; expert, "champion" (in a negative sense: competent for bad deeds)

bash ladrón/bash mentirozo (Nehama)



61390

bashamano- de bashamano

בסתר, בחשאי; מאחורי הקלעים

secretly; behind the scenes

dar un regalo de bashamano (Nehama)

in­formar a uno de basamano (Nehama)



61510

basheza f.

שפלות, שפלות רוח, אי מוסריות, נבזות, גסות, המוניות, נבלה

meanness, immorality, contempt, rudeness, vulgarity, villainy

fazer bashezas (Nehama)



61560

bashibozuk (t.) m. & adj.

חייל תורכי שכיר פרוע ופורע חוק; לא ממושמע, אכזר

a wild and law-breaking Turkish mercenary; undisciplined, cruel

los bashibozukes hueron la yaga de los moradores de Turkía mientres muchas djenerasiones (Nehama)



61680

basho m.

אדם שפל

a mean person

es un basho (Nehama)



61690

basho adj. & adv.

נמוך; שטוח; שפל, בזוי, נבזה, נקלה; מרמה נמוכה, מאיכות ירודה

low; flat; mean, contemptible, despicable; of low level, of poor quality

una siya/una meza/una pared basha (Nehama)

ni alto ni basho ni vidro pizado (Nehama)

kriansa basha/basha kriansa/basho tipo (Nehama)

se dava enbasho saltava en alto (Nehama)

anyo ay ke no meto el pie en basho (Nehama)

esta mosa es brutísima, no s'alevanta d'en basho (Nehama)

ropa ke no se alevanta d'en basho (Nehama)



61910

bashura f.

נמיכות, נמיכות קומה; שפלה

shortness; lowland

la basura de una kama/de una meza/de una siya (Nehama)



61920

bashustuné! (t.) adv. & interj.

מתוך רצון! בעונג רב! לשרותך! על ראשי!

With great pleasure! At your service! On my head!

kieres venir a darme una mano? Basustene! (Nehama)



62150

basta! interj.

מספיק! די!

enough!

el Dio ke diga ya basta! (Nehama)



62230

bastante adv.

מספיק, די, למדי

enough, quite

es bastante riko (Nehama)

está faziendo bastante frío (Nehama)



62330

bastidor m.

מסגרת רקמה

embroidery frame

kuando ke lavre este lindo bastidor? (Nehama)



62550

batakaná (t.) f.

ביצה, בוץ, טיט, רפש, יוון; עולם תחתון; מאורת מהמרים/גנבים

marsh, mud, clay, slime ; underworld; gambling/thieves' den

­entrar en una batakaná (Nehama)



62610

batal (ebr.) adj.

בטל, חסר מעש, בלתי פעיל; חסר תעסוקה, מובטל; בטלן, הולך בטל, מתבטל; פנוי

idle, inactive; lacking employment; idle person, vacant

ombre batal es para mal (Nehama)

una kaza batal/un magazen batal (Nehama)



62650

batalia f.

מערכה, מלחמה, קרב, מאבק

campaign, war, battle, struggle

salir vensedor de la batalia (Nehama)



62670

batalik (ebr.) m.

בטלה, חוסר מעש; אבטלה

idleness, inaction; unemployment

el batalik yeva a la negregura o al dezespero (Nehama)



62690

batán m.

מכבשה, מכונה לכבישת בד וצמר, מלבדה

felt factory, a machine for pressing cloth and wool

los batanes de Verrya eran los mijores de todo el Oriente (Nehama)



62830

baterear (t.) v.

הטביע (אניה); לגרום פשיטת רגל, להרוס כלכלית

to sink (ship); to cause bankruptcy, to destroy financially

el kapitán batereó la nave (Nehama)

la mujer desfazedera baterea a su famiya (Nehama)



62960

batikorio m.

מצב רוח עכור, כעס, עצבים, תוקפנות

turbid mood, anger, nerves, aggression

no se favla kon el, está kon batikorio (Nehama)



62990

batir m.

כעס, חרדה, מצב רוח עכור, רעידה מרוב כעס/חרדה, אי שקט פנימי

anger, anxiety, turbid mood, trembling from anger/anxiety, inner restlessness

está kon batir/estar kon batir i estremeser (Nehama)

batires da de ver a este maldicho ombre (Nehama)



63000

batir v.

דפק, הלם, הקיש, המם, היכה

to knock, to hit, to tap, to stun

el ko­rason bate (Nehama)



63210

batlán (ebr.) m. & adj.

בטלן (''עשרה בטלנים''); בטל, חסר מעש, חסר תעסוקה, פנוי

batlan (10 batlanim) idle, inactive; lacking employment; idle person, vacant

azno batlan proveco de la mala (Nehama)



63330

bava f.

ריר, רוק; בהשאלה: דברי הבל, שטויות

saliva; figuratively: nonsense

se peleo kon mi por una bava i me alevanto la palavra/el saludo/ los buenos dias; kuando me enkontra se aze del ke no me ve (Nehama)

kae la bava de sentir a este darsan (Nehama)

bavas! todo ba­vas (Nehama)

kien bavas manda mokos arresive (Nehama)



63580

baveado adj.

לא טרי, רך ורקוב (נאמר על מזון); מגעיל בליחה ובריר

not fresh, soft and rotten (said about food); disgusting in mucus and phlegm

el karnesero mos embió una karne baveada: (Nehama)



63600

bavear v.

רייר, הזיל ריר, פלט ליחה; פלט דברי הבל; פלט רמז; התבטל

to drool, to expel phlegm; to emit vanity; to emit a hint; to go idle

no baveó biervo por sus fechos (Nehama)



63650

baveo m.

הזלת ריר; ריר הנפלט בלי הרף

drooling; mucus constantly emitted

kuando kita dientes la kriatura está kon baveo (Nehama)



63680

bavlí (ebr.) adj.

בבלי

Babylonian

el Talmud bavli es mucho mas riko ke el Talmud yerusalmi (Nehama)



63810

bayaleado (t.) adj.

חנוק מחום ועייפות, מעולף

choked with heat and fatigue, unconscious

suvió sien eskalones i está bayaleado (Nehama)



63820

bayalear (t.) v.

התעלף מחום, מחוסר אוויר לנשימה

to faint from heat, from lack of breathable air

está de bayalear (Nehama)



63990

baza f.

יסוד, בסיס, אשיה, תשתית, שרשים

foundation, base, infrastructure, roots

para konoser la valor de un fecho no se toma por baza el rezultado de un día solo (Nehama)

fragwar sovre bazas rezias (Nehama)

la baza en todo modo de fecho es el orden (Nehama)



64410

bedahayim/betahayim (ebr.) m.

בית קברות, בית החיים, בית עלמין

cemetery,

en ke bedajey se hue a morar (Nehama)



64590

bedavá (t.) adv.

בחינם, ללא תמורה, גראטיס; פטור ממס; לשווא, בלי תוצאות

free, free of charge, gratis; tax free; In vain, without results

el aver se respira bedava (Nehama)

todos mis esforsos se hueron badiavá (Nehama)



64640

bedjerear (t.) v.

הצליח, גבר על מכשול, נחלץ בשלום מסכנה

to succeed, to overcome an obstacle, to escape safely from danger

el fecho está muy negro, no lo va pueder bedjerear (Nehama)



64810

begilgul (ebr.) adv.

בגלגול, בצורת

in incarnation, in the form of

el falso Mashiah Shabetay Sevi kreia ser, begilgul, Moshe Rabenu (Nehama)



64830

behalom (ebr.) prep.

בחלום, בשינה

in a dream, in sleep

el haragan no se faze riko ni behalom (Nehama)

los profetas arresiven los órdenes divinos behalom (Nehama)

muchas vezes lo ke no se puede alkansar en la vida, en despierto, viene behalom (Nehama)



64860

behayé hol (ebr.)

לגמרי, לחלוטין (באירוניה)

absolutely, completely (ironically)

se echo la redoma d'azeite behaye hol por enriva (Nehama)

le metieron el plato de dulse delantre para ke tomara una kuchara; se lo lambió behaye hol (Nehama)



64940

bekahyá (t.) f.

אחור בפריעת חוב, בתשלום מסים

debt arrears, arrears of taxes

la yaga de las komunidades djudias de Oriente era la bekahya de las taksas devidas al governo turko ke iya engrandesiendo de anyo en anyo (Nehama)



65050

beklear (t.) v.

שמר, השגיח, צפה, עמד על המשמר, חיכה

to watch, to be on guard, to wait

beklear un prizionero/un hazino/un magazen/un sospechozo (Nehama)



65110

bel adj.

יפה (צורה ספרותית ארכאית)

beautiful (archaic literary form)

arrovar al bel mediodía (Nehama)



65180

belá (t.) f.

דאגה, צרה, מזל ביש, נזק, קושי; אחריות גדולה; טורח

worry, trouble, bad luck, damage, difficulty; great responsibility; burden

belá ke se eskapa kon paras no es belá (Nehama)



65400

belí neder (ebr.)

בלי נדר

I take no vow on it

beli neder, al otro anyo vamos a venir akí a pasar la enveranada: (Nehama)

beli neder ve bili sevuá (Nehama)



65690

benadam (ebr.) m.

בן אדם, אדם, איש,גבר; ''בן אדם'' - אדם בעל יושרה; אף אחד

man; "benadam" - a person with integrity; nobody

alguno demandó por mi? be­nadam! (Nehama)

benadam no es? i komer kiere i su kaza para morar (Nehama)

benadam no pasa por esta kaye (Nehama)



65840

bendezir v.

ברך, שיבח, הילל

to bless, to praise

kien bendisho l'azeite bendizerá al vinagre (Nehama)



65870

bendicho adj.

ברוך, מבורך, מקודש

blessed, sacred

bendicho El ke no es a nombrar (Nehama)

bendihco sea el Dio (Nehama)

Bendicho El ke da pasensia al fijo del ombre! (Nehama)

bendicas tripas ke tal parieron!/bendicha la madre ke tal parió! (Nehama)

bendico el ke da i se olvida, ansí ke el ke resive i se akodre! (Nehama)



66000

bené amenu (ebr.) m. pl.

בני עמנו, בני אותה אמונה

of our people, members of the same faith

es de los bene amenu (Nehama)



66390

berber (t.) m.

ספר, גלב, עושה תגלחות; טרדן

barber; nuisance

a kyen le duele la muela ke vaya ande el berber (Nehama)



66450

bereket/berekiet/berekiat (t.) m.

שפע, פוריות; יבול; ברכה, ברכת המזון; גשם בעתו המועיל לתבואה

abundance, fertility; crop; blessing, the blessing of food; rain at the time beneficial to grain

oganyo ay berekye (Nehama)



66520

berí (ebr.) m.

ברית, טקס הברית, שמחת הברית

circumcision, the circumcision ceremony, the joy of circumcision

fulano, kargado de traerme un sesto de fruto, fizo beri en el kamino (Nehama)



66670

beshem (ebr.) adj.

כל ... (בלי הפליה ובלי יוצא מן הכלל), כל הנושא שם ...

All ... (without discrimination and without exception)

besem djidio se va kipur a la keilá (Nehama)



67000

betoh ayayim (ebr.) adv.

כטוב הלב ביין, בחוסר דאגה - כמו אחר שתיית יין

with no worries - like after drinking wine

prometa fecha betoh ayayim es sin valor (Nehama)



67070

bevedero m.

שתיה; צמא; תאוות שתיה בלתי נדלית; שתיה בלי הפוגה

drinking; thirst; Inexhaustible lust for drinking; drinking without respite

estar kon bevedero de agua (Nehama)



67120

bever v.

שתה, לגם, גמע; רימה, הערים; נתן אמון ב-

to drink, to sip; to deceive; to trust in

komed kada uno de su vid i kada uno de su igera i beved kada uno de su pozo (Biblia, Const. 1743)



67300

beveres m. pl.

משקאות

beverages

i sera viguela i alaod adufle i kantavlena i vino de sus beveres (Biblia, Const. 1743)



67350

bevidika f.

שיקוי קל לבליעה

easy to swallow potion

kon una bevidika ke le dio el dotor le amahó la dolor (Nehama)



67360

bevidiko adj.

שתוי מעט, מבוסם

slightly drunk

no save lo ke está diziendo esta bevidiko (Nehama)



67430

bevivle adj.

ראוי לשתיה

drinkable

el vino blanko no es bevivle ke kuando está bien yelado (Nehama)



67590

bezar v.

נישק, נשק; התאים (זה לזה), התחבר היטב

to kiss; to match (to each other), to connect well

los diversos pedasos de un moble bienfecho bezan los unos kon los (Nehama)

te párese ke no va a achetar lo ke l'estó proponiendo? yerro, acheta i me beza la mano (Nehama)



67810

bezerlik (t.) m.

עייפות; ייאוש, דכאון; שיעמום גדול; גועל

tiredness; despair, depression; great boredom; disgust

de bezerlik deshi todo en basho (Nehama)



67890

bezo m.

נשיקה

kiss

kien est? para los bezos está para los pedos (Nehama)



68120

bichimsiz (t.) m.

אדם מקורי, יוצא דופן, מוזר, בעל אופי מוקצן

an original, unusual, strange person, with an extreme character

es un bizimsiz: enverano yeva palto i invierno sale kon vestido de tela (Nehama)



68300

bien m.

רכוש, עושר, הון, ברכה; טוב; יתרון

property, wealth, capital, blessing; goodness ; advantage

fazer bien por el alma de su padre (Nehama)

no fagas bien al malo ni mersed ni grado (Nehama)

kyen bien faze, bien faya (Nehama)

no fagas bien para no topar mal (Nehama)

no ay bien kumplido ni mal akavado (Nehama)

para bien no puede para mal s'esforsa (se hadra/se presta (Nehama)

le párese un bien grande (Nehama)

eyos ten­gan bien i mozotros tambien!

kien muchigua bien, muchigua ansias (Nehama)

el bien i el aver en la kara se ven (Nehama)

el bien va al bien y el erremo sisko a la karvonera (Nehama)

el bien agudese i el mal en

bien tenga kien bien me kiere! (Nehama)

ken tiene el bien ke se lo goze, kien no, ke se lo gorme (Nehama)



68330

bien adv.

היטב, מאוד, למדי; חוץ מזה

well, very, quite; beside that

'kieredme bien' por zorla no ay (Nehama)

kien te kiere bien te faze yorar, kien te kiere mal te faze reir (Nehama)

onde ay bien kierer no kave mal meter (Nehama)

bien guadrado i mal bushkado (Nehama)



68400

bienaventurado adj. & m.

אשרי; מאושר, ברוך, בר מזל; תם, באירוניה: טיפש

happy, blessed, lucky; innocent, (in irony:) stupid

bienaventurado el ke se akontenta kon su parte (Nehama)



68910

bijú (fr.) m.

תכשיט, עדי; כינוי לילד אהוב, לאשה אהובה

jewel; a nickname for a beloved child, for a beloved woman

áyde, a echar, biju! (Nehama)

biju, fizites yerro en la suma (Nehama)



69030

biko (it.) m.

מקור, חרטום

beak

el biko de la graja/de la penina (Nehama)



69180

bilé (t.) adv.

בנוסף ל-, אפילו

in addition to, even

le di lo ke me demandó y un regalo bile (Nehama)



69480

billul/billur (t.) adj.

צלול, צח, שקוף

clear, transparent

en vezes el agua de la mar está billul (Nehama)



70020

birdén (t.) adv.

ברגע ש-, פתע, בבת אחת

as soon as, suddenly, all at once

berden ke lo vido se le echo enriva (Nehama)

berden ke lo vido berden se namora (Nehama)



70460

bislear (t.) v.

גידל, פיטם; האכיל, כלכל מישהו מתוך אינטרס

to raise, to fatten; to feed, to feed someone out of interest

bislea la graja para ke te kite el ojo (Nehama)



70470

bismilá (t.) adv.

בשם אללה, בשם אלהים (נאמר לפני עשית פעולה חשובה); בבת אחת

in the name of Allah, in the name of God (said before doing an important deed); at once

se bivió la redoma de vino bismilá (Nehama)

se kayó a la aguarina i se fizo entero bismilá. (Nehama)



70800

bitún bituné (t.) adv.

לגמרי, מלמטה עד למעלה

completely, from bottom to top

es un echo bitun bitune eskapado (Nehama)



70910

bivdo/a n.

אלמן/אלמנה

widower/widow

no ay bivda sin dolor (Nehama)

azeitunas en bivda azeitunas en kazada (Nehama)

kuando las bivdas yoran, yoran i las bien kazadas (Nehama)

bivéz para el vendedor kiere bivez (Nehama)



70960

bivir v.

חי, התקיים, גר; ניהל חיי הוללות

to live, to exist; to lead a life of debauchery

bivir bueno/bivir kon largura/kon folgura (Nehama)

esta enserrado en kaza, no save kien bive kien muere (Nehama)

de aki dos anyos, el Dio ke mos déshe bivir, vamos a ir a viajar por plazer (Nehama)

ke bivamos, estamos sinko, i la kaza sesh: marido i mujer i tres fijos (Nehama)

biva el devdor kon el arrekavdador (Nehama)

kien mas bive mas save (Nehama)

no pasa por aki alma biva (Nehama)

Israel está biva i firme (Nehama)

ke se enterre bivo! (Nehama)



71980

blankura f.

לובן, צחר, צחות; פחם (בלשון סגי נהור: ''לובן'')

whiteness; coal

merkar blankura para el invierno (Nehama)



72320

blu (it.) m. & adj.

כחול, תכול, תכלת;''כחול'' לכביסה

ropa blu (Nehama)

el sielo esta blu (Nehama)



72500

boda f.

חתונה; בהשאלה: דבר מה בלתי נעים

wedding; a nickname for something unpleasant

ke perro fuye de la boda (Nehama)



72750

bodre m.

חוף, גדה; שפה, קצה, שוליים, צד

beach, bank; edge, margin, side

no te aserkes de bodre del podjo, te puedes kaer (Nehama)



73200

boka f.

פה, לוע

mouth, muzzle

esta yara se avrio komo boka de perro (Nehama)

ke vas bushkando? Na entre los ojos lo tienes, si boka tenia te yamaria (Nehama)

la boka le korre komo el kuliko de la babeka (Nehama)

este ven­dedor no save kalkolar, demanda el presio ke le sale de la boka (Nehama)

de boka en boka una pulga se faze un gameyo (Nehama)

para ganar un pan seko el alma a la boka (Nehama)

si me echa el mestro vo a kedar kon la boka al aire (Nehama)

es patrón de sien mil liras de oro, ke en la boka kaven (Nehama)

pasó tres anyos en la kama, de boka se dize! (Nehama)

dize la bivda: tengo de dar abasto (a dar djoab) a tres guérfanos, tres bokas sin manos (Nehama)

invitar a uno kon boka yena: (Nehama)

kerido kon boka yena (Nehama)

tapón ke se le meta en la boka del alma! (Nehama)

kien boka tiene a Roma va (Nehama)

kien se alava kon su boka merese apedreado (Nehama)

de boka en boka se va a las orezas del rey (Nehama)



74140

bokadiko m.

מלוא הפה; נתח; ארוחה קלה, חטיף; שוחד

mouthful; chunk; light meal, snack; bribe

ven tomarás un bokadíko kon mozotros (Nehama)



74170

bokado m.

נתח, ביס; שוחד; הצטננות

slice, bite; bribe; cold

alevantarse de komer kon el bokado en la boka (Nehama)

la mestra es muy mizmiza; me konta los bokados kuando komo (Nehama)

al des.henado le kae el bokado i dize ke es de ojo malo (Nehama)



74340

bokear v.

דיבר, ביטא, הפטיר, גילה בעקיפין ומתוך היסוס; רייר, הוריד ריר; נחר, חרחר, נשם בכבדות

to speak, to express, to discover indirectly and out of hesitation; to drool; to snore, to breathe heavily

la kriatura bokea kuando kita dientes (Nehama)



74350

bokera f.

פצע בשפתים/בחלל הפה

wound on the lips/oral cavity

al tiempo, para amahar las bokeras las fregavan kon el kuero del kuvo del podjo (Nehama)



74450

bol (t.) adj. & m.

רחב; שופע; מספיק; שפע

wide; abundant; enough; abundance

kuatro metros de ropa abas­tan bol bol para un kostum (Nehama)



74540

bolado adj.

שאיבד את ראשו, נואש; נפעם משמחה

who lost his head, desperate; excited by joy

estar bolado del gusto/estar bolado de la gustada (Nehama)



74620

bolante adj.

מעופף, עף; בעל יכולת לדאות ולרחף, נע ונד בקלות

flying; has the ability to soar and hover, moves and sways easily

pásharo bolante (Nehama)

mas vale un pasharo en la mano ke dos bolantes (Nehama)



74630

bolar v.

עף, טס, ריחף, עופף, פרח; נמלט במהירות; נפטר (באירוניה)

to fly, to hover; to escape quickly; to die (ironically)

s'está balando todo (Nehama)



74840

boleo- de boleo adv.

בלי מען קבוע, חסר בית, אדם החי באי וודאות כלכלית

without a permanent address; homeless, a person living in economic uncertainty

, de boleo mos se kemó la kaza, no mos arresentimos aínda, estamos de bo­leo (Nehama)



75030

bolsa f.

שק, שקית; ארנק, חריט; תיק, אמתחת; גביע נייר; פגם בבגד, גזרה פגומה

sack; wallet, basket; paper cup; defect in garment, damaged cut

buen pagador, hovardá kon bolsa ajena (Nehama)

si no ay bolsa ke no ayga boka (Nehama)

las mudas los mantos i las tovajas i las bolsas (Biblia, Const. 1743)



75060

bolsón m.

קפל בבגד

fold in the garment

el buen sastre ve de vista los bolsones i komo arrekojerlos (Nehama)



75260

bonacha f.

שלווה, מזג אוויר ימי נוח, מזג אוויר נוח

calm; comfortable sea weather, comfortable weather

mas vale fortuna en tierra ke bonacha en la mar (Nehama)



75550

bono m.

שטר, שובר קניה

banknote, purchase voucher

el merkader ke se respekta paga sus bonos a la eskadensia (Nehama)



75620

bonora! interj.

אלהים ישמרך! נאמר כאשר מישהו סופג מכה, נופל, עובר תאונה; כנגד עין הרע

God bless you! - it is said when someone suffers a blow, falls, has an accident; against the evil eye

Bonora me te guadre (Nehama)

el se kae el se dize bonora (Nehama)



75820

boreo m.

איגוד מקצועי; סינדיקט; קרטל (הגבל עסקי)

professional union; syndicate; cartel (restricted trade practice)

al tiempo todos los del mizmo ofisio se aunavan en boreo por kombatir la konkorensia (Nehama)



75860

borneta (t.) f.

חוטם גדול ומכוער

a big, ugly nose

tiene una nariz una borneta (Nehama)



76050

borraska f.

סערה עזה וקצרה, סערת ברקים

a fierce and short storm, a lightning storm

ya desbrochó la borraska: (Nehama)



76070

borrón m.

טיוטא, ספר השוטף (הנה''ח)

draft, current Book (accounting)

las véndidas, las mérkidas, todas las operasiones del día, se echan primero en borrón i después se pasan al djomal en kuentos kurientes (Nehama)



76080

borsa f.

ארנק; בורסה

purse; stock exchange

djugar a la borsa (Nehama)

las suvidas i abashadas de la borsa (Nehama)



76150

boshbogaz (t.) adj.

פטפטן, שאינו שומר סוד, לא דיסקרטי

a chatterer, a person who does not keep a secret, not discreet

el boshbogaz va diziendo lo suyo i lo de la djente (Nehama)



76240

bostán (t.) m.

בֻּסְתָּן, גן ירק; אבטיח ומלון

garden, vegetable garden; a watermelon and a melon

kuando sale el bostan el prove kome a afartar (Nehama)



76280

bostejar v.

פיהק

to yawn

se bos­teja kuando se tiene suenyo/kuan­do se alevanta de dormir (Nehama)



76290

bostejo m.

פיהוק

yawn

bostejo de mi nuera, es de tripas yenas; bostejo de mi suegra, es de tripas vazías (Nehama)



76340

bostizo m.

פיהוק - נאמר באירוניה על אדם עצלן

yawn - said with irony about a lazy person

la servidera está kon bositzos (Nehama)



76370

bota f.

מגף; גיגית, חבית, תיבת לחם, אגן, אמבט; רחצה באמבט; חנות גדולה

boot; tub, barrel, bread box, basin; bathing in the bath; great store

la bota del pan (Nehama)

el dotor le enkomendó botas kayentes (Nehama)



76440

bote m.

צנצנת, כד; מגף, מגף קצר

jar, jug; boot, short boot

yevar botes (Nehama)



76770

bovedad /bovedá f.

טפשות, אווילות, טמטום, חוסר דעת; איוולת

stupidity, folly, ignorance; foolishness

te demandó de emprestarle un posón importante i se lo emprestates, bo­vedad ke no le dates i las yaves de la kasha (Nehama)



76890

boviko m. & adj.

תם, תמים, טיפש, טיפשון

innocent, stupid

boviko, s'esta burlando de ti, te kiere yevar la bolsa d'enriva, no te deshes enganyar (Nehama)



76910

bovo m. & adj.

טיפש, אוויל, פתי, תם, חסר דעת, מטומטם, שוטה, רפה שכל

stupid, foolish, gullible, ignorant, dumb, weak-minded

bovo no se, ya me se entiende un poko (Nehama)

bovo kayado por savio es tomado (Nehama)



77060

boy (t.) m.

גובה; מידה, גודל, ממד, שעור, קומה; גיל

height; size, rate; age

lo ke no tiene de boy, tiene de negregu­ra (Nehama)



77480

boz f.

קול, קול בהצבעה, צליל, טון

voice, vote, sound, tone; tune

no me sale la boz (Nehama)

boz del puerko no suve al Sielo (Nehama)

boz del puevlo boz del Sielo (Nehama)

al sefóh sen­tiremos las bozes (Nehama)

a ken arrepodiaste i denostastes? sovre ken enaltesiste boz i alsaste a los sielos tus ojos? (Biblia, Const. 1743)



77770

bozdeado (t.) adj.

מקולקל, נשחת, פגום, אכול; שחוק, בלוי; מבוזבז; חולה באופן קל

spoiled, damaged, eaten; worn, wasted; slightly ill

guevo bozeado/karne bozeada (Nehama)



77900

bozdearse (t.) v. refl.

התקלקל, נשחת, נשבר; התכער, התנוון; נכשל

to be spoiled, to be broken; to become ugly, to degenerate; to fail

se bozeó la makina (Nehama)

un fecho/un trato se bozea (Nehama)

esta mujer ke era muy ermoza se bozeó (Nehama)



78000

bozezika f.

קול קטן וחלש

a small, weak voice

kantar kon una bozezika de kriatura (Nehama)



78250

bramar v.

נהם, שאג, געה; צעק, זעק; רטן, מלמל; הביע זעם באיומים ותוקפנות

to growl, to roar; to shout; to grumble, to mumble; to express anger in threats and aggression

komo brama el leon i el kadilio sovre arrevatadura komo es apanyado apanamiento de pastores (Biblia, Const. 1743)



78310

brasada f.

משא שתי זרועות; מרחק חתירה בזרוע

two-arm load; rowing distance with arm

una brasada de yervas/de flores (Nehama)



78340

braso m.

זרוע; ענף, סמוכה

arm; branch

para espondjar los tavlados d'al tiempo se kiería azeite de braso (Nehama)

los brasos me kaen de kansería/de dezespero: (Nehama)



78750

bre! (t.) interj.

הי! הי, אתה שם! קריאה למשיכת תשומת לב, קריאת נזיפה/גערה

Hi! Hi, you there! (call for attention/scolding)

bre fijo, ke vas kurriendo? (Nehama)

fulano se murió ensupeto! - bre! ke dizes? (Nehama)



79010

bril m.

חוט זהב/כסף

gold/silver thread

el vestido de novia es yeno de briles (Nehama)



79360

brokado m.

ברוקד, בד משי כבד

brocade, heavy silk fabric

vestido kargado de oro i de brokado (Nehama)



79620

bruna f.

בחורה ברונטית; דמדומים, שעת בין ערביים

a brunette girl; twilight, dusk

pasearse a la bruna (Nehama)



79840

bruto adj.

דוחה, מכוער; גס, גולמי, בלתי מעובד; חורג מנימוס ודרך ארץ; ברוטו (המשקל הכולל, משקל כולל אריזה)

repulsive, ugly; coarse, raw, unprocessed; exceeds politeness and manners; gross

viene bruto fazerse pagar un servisyo entre parientes (Nehama)



80050

buchicha (port.) f.

גרגור; בועה, בלון, שלפוחית (של דג, שלפוחית שתן)

gargling; bubble, balloon, blister (of fish/bladder)

los empesantes enadan kon una buchicha para detenerse enriva el agua (Nehama)

para las agayas enkomendan de fazer buchichas de vinagre kon sal (Nehama)



80190

budjak (t.) m.

'קצה העולם'', מקום נידח,''חור''; בקתה אפילה

"end of the world'', remote place; a dark cabin

entrarse en un budjak/morar en un budjak (Nehama)



80220

buelta f.

סיבוב, סיור, הטיה; שינוי, חילוף, היפוך; החלפת דעה; מעקף

rotation, touring, tilting; change, exchange, reversal; change of view; bypass

una buelta de yave (Nehama)

este korredor no tiene asiento fikso; da dos trés bueltas al día por estas par­tes (Nehama)



80310

bueltezika f.

'סיבוב'', טיול קטן

a small trip

dar una bueltezika:. (Nehama)



80330

buen adj.

טוב (צורה הנאמרת לפני השם)

good .. (form used before a noun)

de buen vezino s'ambeza (Nehama)



80590

bueno adj.

טוב, טוב לב, נדיב לב, רחום, נעים, ישר

good, kind-hearted, generous-hearted, compassionate, pleasant, honest

su buena paga terna del Dio (Nehama)

todo lo ke es bueno ke mos faga el Dio (Nehama)

todo bueno i kolay ke se le faga! (Nehama)

bueno bueno estava, ensupeto se desmayó (Nehama)

gozar de todo lo bueno d'este mundo (Nehama)

tener lo bueno i no saver gozarlo (Nehama)

el ojo kiere ver bueno (Nehama)

para bueno para la djudería (Nehama)



80660

bueno adv.

היטב, בסדר

well, okay

la ora está kaminando bueno (Nehama)

los fechos están kaminando bueno (Nehama)

no ve bueno (Nehama)

mira bueno onde metes el pie (Nehama)

esta melezina le viene bueno (Nehama)



80760

bueno m.

טוּב, טוּב לב; טובה

kindness; favor

no tenerlo a bueno de afir­mar un kontrato en día de martes (Nehama)

no lo tiene a bueno de fazer plazer, de dar sedaká (Nehama)

a los buenos apreva el Dio (Nehama)

al bueno se lo yeva el guerko! (Nehama)



80890

buey m.

שור

bull, ox

a buey maldicho el pelo luze (Nehama)



80970

búfano m.

תאו; שור; אדם רחב כתפיים; אדם גס ובלתי נימוסי

buffalo; bull; a broad-shouldered man; a rude person

echarse enriva komo un búfano/komo un búfano fuido de la araba (Nehama)



81330

bula (bulg.) f.

אשה מבוגרת בת העם; גברת, בעלת הבית; גיסה; אחות גדולה; באירוניה: דודה; גברת, מטרוניתה

an older woman of the people; the landlady; sister in law; big sister; In irony: aunt; Madam

todo se la dize, es Bula Klara! (Nehama)



82050

burakado (port.) adj.

מנוקב, מחורר

perforated

siya burakada (Nehama)



82120

burakar (port.) v.

ניקב, חורר, קדח; חיפש בצורה נוקבת ועקשנית; החריש (החריש אזניים); ציער

to puncture, to sperforate, to drill; to search sharply and stubbornly; to deafen (deafening ears); to cause grief

Tomalde este chuflet ke ya me burako la kavesa (Moscona)

estuvo burakando i alkansó a saver la pura verdad (Nehama)

ke se burake asegún es! (Nehama)



82160

burakito (port.) m.

נקב קטן, חריר

small hole, pinhole

kien no kuze el burakito, kuze el burakako (Nehama)



82590

burlar v.

לעג, לגלג, צחק ל-; פלירטט

to mock, to laugh at; to flirt

si me vites, burli, si no, vos enganyí (Nehama)

No te burles del prove (Nehama)



82950

bushkar v.

חיפש, ביקש

to seek

kien bushka faya (Nehama)

bushkar por sielos i por tierra (Nehama)

todos lo bushkan, todos lo yaman (Nehama)

bushkar de konvenser a uno (Nehama)

los meskinos i los dezeozos bushkantes aguas i non, sus luengas kon la sed se seko (Biblia, Const. 1743)



83360

buyendo adj.

רותח

boiling

el kavé turko se beve buyendo (Nehama)

servir el komer buyety buyendo (Nehama)



83460

buyir v.

רתח; הרתיח; בהשאלה על מעיים: בעבע (גזים)

to boil

kuando aharvan al fijo, a la madre le buye (Nehama)



83530

buyor m.

רתיחה; נקודת רתיחה; אדי רתיחה, בועות רתיחה; חום

boiling, boiling point; boiling steam, boiling bubbles; heat

el kave turko kiere dos i mizmo tres buyores (Nehama)



83650

buz (t.) adj.

קר, קפוא; קריר מבחינה רגשית; ''קריר'' מינית

cold, frozen; emotionally chilly; sexually chilly

tengo los pies buz (Nehama)



83950

chadir (t.) m.

אוהל; מטריה; שמשיה

tent; umbrella; parasol

después de un huerte terretemblo los moradores de la sivdad se van a morar en chadires (Nehama)



84110

chaketón (t.) m.

מכה, סטירה, מהלומה

blow, slap

Le dio un chakiton entre karas i ojos (Moscona)



84160

chakitonear (t.) v.

היכה, הדף, נתן מהלומה

to beat, to hit, to strike

Lo chakitoneo de mala manera (Moscona)



84265

chaldearse v. refl.

התקלקל, נרקב

to break down; to rot

El marmalad se chaldeo (Moscona)



84280

chaleado (t.) adj.

שרוט

scratched

Se torno entero chaleado (Moscona)



84310

chalgí (t.) m.

תזמורת מזרחית/תורכית

Oriental/Turkish orchestra

En la meane en kada noche tanye chalgi (Moscona)

no ay boda sin chalgi (Nehama)



84330

chalgidjilik (t.)

מקצועו של המוסיקאי

the musician's profession

El ermano semantiene de chalgidjilik (Moscona)



84360

chalishear (t.) v.

התאמץ, עמל, עבד קשה

to make an effort, to work hard work

Esta chalisheando por kitarse el mantenimiento (Moscona)

Esta chalisheando por kurtarearse (Moscona)

chalishear por el pan (Nehama)



84410

chalum (t.) m.

יהירות, שחצנות, בטחון עצמי, רברבנות; תרופה, פתרון, מוצא

arrogance, bragging, self confidence, pretentiousness; medication, solution (to problem), remedy

Mira a ver si ay algun chalum de no ir (Moscona)

Tiene grande chalum al avlar (Moscona)

k'es este chalum (Nehama)

ya basta tanto chalum! (Nehama)



84560

chamushkado (t.) m.

ריח בלתי נעים של משהו שלא נשרף כהלכה, ריח חריכה

unpleasant smell of something that didn't burn properly, scorching smell

Esta dando guezmo de chamushkado (Moscona)



84570

chamushkado (t.) adj.

מעלה ריח פיח ועשן; שהוקדח (תבשיל)

smells soot & smoke; to be burnt (dish)

un komer chamushkado (Nehama)

una ropa chamushkada (Nehama)



84600

chamushkar (t.) v.

חרך; שרף בצורה לא מוצלחת

to scorch; to burn unsuccessfully

No te aserkes muncho a la soba ke te puedes chamushkar el vistido (Moscona)



84630

chan (t.) m.

פעמון, מצילה

bell, small bell

El chan ya dio Sulucha no skolo, ke guay de su madre Sulucha ya bolo... (Moscona)

Chan de klisa (Moscona)



84640

chanaka (t.) f.

אגן, קערה שטוחה; קערה, סיר; סיר לילה

bowl, basin, flat bowl; bowl, cooking pot; chamber pot, bedpan

el yogur se vende en chanaka (Nehama)



84670

chanakita (t.) f.

קערונת, קערה קטנה

small bowl

chanakita de yogur (Nehama)



84720

chanto (t.) m.

גגון

small roof

Bozear un chanto para azer un manto (Moscona)



84790

chapeada (fr.) f.

הסרת כובע (לברכה)

removing a hat (as greeting0

dar una cha­peada (Nehama)



84820

chapeo/chapeyo (fr.) m.

מגבעת, כובע; כינוי לאדם אירופאי, בעל נימוסים אירופים

hat, brimmed hat; european person nickname, with european manners

Kon el chapeo ke tengo digo bondjorno! (Moscona)



84880

chapeteado adj.

דלוק, מכוסה אדמומית

who has inflammation, covered in redness

Muy chapeteado lo veo, no sea ke esta kon kaentura (Moscona)



85110

chardak (t.) m.

מרפסת, גזוזטרא; סוכת נצרים; פרגולה

veranda, balcony; reeds hut; pergola;

al tiempo no avia kaza sin chadrak; al chadrak s'espandia la kolada i se dormía en verano (Nehama)



85150

charé (t.) m.

תרופה, תקנה

remedy

Otro chaare no ay (Moscona)

Kere topar el chaare (Moscona)



85350

charpeado (t.) adj.

עקום, מעוות; בעל מום; נבוך, מבולבל

crooked, distorted; cripple; embarrassed, confused

De la hazinura kedo komo charpeado (Moscona)



85360

charpear (t.)

הטיל מום ב-, עיוות; גרם הלם, בילבל

to mutilate, to twist, to distort; to cause shock; to confuse

Tanto lo karishtireo asta ke lo charpeo (Moscona)

Le echo tres gritos, lo charpeo (Moscona)



85370

charpearse (t.) v. refl.

נעשה בעל מום,התעוות, התקלקל; קיבל הלם, התבלבל

to become cripple, to be distorted, to become out of order; got a shock, to become confused

Kon sus manos se charpeo la salud (Moscona)



85510

chaska (bulg.) f.

גביע, ספל

cup, , goblet

Chaska de kave (Moscona)



85530

chatal (t.) m.

מזלג, קלשון; ענף מפוצל; מפשעה

fork, pitchfork; split branch; crotch, groin

El pantalon m'esta estrecho en el chatal (Moscona)



85615

chatladearse (t.) v. refl.

נסדק, נבקע, התבקע

to be cracked, to be cracked open

El djam se chatleo (Moscona)



85640

chatleado (t.) adj.

סדוק, מבוקע

split, cracked

kopo chatleado/chini chatleado (Nehama)



85710

chatra patra (t.) adv.

פחות או יותר, לא באופן מדוקדק

more or less, approximately

se desbrolia en sinko linguas, chatra-patra (Nehama)



85740

chavdar (t.) m.

שיפון, כוסמת

buckwheat, rye

Kave/pan de chavdar (Moscona)



85770

chayir m.

שדה, אחו, כר מרעה

meadow field pasture

Las ovejas las kitaron al chair (Moscona)



85880

chekil (t.) m.

מידת משקל תורכית; ערימת עצים/זרדים במשקל רבע טונה

turkish weight; quarter-ton pile of trees/twits

En el invierno uzamos kemar 15 chikis de lenya (Moscona)

un chekil de lenya (Nehama)



85990

chelenk (t.) m.

גאווה, גובה לב; זר פרחים

pride; bouquet

Alevantarse kon chelenk (Moscona)



86140

chendola (bulg.) f.

מסננת

strainer, colander

La hase esta una chendola (Moscona)



86320

cheshit (t.) m.

מבחר, דוגמא

variety, example; sample

Aki ay tres cheshites, eskojete uno de eyos (Moscona)



86330

cheske (t.) adv.

'חבל, הכל היה אחרת אם ...'', הלוואי!

'Too bad everything would have been different if...', if only!

cheske viajara (Nehama)



86360

chevireada (t.) f.

חקירת שתי וערב, חקירה מחוכמת להוצאת הודאה

cross examination, clever questioning in order to extract a confession

en dos chevireadas ambezi todo lo ke tenia en la tripa (Nehama)



86400

cheyne (t.) f.

לסת

jaw

Ya me apreto la cheyne (Moscona)

Le vo kitar las cheynes (Moscona)



86480

chibuk (t.) m.

מקטרת; נרגילה; פומית לסגריה; טבק

pipe; narghile; cigarette mouthpiece; tobacco

Chibukes largos i buenos i los vazos siempre yenos, media ora por lo menos , sea de una el bever!.. (Moscona)



86520

chicharear v.

צלה, טיגן, חרך

to grill, to toast, to roast, to fry, to scorch

Karnr chichareada (Moscona)



86550

chicharo m.

אפונה, קטניות; כינוי לאדם קטן ורפה; בשר שומני צלוי

pea, legumes; a nickname for a small, weak person; roast fatty meat

Chicharo de pato (Moscona)

Chicharikos de Pesah (Moscona)



86850

chift (t.) m.

זוג

pair; couple

un chift de bueyes (Nehama)

un chift de guan­tes (Nehama)



86960

chikez f.

ילדות, קטנות; קוטן

childhood, youth; smallness

Ke chikez de poyo ke merkates! (Moscona)



86970

chikeza f.

קוטן, קטנות

smallness; childhood

Las letrasestan de una chikitura ke apenas las puedes apartar (Moscona)



87040

chikitiko adj.

קטנטן

tiny

Los chikitikos no entiemden i por esto no apartan de bueno a negro (Moscona)

Chikitika de los ermanos, grande para los mansevos, ya la toman de la mano, se la yevan a bailar .. (Moscona)

no lo mires chikitiko, tiene anyos en kutí (Nehama)



87070

chikito m.

עולל, תינוק, ילד קטן

babe, suckling infant, little boy

De la boka de chikitos i mamantes (Moscona)



87100

chikmá (t.) f.

מוצא, תירוץ; חזיה גברית

outlet, excuse; vest

Metelde la chikma de atlas enrozado! (Moscona)



87130

chiko adj.

קטן

small

De chiko ke ya tuvo estos fesates (Moscona)

el chiko de la kaza es el gran­de de la kolada (Nehama)

chiko hue, grande me fize, tala koza no vido mi ojo (Nehama)



87160

chiko m.

נער, ילד קטן

little boy

englenear/dar a komer/echar a los chikos (Nehama)



87290

chilek (t.) m.

פקעת, סליל

skein, spool

Para eskapar el ufisio me se azen de menester otras tres chiles (Moscona)

un chilek de ilo de lana (Nehama)



87440

chimenea f.

ארובה, מעשנה; קמין, אח; כינוי לאדם מכוער מאוד

chimney; fireplace; a nickname for a very ugly man

La chiminea no sta travando, parese ke esta tikadeada (Moscona)



87660

chinchiado adj.

מוכה פשפשים

flea-stricken

Las kamas estan chinchiadas (Moscona)



87670

chinchiarse v. refl.

התמלא פשפשים

to be filled with bedbugs

Asta el tavan ya se chinchio (Moscona)



87690

chinchon m.

חבּוּרה בראש, תפיחה בראש

head bruise; swelling in the head

Toda la vida esta kon chinchones en la frente (Moscona)



87700

chinchonearse v. refl.

קיבל חבּוּרה בראש

to get a bruise on the head

Echa tino de no chinchonearte en la aliskuridad (Moscona)



87790

chingiraklí (t.) adj.

מצלצל, מהדהד, צלילי

ringing, echoing, sonorous

Boz chingirakli (Moscona)



87800

chingo (t.) m.

אבץ

zinc

Tendjere de chingo (Moscona)



87810

chiní (t.) m.

חרסינה, פורצלן; צלחת, טס

porcelain, china; plate, dish, platter

Chinis de karne i chinis de kezo (Moscona)

Ni chini ni farfuri! (Moscona)

los komeres delikados no inchen chini (Nehama)



87950

chío m.

זעקה חדה ונוקבת

a sharp cry

Loke son estos chiyos? (Moscona)



87980

chipik (rum.) m.

נעל

shoe

Chipikes de lak (Moscona)



88050

chirak (t.) m.

תלמיד, חניך; שוליה

student, pupil; apprentice

De la manera ke esta adelantado en el ufisio de chirak , presto se va azer kalfa (Moscona)



88110

chirek (t.) m.

רבע; סרט בד מוסלין ירוק או אפור בחלק הקדמי של שביס נשי

quarter; green or grey muslin cloth ribbon on the front of a female bite

un chirek de lira (Nehama)



88330

chivdriar (t.) v.

שיגע, הוציא מן הדעת

to "drive someone crazy"

No me agas chivdriar! (Moscona)

Lo chivdrio (Moscona)



88340

chivgín (t.) adj.

משוגע

crazy

Esta chivgin detras de eya (Moscona)

De la solaldad ya vo salir chivgin (Moscona)



88350

chiví (t.) m.

מסמר גדול, מסמר עץ; מאהב; עסק כושל; אי נעימות

large nail, wooden nail; lover; failed business; discomfort

Meter chivi a la puerta (Moscona)

Me se desklavaron los chivis de la penche (Moscona)



88460

chiyar v.

צעק, זעק, זעק זעקת שבר

to shout, to cry, to cry cry of fracture

Esto no es kantar es chiyar! (Moscona)

Apenas lo tokas ke ya chiya! (Moscona)



88520

chizen (t.) m.

זרזיף, גשם דק וממושך

drizzle, thin and prolonged rain

El chizen moja mas ke una luvia fuerte i sin ke te konsientes (Moscona)

El ke afirma lo ke dize este livro bive sano en este mundo i se va kon chizmezes a ganedem! (Moscona)



88630

chokal m.

סיר לילה

chamber pot, bedpan

Chukales por espejos (Moscona)



88840

chorbá (t.) f.

מרק, מרק אורז

soup, rice soup

grande es la chorba ke para todos ay (Nehama)



88850

chorbadjí (t.) m.

מפקד יחידת יניצ'רים; תואר שניתן לאזרחים לא מוסלמים שחילקו מרק לעניים; מעביד

Yanichers unit commander; a title given to non-Muslim citizens who handed out soup to the poor; employer

Tu, chorbadji mio no te agas! (Moscona)



88920

chorón m.

בכיין

someone easily reduced to tears, complainer

No te kreas, es choron! (Moscona)



88950

chorrear v.

זינק (זרם נוזלים), קלח, נבע, התפרץ, זרם; טפטף

to flow, to stream, to gush, to burst out; to drip, to trickle; to pour slowly

Lo trusheron chorreando en la sangre (Moscona)



89050

chorro m.

זרם, שטף, זרם מים; פריצה פתאומית ועזה של נוזלים

current, flow, current of water; a sudden and violent burst of fluids

La fuente esta chorros (Moscona)

Para esto se kere un chorro de paras (Moscona)

chorro de agua/de sangre/de lágrimas/de rizas/de sudor/de liras (Nehama)



89220

chuchulear v.

צייץ, צפצף

to tweet

komo gruya i golondrina ansi chuchuleare, djemire komo la palonba (Biblia, Const. 1743)



89380

chuflete/chuflet m.

משרוקית, צפצפה

whistle, flute; pipe

Tomalde este chuflet ke ya me burako la kavesa (Moscona)



89440

chufliko m.

רוח פרצים

draft wind

esta entrando un chufli­ko ke mos va kalar a todos (Nehama)



89510

chuka f.

כד

jug

Es kadir de beverse una chuka de vino en un suluk (Moscona)



89660

chúnkim (t.) conj.

כאילו ש-

as if

Chunkim el es mas bueno! (Moscona)



89710

chupada f.

מציצה, לקיקה, ליקוק; לגימה; שאיפת סיגריה

sucking, licking; sip; inhaling a cigarette

una chupada de vino (Nehama)



89730

chupadero m.

מציצה מתמשכת; תאוות מציצה; ליקוק, לקיקה

continuous sucking; lust for sucking; licking

el chiko está kon chupadé­ro (Nehama)



89780

chupador m.

לקקן; שתיין עשוי לבלי חת; מוצץ (של תינוק); צלקת מציצה

sweet tooth; a fearless drinker; pacifier (of a baby); sucking scar

El avokato ke tomates es un buen chupador (Moscona)



89810

chupar v.

מצץ, ליקק, לקק; לגם משקה אלכוהולי ברוב חשק; נישק

suck, lick; sip an alcoholic beverage with the most desire; kiss

Esta koza de chupar los dedos (Moscona)

Ya me chupi lo dedos! (Moscona)



90070

churudear (t.) v.

אִכֵּל

to consume

La persona de fierro ke sea, se churudea! (Moscona)



90090

churuk (t.) adj.

רקוב, רעוע; נכה, בעל מום, קיטע

rotten, rickety; disabled, handicapped, amputated

Tiene korason churuk! (Moscona)



90210

chuval (t.) m.

שק מבד יוטה

jute cloth sack

Un chuval de arina (Moscona)



90290

daabeter (t.) adj.

גרוע יותר

worse

vino kon la entision de pelear, daabeter, kon la entision de matar: (Nehama)

si el padre es negro, el fijo es daabeter (Nehama)



90380

dada f.

מכה,סטירה, חבטה, דפיקה

blow, slap, thump, knock

Me di negra dada (Moscona)

Dale dos tres dadas (Moscona)

dar dadas enriva la meza (Nehama)



90400

dadá f.

אומנת, מטפלת בתינוקות

nanny, babysitter

la prima koza ke se demanda de una dadá es de kierer bien a las kriaturas (Nehama)



90420

dadanearse (t.) v. refl.

החזיק את עצמו, בלם את עצמו; נעצר, נבלם; נסבל

to hold himself, to restrain himself; to be stopped, to be braked; to be tolerated

esta kondokta no se dadanea mas (Nehama)

dadanearse de gritar/de korrer/de respirar/de urinar (Nehama)



90430

dadear v.

התרוצץ בלי תכלית

to ran aimlessly

dadanear un karro (Nehama)

dadanear una pare k'está para kaer (Nehama)

dadaneárse delantre una vi­trina (Nehama)

estar dadeando por la kaza la manyanada entera (Nehama)



90480

dádiva f.

מתנה, שי, מתת, מתן, מתנה לאביונים, נדבה, תרומה, מנחה; מתת שמים

gift, giving, gift to the needy, alms, donation; the gift of heaven

dádivas i buenas razones ablandan los korasones (Nehama)



90520

dado m.

קובית משחק; מתנה, נדבה; אצבע

dice; gift, alms; finger

mi fijo no djuga a los dados, djuga a los negros man­dados (Nehama)



90600

dador/dera n.

תורם, מעניק, נדיב; מחלק הקלפים במשחק; מחלק

donor, giver, generous; the one who deals the cards in the game; distribute

Siempre ke seas de los dadores, para tanyedores (Moscona)

no es de los dadores (Nehama)

biva el dador kon el resividor (Nehama)



90670

dagidear (t.) v.

פיזר, הפיץ, זרק

to disperse, to distribute, to discard

No vayas dagidear migas por la kamareta endelantre (Moscona)

Los djidios estan dagideados por el mundo entero (Moscona)



90730

dahtanut (ebr.) f.

פטפטנות; רכילות, לשון הרע

garrulity; gossip, slander

Una dahtanut tiene kon si, ke es koza de murir! (Moscona)



90780

dainda (port.) adv.

עדיין; עוד, עוד יותר

still; even more

ya se fizo de noche, dainda esta lavorando (Nehama)

ya se le dio todo lo ke demandava, dainda kiere (Nehama)

dainda mas par'ayi (Nehama)

dainda no viene (Nehama)

dainda no (Nehama)



90850

dákaki, dákaka! interj.

כן יהי רצון! לו יהי כן!

May it be so!

dákaki ke tuviera un poko de tino al fecho, yo lo uviera kitado anado (Nehama)



90860

dakí (port.) adv.

מכאן

from here

daki a mi kaza ay sien pasos (Nehama)

daki tres semanas/daki un año (Nehama)



91020

daleado (t.) adj.

פזור נפש, שקוע בתוך עצמו

distracted, immersed in himself

Daleado en su echo, no me atinó (Moscona)



91040

dalearse (t.) v. refl.

טבל, צלל אל תוך; התמסר ל-, שקע בתוך משהו, השתקע בעצמו, הסיח את הדעת מן הסובב אותו

to dip, to dive into; to dedicate himself to, to immerse into something, to distract himself from those around him

dalearse en el agua/en el banyo/en l'arena (Nehama)

dalearse en el fecho/en un livro (Nehama)



91080

dalgá (t.) f.

גל (בים, בנהר)

wave (at sea, in the river)

Las dalgas alkansaron una altura de sinko metros (Moscona)



91090

dalgalí (t.) adj.

סוער (גם נפשית); שחוח, מי שעל צוארו נטל משפחה ופרנסה

stormy (also mentally); bow down, he who has on his neck a burden of family and livelihood

La mar esta dalgalí (Moscona)

Avram esta muy dalgalí ainda (Moscona)



91160

dama f.

גברת, גבירה; אבן משחק בדמקה; מלכה במשחק שחמט/קלפים

lady; game-stone in checkers; a queen in a game of chess/cards

Dama i kavaler (Moscona)



91240

damarli (t.) adj.

בעל עורקים (עץ, שיש)

arterial (wood, marble)

mármor/lenyo damarlí (Nehama)



91350

damlá (t.) f.

טיפה, נטף; צינית (שם של מחלה); שבץ לב, שיתוק

drop; stroke, paralysis

Damlas de valerian (Moscona)

Se emboracho de tres damlas (Moscona)

no kedo damla (Nehama)

una damla d'azeite/una damla de miel (Nehama)

damla ke le kayga! (Nehama)



91400

damladear (t.) v.

נטף, טפטף, דלף

to drip, to leak

la juente está damladeando (Nehama)



91410

damlear (t.) v.

הטיף (טפטף) טיפה טיפה; דמע

to drip drop by drop; to weep

La fuente esta damleando (Moscona)

Me estan damleando los ojos (Moscona)



91510

dandaná (t.) f.

הדר, פאר ראוותני; המולה, רעש, מהומה; מריבה, ריב, ויכוח

glory, ostentatious splendor; tumult, noise, commotion; quarrel, argument

agradar fazer dandana (Nehama)



91580

dandanearse (t.) v. refl.

נשנה; התחזק/החמיר אחרי שנשנה; התנחל, קינן

to recurrence; to get stronger/worse after recurrence; to settle, to nest

Ya se le dandaneó la hazinura (Moscona)



91590

dande prep.

מ-, מאצל

from

este moble viene dende mi madre (Nehama)



91690

dankavelik (ebr.) f.

'דם כבד'', מטרד, נדנוד, אנטיפטיות

nuisance, nagging, antipathy

Agora no ampeses los dankavelikes ke uzas tu (Moscona)



91810

danyador m.

שמביא רעות, עושה צרות; רוח רפאים, מלאך חבלה; כעס, מצב רוח זועם

who brings evil, makes trouble; Ghost, sabotage angel; anger, angry mood

kon mi le tomó el danyador (Nehama)

estar kon un danyador ke todo suyo i nada de ningunos (Nehama)

ey le dio el danyador: (Nehama)



91860

danyar v.

הזיק, חיבל, גרם נזק ל- , פגע ב-; הפחיד, הטיל אימה

to harm, to sabotage, to cause damage to, to harm; Scare, intimidate

Danyar es kolay, adovar es fuerte (Moscona)

No te vas djugando kon la ora ke la puedes danyar (Moscona)

el kayentor danya la karne (Nehama)

la negra luz danya la vista (Nehama)

la mucha dulsura danya los dientes i rovina el estomago (Nehama)

vino ensupeto, me danyó (Nehama)



91870

danyarse v. refl.

התקלקל, נשחת; הזיק לעצמו, חבל בעצמו; נבעת, נכנס לפניקה; נהפך לרגזן, עויין, פוגע ומעליב

to be spoiled, to be corrupted; to harm himself, to sabotage himself; to be scared, to panic; to become irritable, hostile, offensive and insulting

danyarse del padre/del mestro: 'craindre son patrón'; (Nehama)

bueno bueno estava, duna duna se danyo (Nehama)



91890

danyo m.

נזק, הרס, פגיעה; כעס, רוגז, מצב רוח רע; שגעון חולף, זרות, מוזרות, אקסצנטריות

damage, destruction, injury; Anger, resentment, bad mood; a transient madness, alienation, strangeness, eccentricity

Esto no aze danyo (Moscona)

Esto me aze danyo (Moscona)

Ay danyos ke se trastornan por provecho (Moscona)

de akavidarse no sale danyo (Nehama)

el lavorar mucho es a danyo de la salú (Nehama)

siempre está; se topa para danyo (Nehama)

sale mas danyo ke provecho (Nehama)

la mestra s'alevantó kon danyo oy demanyana, deshala (Nehama)



92000

danyozo adj.

מזיק, מועד לפורענות; נוטה להתקלקל

harmful, prone to disaster; tends to spoil

El tutun es danyozo (Moscona)



92020

dar m.

נתינה, הכאה, צלצול (פעולה)

giving, beating, ringing

el dar es godrura (Nehama)



92030

dar v.

נתן, העניק, מסר; תרם, נדב; צלצל; הכה; התרחב (בגד, נעל); (כאשר מופיע שם אחרי הפועל:) גרם, עשה

to give, to bestow; to donate; to ring; to strike; to expand (garment, shoe); (when appears after the verb :) to cause, to do

dale dale avía sien prezentes, manko i no mas (Nehama)

no es tanto viejo asegún parese: dale dale terna sikuenta anyos (Nehama)

en una ora adientro, dale tu dale yo mos mudimos de kaza (Nehama)

dale tu dale yo, entre avrir i serrar el ojo mos lambimos la oya de dulse (Nehama)

un pedrisko komo el Dio no tiene ke dar otro (Nehama)

dar melezina (Nehama)

dar i guadrar no es dar (Nehama)

no uvo ke dezir, ya se disho, ya se fizo; dado i mamado (Nehama)

en el kampo de konsentrasion de Bergen-Belsen se dava el alma por un punyadiko d'asuká (Nehama)

se kijo dado el alma al Dio para suvir sien eskalones (Nehama)

kuando el padre da al fijo, ríe el padre, rie el fijo,- kuando el fijo da al padre, yora el padre, yora el fijo (Nehama)

kien da, el Dio le da (Nehama)

kien da su bien en vida, merese apedreado (Nehama)

kien da i toma le sale la korkova (Nehama)

te dan, toma; t'aharvan, fuy (Nehama)

parese ke ya s'inchó de liras, kuando se mira bueno se ve ke, dale ke dale, kita el pan del día (Nehama)

me­terse al fecho dale ke dale (Nehama)

kien da en primero da kon miedo; kien da segundo da kon gusto (Nehama)

kien da a la puerta siente su repuesta (Nehama)

dar grasias al Dio (Nehama)

por azno te lo do (Nehama)

al bovo i al loko asegún les da (Nehama)

no me kiere por amigo, le daré enriva, yo lo kiero manko (Nehama)

diense el Dio ke se averiguen muestros dezeos (Nehama)

kien diense ke estuvieramos en su lugar! (Nehama)



93370

darsar (ebr.) v.

נשא דרשה, דרש, נאם, הרצה; נזף ב-

to deliver a sermon, to give a speech, to lecture; reprimand

Oy va darsar el rabino (Moscona)

Ken darsa a su mujer no se yerra (Moscona)



93380

darse v. refl.

התמסר, הקדיש עצמו

to dedicate oneself, to devote oneself

darse por riko/por prove/por loko/por bovo (Nehama)



93770

dasio m.

מס, הטל

tax

Pujaron los dasios (Moscona)

al tiempo del turko, los dasios no se puedían alevantar (Nehama)



93790

data f.

תאריך

date

pagar un bono a su data (Nehama)



93930

datsiz (t.) adj.

סר טעם, אנטיפט

antipathetic

La kalavasa esta datsiz (Moscona)



94010

davadjí (t.) m.

תובע, מגיש הקובלנה

prosecutor, complainant

guay si el djuzgador el propio es el davadjí, solo el Dio puede ser el yardumdjí (Nehama)



94100

davranearse (t.) v. refl.

פעל במהירות; התגונן; התייצב; החלים, התחזק, חזר לאיתנו; שיקם מצבו הכלכלי

to act quickly; to defend oneself; to stabilize; to recover, to gather strength; to rehabilitate his financial situation

Se davraneo to tio? (Moscona)

No te estas pudiendo davranear de esta bela? (Moscona)



94160

dayanear (t.) v.

החזיק מעמד, האריך; סבל; תמך, סעד

to persevere, to prolong; to suffer; to support

esta fragua adanea otros dos pianos (Nehama)

el vino muy huerte adanea agua (Nehama)

no se peede mas adanear la kondokta de este ninyo (Nehama)

el vestido ke yevas adanea ainda unos kuantos mezes (Nehama)

una kaza mal fraguada no adanea anyos (Nehama)



94200

dayanearse (t.) v. refl.

נתמך ב-, נסמך על

to be supported by, to rely on

Me dayanei en la meza (Moscona)



94250

dayma (t.) adv.

תמיד

always

Dayma uza venir (Moscona)



94300

de prep.

מ-, מן, של, ב-, בנוגע ל-, על

from, of, regarding, on

este livro es de mi ermano (Nehama)

chini de barro (Nehama)

muerir de frío (Nehama)

korrer de prisa (Nehama)

kolpo de martío (Nehama)

kon las kriyaturas no kale ser mucho duro, ni mucho blando: d'eyo kon eyo (Nehama)

de bovo lo tomó de loko lo deshó (Nehama)



94360

debaldahón adv.

בחינם, חינם אין כסף

free with no money

Me lo dieron debaldes (Moscona)

kuando es debaldahon arrevana kon yugo, kuando es de su para s'amos­tra fidalgo (Nehama)



94400

debaldes adv.

בחינם, חינם אין כסף

free with no money

komer debaldes (Nehama)

teatro debaldes (Nehama)

vinagre debaldes es dulse (Nehama)



94470

debasho adv./prep.

מתחת, תחת

under

Debasho del dominio turko (Moscona)

entrarse debasho la kolcha (Nehama)

entrarse debasho la meza (Nehama)

no se da debasho de ninguno (Nehama)

kedar debasho el gasterio de la balabaya desfazedera (Nehama)

kien save lo ke ay de debasho (Nehama)

kyen se kema debasho lo yeva (Nehama)

debasho de mi manto al rey mato! (Nehama)

no uvo nunka mas kruel debaso la kapa del sielo (Nehama)



94740

dechizarse (it.) v. refl.

הגיע להחלטה

to come to a decision

Dainda no se dechizo (Moscona)



94810

dedada f.

כמות נוזל/לח הנלקחת באצבע

amount of fluid/moisture taken in the finger

dar dedadas de vino al chiko (Nehama)

deshar dedadas de boya a la paré (Nehama)



94840

dedientro prep.

בתוך, מתוך

in, out of

dediéntro de kaza (Nehama)

dedientro de una frangola salió un djidyó (Nehama)

dediéntro de una ora (Nehama)



94880

dedikar v.

הקדיש, כתב הקדשה

to dedicate, to write a dedication

Este livro esta dedikado a toda la djente de buena veluntad (Moscona)



94890

dedikarse v. refl.

הקדיש עצמו, התמסר ל-

to dedicate himself, to devote himself to

Se dediko a la muzika (Moscona)



94920

dediko m.

אצבע קטנה

little finger

el dediko chiko me dize ke estas favlando mentiras (Nehama)

el dediko chiko me dize de no entrar en el fecho ke me propones (Nehama)



95000

dedo m.

אצבע; כל דבר בעל צורת אצבע/ממדי אצבע

finger; anything with a finger shape/finger dimensions

La mano tiene sinko dedos i uno kon otro no se paresen (Moscona)

Dedo grande/sigundo/alto/kuarteno/chiko (Moscona)

Los dies dedos sirios los azere, torna no so kreido (Moscona)

yo estava kon el dedo en el ojo i mi vezino me vino a echar moabet (Nehama)

kien s'eskonde detras d'un dedo se le ve el puerpo entero (Nehama)

le das un dedo, kiere el puerpo en­tero (Nehama)

todos los dedos de la mano no son unos (Nehama)

uu dedo de abutargo/de cokolata (Nehama)

un dedo de agua/de vino (Nehama)



95170

deenfrente adv.

ממול

in front of

Todos keremos derecho lo ke al deenfrente toka; i viendo a muestro echo, el pareser mos se troka! (Moscona)



95200

defektado adj.

לקוי, פגום

defective, damaged

Ropa defektada (Moscona)



95270

defender v.

הגן על, גונן על; לימד זכות על, סינגר; מנע, אסר

to protect, to advocate; to prevent, to forbid

Me defendieron de komer karne (Moscona)



95320

defendido adj.

אסור, מנוע ; מוגן

forbidden; protected

Es defendido de pasar (Moscona)



95530

defondo m. & adj.

מנוח, נפטר

the deceased

El defondo desho de sava (Moscona)



95660

degoyado adj.

שחוט, שנשחט בידי שוחט, טבוח

slaughtered, slaughtered by a slaughterer

mira ke ya viene el ke kome degoyado, estáte arrepozado (Nehama)



95910

dehreá (ebr.) f.

הכרח, צֹרֶך דוחֵק, דחיפות

necessity, urgent need, urgency

ke dehrea tenías para salir kon luvia? (Nehama)



96030

deka (3) (gr.) f.

ערימה, כמות גדולה

pile, large quantity

Trusho kon si una deka de kozas (Moscona)



96090

dekalar v.

כופף, היטה

to bend, to incline

Echa tino ke el tendjere se puede dekalar (Moscona)



96150

dekán/dekano/dekanio m.

דיקן, זקן (זקן המשפחה/שבט וכו')

dean, elder (family/tribe elder)

El defondo era dekano de la prensa djudeo-espanyola (Moscona)



96270

deklarado adj.

גלוי וידוע, ידוע בציבור, מקובל

visible and known, publicly known, acceptable

ladrón/mentirozo de­klarado (Nehama)



96280

deklarar v.

הצהיר, גילה דעתו, הודיע, הכריז; הסביר, הבהיר, פירש, שפך אור

to declare, to express his opinion, to announce, to declare; to explain, to clarify, to interpret, to shed light

Deklarar los diritis de las nasiones (Moscona)



96310

deklararse v. refl.

הובהר, התפרש; הוכרז, הוצהר

to be clarified, to be interpreted; to be announced, to be declared

Se deklaro kontrario al sistema de edukasion (Moscona)



96330

deklarasión f.

גילוי דעת, הצהרה, הכרזה; באור, הבהרה

statement, declaration; annotation, clarification

El minustro salio kon deklarasion (Moscona)

Diksionario de la lingua santa kon la deklarasion de kada biervo en la lingua sefardi (Moscona)



96350

deklaro m.

הסבר, באור, פירוש, הבהרה, הארה; ברור נוסח של טקסט

explanation, annotation, interpretation, clarification, enlightenment; Clarifying the wording of a text

Topas su deklaro en el pasuk ocho del kapitolo (Moscona)



96370

deklinarse v. refl.

נטה מ-, היטה עצמו מ-, יצא מ-, נרתע מ-

to be inclined from, to be departed from, to be recoiled from

Deklinarse de la regla jeneral (Moscona)



96390

deklino m.

שקיעה; נטיה מ-

sinking; inclination from

Al deklino del sol (Moscona)



96400

dekolgado adj.

תלוי, כפוף ל-, תלוי ב-, קשור, מחובר

dependent, subject to, depending on, tied, connected

Esta dekolgada la buena veluntad de su tio (Moscona)

Asperar kon ojos dekolgados (Moscona)

estar de­kolgado a la voluntad de otro (Nehama)

estar dekolgado a un evenimiento (Nehama)



96420

dekolgar v.

היה תלוי ב-; תלה ב-

to be dependent, to depend on

dekolgár la dechizión de meterse en kamino de lo ke va ser el tiempo (Nehama)



96520

dekontino adv.

בלי הפסק, בהתמדה; תמיד

non-stop, consistently; always

Roga al Dio dekontino komo la eskuma ke mos suva (Moscona)



96620

dekreser v.

הקטין, הפחית, קיצר

to reduce, to shorten

El dia ampeso a dekreser (Moscona)



96630

dekresimiento m.

הקטנה, הפחתה

reduction

El dekresimiento de las aguas (Moscona)



96760

delantre adv. & prep.

לפני, מול, נוכח, בפני; קדימה, לפנים; בהשוואה ל-

before, opposite, forward; compared to-

Atorgó delantre de mi (Moscona)

me kitó de delantre kon una bava: (Nehama)

delantre de mi kaza (Nehama)

delantre de mi vino, no vendas vinagre (Nehama)

delantre d'el oro la plata vale poko (Nehama)



97090

delikado adj.

עדין, ענוג, רגיש, שביר, רופף; אדיב; רזה, כחוש; אנין; טעים; חריף; מצויין

delicate, sensitive, fragile, loose; kind; thin, skinny; gourmet; tasty; sharp; excellent

Kestion delikada (Moscona)



97210

delito m.

עבירה, עוון, פשע, הפרת חוק

offense, sin, crime, breaking the law

Fuy del delito komo delantre el kulevro, ke en aserkandolo seras mordido! (Moscona)



97260

delivrarse (fr.) v. refl.

השתחרר

to be released

Delivrarse del servisio militar (Moscona)



97280

deltodo adv.

לגמרי

completely

Estas ambierto? –Delentodo! (Moscona)



97310

dem (t.) m.

אזהרה הניתנת באופן דיסקרטי

discretely given warning

si un dem tenía de esta diferensia, yo puedría adovar las kozas antes ke se envelinaran (Nehama)



97370

demanda f.

בקשה, שאלה, משאלה; דרישה, תביעה, הפצרה; ביקוש; עתירה, עצומה

request, question, wish; demand, claim, pleading; Demand; petition

Ay demanda de sereales (Moscona)

ay mucha demanda de teshidos (Nehama)

ay demanda de indjenieres (Nehama)



97460

demandado adj.

נדרש, מבוקש

required, requested

es un artikolo muy de­mandado (Nehama)



97500

demandar v.

שאל, ביקש, דרש, תבע, ביקש במפגיע

to ask, to demand

Mijor es ke tus ijos demanden de ti i no tu de eyos! (Moscona)

A mi mujer le demando la alma muezes freskas (Moscona)

Ken demanda no se yerra! (Moscona)

no ay ken demande por el (Nehama)

vites al ombre, demanda por el nombre (Nehama)

demandame te responderé (Nehama)



97620

demandarse v. refl.

שאל את עצמו, תהה, חכך בדעתו

to ask himself, to wonder

Yo me demando si … (Moscona)



97630

demanyana adv.

בבוקר, מוקדם בבוקר; בוקר; מחר בבוקר

in the morning, early in the morning; morning; tomorrow morning

Alhad la demanyana, sin azer sefte, pudras me demanda (Moscona)

el mundo apartiene a los ke se alevantan demanyana (Nehama)

alevantarse demanyana (Nehama)



97670

demanyanika adv.

מוקדם מאוד בבוקר

very early in the morning

venir al feco demanyanika (Nehama)



97750

demazía f.

עודף, כמות עודפת, מעל הנדרש, יתרה

excess, excess amount, over required, remainder

ay demazía en el pezo (Nehama)

ya le di lo ke le devia kon su demazía (Nehama)



97850

demaziado adj.

מוגזם, מופרז, יותר מדי,יתר על המידה, עולה על גדותיו

excessive, too much, overflowing

no me fagas favlar dema­ziado (Nehama)



97880

demenester m.

צורך

necessity

tener demenester de los otros (Nehama)

me se faze demenester un empyegado (Nehama)



98200

demoralizado adj.

מושחת; רפה ידים, מיואש

corrupt; weak, desperate

Un mansevo demoralizado (Moscona)

El enemigo esta enteramente demoralizado (Moscona)



98285

demostrarse v.

הורְאָה, הופגן, הודגם, הוכח

to be demonstrated, to be proven

Mas no se demostro (Moscona)



98290

demostrasión f.

גילוי דעת, הצהרה; הפגנה; הוכחה, הדגמה

statement; demonstration; proof

La demostrasion tuvo lugar en el parko (Moscona)



98350

demuazel (fr.) f.

עלמה; מורה פרטית; אומנת

girl; private teacher; nanny

Las demuazeles de esta sosieta son muy aktivas (Moscona)



98370

demudado adj.

חיוור, חיוור כמת; שהשתנה סבר פניו; כחוש, צנום; משונה, מוזר, יוצא דופן, בעל הליכות מוזרות; קטנוני, נוקדן; בעל טעם בלתי רגיל/יוצא דופן

pale, pale as dead; that changed his countenance; skinny; strange, unusual, with strange manners; petty, pungent; has an unusual/unusual taste

Muy demudado te veo?! (Moscona)

Kuanto demudada es la noche la esta mas ke todas las noches (Moscona)

mos viene a vijitar oras demudadas; despues de medianoche, por exempyo (Nehama)



98440

demudarse v. refl.

השתנה; החוויר, שינה סבר פניו, נעכר, נדלח; נדהם, התבלבל

to change oneself; to become (turn) pale, to change his countenance, to be turbid; to be astonished, to be confused

se demudó la kara (Nehama)



98460

demuevo adv.

מחדש

re-

Ya ampeso demuevo kon sus kaprichos (Moscona)



98630

denostar v.

השמיץ, העליב, גידף

to defame, to insult

a ken arrepodiaste i denostastes? sovre ken enaltesiste boz i alsaste a los sielos tus ojos? (Biblia, Const. 1743)



98740

denunsiar v.

הודיע, גילה; הכריז, פרסם; הלשין, מסר

to announce, to reveale; to published; to inform

A' mis lavios avriras i mi boka denonsiara tu loor (Moscona)



98810

departamento/departamiento m.

מחלקה; מחוז, חבל

department; district

El departamento de la kultura (Moscona)



98840

depedrerse v. refl.

הלך לאיבוד, איבד דרכו; נעלם; מת, נהרס, אבד; התבולל

to get lost, to lose his way; to disappeare; to die, to be destroyed; to assimilate

Detras del visio del djugar se depedrio (Moscona)



98850

depedrido adj.

אבוד

lost

Un kazal depedrido en la muntanya (Moscona)

Despues de la batalia kedo depedrido (Moscona)



98880

depedrisión f.

אבדן, אבדן דרך, נפילה מוסרית; הרס; מפלה; השמדה

loss, loss of way, moral fall; destruction; defeat; extermination

Todo lo ke mos parese depedrision no es ke un troke de forma (Moscona)



99010

deplorar v.

הצטער על, ביכה

to be sorry for, to mourn

Es de deplorar! (Moscona)



99020

deploravle adj.

מצער, מעציב, אומלל, שיש להצטער עליו

unfortunate, sad, miserable

Estado deploravle (Moscona)



99150

depozitar v.

הפקיד, הפקיד למשמרת, מסר לשמירה; יצר משקע

to deposit,to deposit to guarding, hand over to guarding; o create a precipitate

depozitar paras a la banka (Nehama)

depozitar komanya para la enviernada (Nehama)

l'azeite i el vinagre depozitan madre (Nehama)



99470

derecha (la) f.

ימין, צד ימין; יד ימין

right, right side; right hand

Ni amokarse save a las derechas (Moscona)

mirar a derecha i a estiedra (Nehama)



99550

derechedad f.

יושר, הגינות, ישרות, כנות, תום לב, צדק, חוקיות; זכות

honesty, fairness, sincerity, good faith, justice, legality; right

No tienes la derechedad de avlar (Moscona)

Lavios de derechedad sakan veluntad! (Moscona)



99630

derecho adj.

ישר, צדיק, נקי כפים, הגון, כן, תם לב; ישר, זקוף, ניצב, אנכי; ימני

honest, righteous, decent, sincere; straight, upright, perpendicular, vertical; rightist

Toma la ropa por el derecho (Moscona)



99720

derecho adv.

הישר, בקו ישר, למישרין

in a straight line, directly

kien kamina derecho se da a la paré: (Nehama)



99760

derecho m.

חוק, משפט, חוקה; משפטים (לימודי); מה שצודק והוגן; זכות

law, constitution; law studies; what is just and fair; rights

Los sivdadinos gozan de diferentes derechos komo de voto, de lavoro, de morada ets. (Moscona)

Pedrio el derevho (Moscona)

estudiar el derecho (Nehama)



99870

deredje (t.) m.

מצב, מעמד

status

En el deredje ke lo vidi vaya i no venga! (Moscona)



100090

derredor m.

סביבה, הקף; אווירה; משפחה, קרובים

environment, circumference; atmosphere; family, relatives

Al derredor de la kaza (Moscona)

En los deredores de la sivdad (Moscona)



100200

derritir v.

המיס, מוסס, התיך, הפך לנוזל; נמס, התמוסס, הפשיר, ניתך; נתן להמתין עד בוש; בזבז

to melt, to liquify; to dissolve, to thaw; to let wait for a long and annoying time; to waste

derritir el oro/el kaláy/l'asuká/la sal (Nehama)



100230

derritirse v. refl.

נמס, התמוסס, ניתך, הפשיר; כחש; נואש מהמתנה ארוכה

to melt, to dissolve, to thaw; to lose weight; to give up after a long wait

mos derritimos en pies fina ke venites (Nehama)

el sirio/el parmachet/el shavon/la manteka se derrite (Nehama)



100240

derrokado adj.

חרב, הרוס

destroyed

sivdad derrokada (Nehama)



100280

derrokar v.

הרס, ניתץ, החריב, השמיד, איבד, השם; דירדר, הפיל; אימלל, גרם אסון

to destroy, to smash; to deteriorate, to overthrow; to make unhappy, to cause disaster

derrokar es kolay, fraguar es yuch! (Moscona)

kuando no ay adovar todo se derroka (Moscona)

derroka una kaza aze una pader! (Moscona)

derrokar los kalés/las murayas del rey (Nehama)

derroka una keilá para tomar un klavo (Nehama)



100290

derrokarse v. refl.

התמוטט, קרס; הטיל עצמו, השליך עצמו

to collapse; to cast oneself

el Dio ke lo derroke por su negregura! (Moscona)



100330

dert (t.) m.

עצב, דאגה

sadness, worry

Grande dert mos vino a la kavesa! (Moscona)

Kresen los ijos pujan los dertes (Moscona)



100490

deryán (t.) m.

מקום מרווח ביותר (במובן השלילי: קשה לחממו, לרהט אותו וכו')

extremely spacious place (in the negative sense: difficult to heat, furnish, etc.)

esta kaza es un deryan, ay korrientes de todas las partes (Nehama)



100620

desavidarse v. refl.

גילה אדישות כלפי, לא התעניין בשלום

to show indifference to

desavidarse entera­mente de sus parientes (Nehama)



100780

desbarasado adj.

פנוי (מקום); שפרק את הלחץ והדאגות, רגוע, חופשי מדאגה

available (space); relieved of stress and worries, calm, free from worry

Kamareta dezbarasada (Moscona)



100840

desbarasarse v. refl.

נפטר מ-,

to get rid of

Dezbarasarse de sus adversarios (Moscona)



100870

desbaratar v.

הרס, החריב, פרק

to destroy, to dismantle

I desbarato el real de los aisianos (Moscona)



100920

desbatir v.

גרע, חיסר, ניכה, הפחית, החסיר, צמצם, קיצץ; ברח, הסתלק

to subtract, to reduce, to trim; to escape, to get away

desbatir una suma de otra (Nehama)

desbatir una suma de otra (Nehama)



100940

desbedrer v.

ביזבז

to waste

deshar la kaza al desbedrer (Nehama)

deshar la kaza al desbedrer (Nehama)



101140

desbolverse v. refl.

חילץ עצמו, נחלץ, הסתדר, מצא מוצא, מצא פיתרון; השתעשע, התבדר

to extricate oneself, to get along, to find a way out, to find a solution; to have fun

ensupeto le vinieron diez d'eyos a komer; en manko de nada se desbolvió i endjenyó un pranso en derechura (Nehama)

ensupeto le vinieron diez d'eyos a komer; en manko de nada se desbolvió i endjenyó un pranso en derechura (Nehama)



101230

desbotonado adj.

בלתי מכופתר

unbuttoned

No kaminas dezbotonado (Moscona)



101280

desbragarse v. refl.

פשט את תחתוניו, התפשט מבגדיו; גילה בתמימות כל הסודות; גילה נדיבות מוגזמת (מעל ליכולת) כדי להידמות לאחרים

to take off his underwear, to undress; to innocently discover all the secrets; to show excessive generosity (beyond ability) to resemble others

si le asodese de arresivir djente en kaza, se desbraga en­tero para fazer las onores (Nehama)

si le asodese de arresivir djente en kaza, se desbraga en­tero para fazer las onores (Nehama)



101290

desbrochar v.

פרץ (שטפון/מלחמה); שחרר, הוציא, פתח שסתום; התיר כפתורים; התפרק, הוציא את הרגשות, התפרץ, השתחרר (גז, נוזל)

to break out (flood/war); to release, to remove, to open valve; to untie buttons; to disintegrate, to vent emotions, to erupt, to release (gas, fluid)

I lo dezbrocho el peshkado a lo seko i eskapo Yona (Moscona)

la gerra/la burraska/la korriente desbrocha (Nehama)

la gerra/la burraska/la korriente desbrocha (Nehama)



101310

desbrocho m.

התפרצות/שחרור שאיפת רוח לשם התרגעות וחזרה לנשימה תקינה; התפרצות (הר געש/מוגלה וכו'); פריקה; שסתום לחץ; מחסן לחיסול סחורות; התרת כפתורים

outburst/release of inhalation for relaxation and return to normal breathing; eruption (volcano/pus, etc.); discharge; pressure valve; warehouse for liquidation of goods; unbuttoning

el desbrocho del frió/de la kalor (Nehama)

el desbrocho de la materia (Nehama)

el desbrocho del frió/de la kalor (Nehama)

el desbrocho de la materia (Nehama)



101420

desde prep.

מאז.., למן, מ-, מן

since ... , from ?

desde oy/desde ayer/desde manyana (Nehama)

desde mi kazadesde el primo fina'ultimo (Nehama)

desde kuando (Nehama)

desde su chikés (Nehama)

desde su nasensia (Nehama)

desde ke vino se metió al lavoro (Nehama)

desde oy/desde ayer/desde manyana (Nehama)

desde mi kazadesde el primo fina'ultimo (Nehama)

desde kuando (Nehama)

desde su chikés (Nehama)

desde su nasensia (Nehama)

desde ke vino se metió al lavoro (Nehama)



101560

desdevanado adj.

(נאמר על גלגל/גליל:) ששוחרר ממנו חוט/כבל

(said on a wheel/cylinder::) from which a wire/cable was released

filo/kordón desdevanado (Nehama)

filo/kordón desdevanado (Nehama)



101610

desdichado adj.

אומלל, חסר מזל, מסכן

miserable, unlucky, poor

desdichado de mi, ke puedo fazer (Nehama)

desdichada la madre ke lo parió (Nehama)

al des­dichado no le kamina el kavayo, dize ke es ojo malo (Nehama)

desdichado de mi, ke puedo fazer (Nehama)

desdichada la madre ke lo parió (Nehama)

al des­dichado no le kamina el kavayo, dize ke es ojo malo (Nehama)



101840

desender/desenderse v.

ירד; היה צאצא של

to descend; to be a descendant of

según las santas tradisiones el puevlo djidio desiende de Avraam avinu (Nehama)



101870

desendiente m. & f.

צאצא, שמקורו הוא; יורד

a descendant, whose origin is; who goes down

Desendiente de Varna (Moscona)

Desendiente de la famiya de los .. (Moscona)

Toma a Yits.hak tu desendiente i azlo alsasion a mi prezente .. (Moscona)



102510

desfilarse v. refl.

יצא מקוף המחט (חוט), נפרם; התגעגע, חש געגועים אל

to get out of the needle eye (thread), to be unstitched; to miss, to feel longing for

La alguja me se desfilo (Moscona)



102800

desfortuna f.

מזל ביש, מזל רע; אסון; אומללות; התרוששות

bad luck; disaster; unhappiness; impoverishment

Por desfortuna en akel dia akontesio (Moscona)



102880

desfriar v.

קרר, צינן

to cool

Deshad ke se esfrien las brazas de fuego [...] (Moscona)



102890

desfriarse v. refl.

התקרר, הצטנן

to cool down, to catch a cold

s'desfrían las aguas para ke esta madre demande a su fijo regalado de estudiar al lugar de djugar (Nehama)



103050

desganarse v. refl.

איבד את החשק/ הרצון/הלהיטות

to lose the desire/the eagerness

Ya me desgani de todo i de todos (Moscona)



103220

desgosnarse v. refl.

נקע (את היד, הרגל)

to be dislokated (hand, foot)

Tengo el pie esgoznado (Moscona)



103710

deshar v.

עזב, השאיר, נטש, זנח, הזניח; ויתר על, מסר, נכנע, נתן ל-; עזב מקום עבודה, התפטר; הוריש, ציווה, הנחיל

to leave, to abandon, to neglect; to give up, to deliver, to submit, to give to; to leave a job, to resign; to bequeath

Deshi de fumar (Moscona)

Deshi de eskrivir (Moscona)

Deshad todo, andavos al banyo! (Moscona)

lo bushkó por sielos i por tierra, no deshó burako sano onde no fue (Nehama)

desha estar ke me pasó un fato kuriozo, vos kontaré (Nehama)



104220

des.henarse (ebr.) v. refl.

העז פנים, התחצף

to be insolent

No te vayas des.henando kon este djoloh! (Moscona)



104320

desierto adv.

באמת, כמובן, בודאי, לבטח

really, of course, for sure

I no avia otro remedio? – Desierto ke no! (Moscona)



104610

deskaer/se v./v. refl.

פג, פקע, הגיע מועד פרעון; ירד מגדולה, שקע, נפל, תשש, נחלש, התערער, בלה, ירד מנכסיו, פחת, התנוון

to expire; to lose his greatness, to sink, to fall, to weaken, to be undermined, to lose his assets, to degenerate

Antes era riko agora deskayo (Moscona)

este elevo no deskae de los mijores de su klasa (Nehama)

deskalkár una patija (Nehama)

Eramos proves, agora eskaimos (Moscona)

Me se eskayo de los ojos (Moscona)

Negra koza es eskayer despues de tener tanto bueno (Moscona)



104680

deskaído adj.

מי שנפל/שהודח/ שנושל/שירד מנכסיו/מגדולתו, מנוון; שהגיע מועד פרעונו; בלה, עזוב, מוזנח; רעוע, מתמוטט

who fell/who was deposed/who was dispossessed/ who lost his possessions/his greatness, degenerate; abandoned, neglected; shaky, collapsing

Avram me se vee muy deskaido (Moscona)

Un riko eskaido sin ufisio keda a pan por puertas (Moscona)



104820

deskalsadero m.

בזבוז זמן על חליצה ונעילה

wasting time on taking off and wearing shoes

ya enfastió kon este mal deskal­sadero (Nehama)



104910

deskamado adj.

שהוסרו קשקשיו (דג)

that its scales were removed (fish)

peshe deskamádo i bueno (Nehama)



104990

deskampido/deskampío adj.

שומם

desolate

ir por kampos deskampidos (Nehama)



105020

deskamundarse v. refl.

התקלף

to be peeled

el kuero me se esta skamundando (Moscona)



105110

deskanso m.

מנוחה, מרגוע; הפוגה, הפסקה

rest, relaxation; pause

lu­gar de deskanso (Nehama)

kaminar kon deskanso (Nehama)



105190

deskararse v. refl.

התחצף; גילה עוז בעמידה על זכויותיו

to be rude; to show courage in standing up for his rights

me deskari kon el maestro i le demandi suvir (Nehama)



105220

deskargador m.

סוור, סבל

docker, porter

Para deskargar el vapor se aran demenester sien deskargadores (Moscona)



105250

deskargar v.

פרק משא, הקל עול, שחרר, פטר מחובה, ירה

to unload, to relieve, to release, to shoot

Para deskargar el vapor se aran demenester sien deskargadores (Moscona)

deskargar balas/kashas (Nehama)



105300

deskargarse v. refl.

התפרק, פרק עצמו; נפטר מ-

to unload the load from oneself; to get rid of

Me deskargi de la mision de kashero (Moscona)



105410

deskarrankar v.

עקר, שלף בכוח

to displace, to pull out by force

no ay kien ke lo deskarranke de la meané (Nehama)



105660

deskerensiozo adj.

עויין

hostile

biervos deskerensiozos (Nehama)



105695

deskitar v.

מילא את החסר, השלים את האובדן

to fill in the blanks, to make up for the loss

En kada nes ke se le aze le eskitan de los zehuyot ke izo (Moscona)



105780

deskolgado adj.

תלוי ב-, כפוף ל-

depends on, subject to

el merkader de flako kavdal esta deskolgado al kredito ke goza en plasa (Nehama)



105970

deskonfiansa f.

חוסר אמון, אי-אמון

distrust

La deskonfiansa de este ombre es proverbial (Moscona)



106040

deskonoser v.

התכחש ל-, כפר ב-, לא הכיר, הכחיש, התעלם מ-

to deny, to ignore

No se pueden deskonoser sus meritos (Moscona)



106050

deskonosido adj.

בלתי מוכר, אלמוני

unfamiliar, anonymous

Partio en direksion deskonosida (Moscona)



106420

deskorchado adj.

פשוט עור, שפשטו את עורו; מרומה, שהפשיטוהו מנכסיו

who was stripped of his skin; cheated, who was stripped of his assets

Gato eskorchado! (Moscona)



106440

deskorchar v.

פשט את העור; דרש מחיר מופרז; הפשיט מישהו מנכסיו

to strip the skin; to demand excessive price; to strip someone of their property

deskorchar un kodredo (Nehama)

Ya m'eskorcho! (Moscona)

Eskorchar un karnero (Moscona)



106450

deskorcharse v. refl.

פשט את עורו

to strip his skin

Ya m'eskorchi del gasterio (Moscona)



106480

deskornar v.

חתך את הקרנים; נגח, פצע בקרניו

to cut the horns; to strike with its horns, to injure with its horns

La vaka m'eskorno, a mijor lugar m'echo (Moscona)



106510

deskorrer v.

נזל, זרם, טפטף, איבד נוזלים

to leak, to flow, to drip, to lose fluids

la huente/un odre/un atuendo se deskorren (Nehama)



106820

deskuajar v.

הפשיר, סילק קריש (דם וכו')

to thaw, to remove clot (blood, etc.)

la lumbre deskuaja l'azeite yelada (Nehama)



107030

deskuvierta f.

גילוי, תגלית; הסרת כיסוי

discovery; removing cover

La deskuvierta de l'Amerika (Moscona)

ke no salga a la des­kuvierta lo ke teta la kriatura (Nehama)



107035

deskuviertura f.

גילוי, חשיפה, התערטלות; ערווה

discovery, exposure, undressing

Ke no venga a deskuviertura lo ke teta la kriatura (Moscona)



107040

deskuvierto adj. & m.

חשוף, גלוי, מגולה, גלוי ראש; חסר כיסוי (בבנק)

exposed, visible, bareheaded; missing coverage (at the bank)

Se echo deskuvierto (Moscona)



107160

deskuzirse v. refl.

נפרם; נכשל (תכנית/קשר)

to be unstitched; to fail (plan/conspiracy)

La manga me se deskuzio (Moscona)



107220

desleimiento m.

התמוססות; מק, רקבון

dissolving; rot

i sera en lugar de espesia desleimiento (Biblia, Const. 1743)



107240

desleirse v. refl.

נמס, התמוסס

to melt away

Mi korason se a echo komo de sera desleendose enmedio de mis entranyas (Moscona)



107370

desmadeshado adj.

מותר (פקעת); מבולבל, פרוע; מרושל

untied, released (tuber); confused, wild; sloppy

kuando kamina se manea entero, le temblan las pachas, los brasos, parese desmadeshado (Nehama)



107630

desmembrado adj.

מבותר, מנותח אברים, מפורק לנתחים; מופרד

dismembered, dissected, disassembled; separated

una famiya desmembrada (Nehama)



108190

desnaturado adj.

נשחת, נוגד את הרגש הטבעי, בלתי אנושי

corrupted, contrary to the natural emotion, inhuman

un fijo desnaturado (Nehama)



108215

desniegarse v. refl.

התכחש; הכחיש, סתר; הכחיש בתוקף דבר שאותו אמר/עשה

to renounce; to deny, to contradict; to strongly deny anything he said/did

No te desnieges de tus parientes komo ke no fueras de eyos nasido (Moscona)



108260

desnudar v.

הפשיט, עירטל

undress

kien de otro viste en medio la kaye lo desnudan (Nehama)



108390

desolado adj.

שומם, חרב, נטוש, עזוב

desolate, abandoned

Un lugar desolado (Moscona)



108400

desoladura f.

שממה

wasteland

i ponerlae desoladura no sera apodada i no sera kavada i kresera kadro i espino (Biblia, Const. 1743)



108420

desolar v.

השם, רוקן מתושבים, החריב; העציב, צער

to empty of inhabitants, to destroy; to sadden

I todas sus sivdades destruites i las desolates (Moscona)



108500

despajado adj.

מנופה (שהוצא ממנו התבן); מבורר, ממוין

sieved (from which the hay was removed); selected, sorted

una siya despajada (Nehama)



108600

despareser v.

הסתיר, החביא, העלים; מת, נפטר; נעלם

to hide, to conceal; to die; to disappear

La alguja se desparesio (Moscona)



108690

desparte adv.

חוץ מ-

apart from-

en desparte ke es muy savido, es tambien bueno de korasón (Nehama)

las servideras, en desparte de la mezada, tienen entradas (Nehama)

en desparte ke es siego, es tambien sodro (Nehama)



108750

despartir v.

הפריד, חילק, פילג; הקצה, הפיץ, שיווק

to separate, to divide; to assign, to distribute, to market

despartir dos d'eyos que se están aharvando (Nehama)

despartir un fijo de sus parientes (Nehama)

en pleito no se desparten konfítes (Nehama)

despartir las ga­nansias (Nehama)

kién desparte, del Dio tema, i la mas mucha parte se detiene (Nehama)

kien esparte, del Dio teme i la mar mucha parte se detiene (Nehama)

El ke esparte keda sin parte (Moscona)



108770

despartirse v. refl.

נפרד, נבדל, הבדיל עצמו, התפלג, התפרק (חברה)

to separate, to differentiate, to differentiate oneself, to divide, to disintegrate (company)

Despues ke se espartieron kada uno kedo a lavorar por su konto (Moscona)

No m'esto podiendo espartirme (Moscona)

Kuando se espartio la grasia estuvo durmiendo (Moscona)



108800

despartisión f.

פרידה, הפרדות; חלוקה, הפצה; התפרקות (חברה מסחרית)

farewell, parting; division, distribution; dissolution (commercial company)

La espartision es negra koza (Moscona)

La espartision de sus karos es komo espartir la unya de la karne (Moscona)



109140

despedasarse v. refl.

התפרק לנתחיו, שוסע

to disintegrate into pieces

Ya me espedasi de estar akavidando (Moscona)



109195

despedreserse v. refl.

נעלם, נסתר

to disappear, to hide

I por mankansa de moneda kedo el defus i se despedresieron munchas ojas (Moscona)



109540

despiedregar v.

סיקל

to remove stones

i kavola i despiedrogola i plantola sarmiento i fraguo torre entre eya i tanbien lagar tajo en eya (Biblia, Const. 1743)



109640

desplazer m.

אי נעימות, דחיה, חוסר שביעות רצון, מורת רוח

discomfort, rejection, dissatisfaction, resentment

Es un dezplazer de ver tanta dezregla (Moscona)



109780

desplumar v.

מרט נוצות; הפשיט עירום ועריה, גזל, עשק, הוריד ממעמדו ורכושו

to pluck feathers; to strip naked, to rob, to deprive one of his status and property

El esplumar una gaina [...] (Moscona)

Ya m'esplumaron (Moscona)



109820

despojo m.

גזל, שוד, ביזה, שלל, חמס

robbery, looting

I por la tadre espartira espojo (Moscona)



109990

despozarse v. refl.

התארס

to be engaged

espozarse kon kinian (Moscona)



110110

despresio m.

זלזול, בוז, שאט נפש, ביזוי

contempt, disgust

Mirar kon despresio (Moscona)



110120

después prep.

אחר כך, אחרי; נוסף ל-

then, after; in addition to-

Loke viene despues, no se save! (Moscona)

después de un buen pleito viene una buena paz (Nehama)

después de vendimya em­budo (Nehama)

después ke ya se fuyó el kavayo del ahír (Nehama)



110240

desramado adj.

תלוש, עקור, זנוח

displaced, abandoned

Esta muy kemdo, se ve muy dezramado (Moscona)



110310

desreglado adj.

פרוע, בלתי מסודר, פורע סדר, מקולקל, בלתי סדיר, בלתי מאורגן, חסר סדר, משולל כללי התנהגות; מופקר, מושחת

wild, disorderly, spoiled, irregular, disorganized, deprived of rules of conduct; corrupted

Yevar una vida dezreglada (Moscona)



110400

desrepozado adj.

מוטרד, לא חש בטוב, לא חש נוח

troubled, not feeling well, not feeling comfortable

Mi padre es un poko dezrepozado (Moscona)



110440

desrepozo m.

הפרעה, הטרדה; אי רגיעה, אי נוחות, חוסר מנוחה, מחוש, הרגשה רעה, הרגשה בלתי נוחה

interference, harassment; relaxation, discomfort, restlessness, feeling bad, feeling uncomfortable

En el viaje tuvi munchos desrepozos (Moscona)



110490

destapado adj.

פתוח, שחולץ ממנו הפקק, שהוסר מכסהו

open, from which the cork was extracted, from which the lid was removed

una redoma destapada (Nehama)



110550

destaparse v. refl.

התפשט, הסיר לבוש

to undress, to remove clothing

Durmiendo se destapo (Moscona)



110640

desterrado adj.

עקור, שהוצא מן האדמה; שהוצא מן הקבר; גולה, מוגלה

displaced, removed from the ground; removed from the grave; exiled

Los desterrados de Selanik (Moscona)



110660

desterrar v.

הוציא מהאדמה, עקר; הוציא מהקבר; גרש, הגלה

to remove from the ground, to uproot; to take out of the grave; to expel, to exile

desterrar un muerto (Nehama)



110820

destino m.

גורל, יעד, גזרת הגורל

fate, destination, destiny

El destino lo esta persigiendo (Moscona)



111010

destruído adj.

הרוס, נחרב, רעוע

destroyed, dilapidated

Bohor esta struido (Moscona)



111150

desvachearse (t.) v. refl.

ויתר; נרגע

to give up; to relax

desvachearse de una reklamasion/de un echo/de un projeto/de un dezeo/de un amor (Nehama)



111170

desvainar v.

שלף (חרב, סכין), הוציא מן הנדן; התיר את אמרת הבגד

to pull out (sword, knife), to remove from the sheath; untie the garment

si dezvainates espada sovre tu kompanyero ainda ay esperansa por enkasharla atras (Moscona)



111230

desvaneser v.

עייף, הוגיע, פטפט באופן מעייף; הקים רעש

to tire, to chatter in a tiresome way; to make noise

No te vayas dezvanesiendo la kavesa ke es en baldes! (Moscona)



111250

desvaneserse v. refl.

דיבר הבלים, דיבר שטויות; הטיף לבלי שומע; נדהם

to talk nonsense; to preach without hearing; to be astonished

Ya me dezvanesi kon este tudro (Moscona)



111345

desvaporarse v. refl.

התאדה

to evaporate

La agua se dezvaporo (Moscona)



111420

desvelarse v. refl.

איבד את הרצון לישון

to lose the desire to sleep

a media noche me zveli i mas no serri el ojo (Moscona)



111440

desvelopado (fr.) adj.

מפותח; מוצג באופן מלא על כל פרטיו

developed; fully displayed in all its details

La kriatura esta bien dezvilupada (Moscona)



111550

desverguensozo adj.

חסר בושה

shameless

Ijo desverguensozo repudio de su padre (Moscona)



111610

desviar v.

היטה מהדרך, התעה, הדיח; סטה מהדרך, סטה מ-, פנה, נטה, תעה, נסחף; הלך בדרך לא ישרה; הזניח עבודה באמצע

to deviate from the way, to to mislead; to deviate from, to turn, to incline, to stray, to drift; to go the wrong way; to neglect work in the middle

Topandomi boracho de ansia sin vuno, yo desvii , mis pasos de tu kamino (Moscona)



111770

detadrarse v. refl.

התעכב, התאחר

to linger, to be late

El Dio se detadra ma no se olvida (Moscona)

I vido el puevlo ke se detardava Moshe por desender del monte (Moscona)



111840

detalyo (fr.) m.

פרט, פריט

detail, item

No me vo detener sovre los detalyos (Moscona)



111910

detener v.

עיכב; החזיק ב-, תפס, ריסן, בלם, חסם, עצר

to delay; to hold, to grab, to restrain, to brake, to stop

La polisia lo detuvo (Moscona)



112000

detenerse v. refl.

התעכב, השתהה, נעצר; התאפק, ריסן עצמו, שלט ברוחו; נמנע; בזבז זמנו; החזיק עצמו ל-, נהג בגאווה/יהירות

to linger, to stop; to restrain himself, to control his spirit; to avoid; to waste his time; to cosider himself as, to behave with pride/arrogance

la karrosa se detiene a la puerta de mi kaza (Nehama)

detenerse de uri­nar (Nehama)



112130

determinado adj.

קבוע, מוגדר, מוחלט; נחוש בדעתו

constant, definite, absolute; determined

A un momento determinado (Moscona)

Esta muy determinado (Moscona)



112160

determinarse v. refl.

החליט, החליט בדעתו, גמר אומר

to decide, to make a decision

Por saver si la tierra es buena i determinarsen de odrenar gerra (Moscona)



112260

detrás prep.

אחרי, מאחורי; לפי, כפי, בהתאם ל-

after, behind; according to, as

El krio korrio detras de su madre (Moscona)

eskonderse detras de un dedo (Nehama)



112550

devda f.

חוב; חובה

debt; duty

estar en devda kon uno (Nehama)



112570

devdor n. & adj.

חייב, בעל חוב

a debtor

el devdor demanda su para (Nehama)



112590

devedar v.

נמנע, התחמק, חסך

to avoid, to dodge, to save (money)

el ke deveda su vara aborrese su ijo (Moscona)



112600

devenir/se (fr.) v./v. refl.

הפך ל-, היה ל-, נעשה

to become

el fijo ya devino mansevo (Nehama)



112670

dever/se v.

היה חייב/מחוייב, חב; היה צריך

to be obligated, to be in debt

Ken deve i paga es komo ke no deviera nada (Moscona)

Esto se deve a su kapachita (Moscona)

paga a kien deves saves lo ke tienes (Nehama)

favlar komo se deve (Nehama)

fazer las kozas komo se deve (Nehama)

es per­sona komo se deve (Nehama)



112800

devitor adj.

מחוייב

committed

No so devitor de azer tala koza (Moscona)

Sos devitor de pagar (Moscona)



112850

devorar v.

טרף, בלע

to devour, to swallow

En kurto tiempo fue devorado de las flamas (Moscona)



112920

devuado (fr.) adj.

מסור, נאמן, דבק, אדוק; מחבב, אוהב הזולת

dedicated, faithful, devoted, devout; likes, loves others

Devuado a la kauza asta la muerte (Moscona)



112960

deyo/deya pron..

ממנו/ממנה

from him/her

Por un deyo se paga dos levos i si es ke merkas sinko deyos pagas mueve levos (Moscona)

kieres kastigar a tu fijo? Fas deyo kon eyo: no seas ni mucho duro ni mucho blando (Nehama)



113020

dezaechada adj.

שילדה ולד מת

who gave birth to a stillborn child

Ke todas eyas amilisiadas i dezaechada non ay en eyas (Moscona)



113050

dezaegar v.

הגעיל

to disgust

I dare mi morada entre vos i non dezaegara mi alma a vos (Moscona)



113160

dezagradar v.

לא נשא חן בעיני; גרם מורת רוח/אי נעימות

not like; to cause resentment/discomfort

Tanto de dezagradarla esta koza! (Moscona)



113170

dezagradavle adj.

פוגע, מעליב, חסר נימוס, בלתי נעים, חסר חן, דוחה, מצער, מרגיז, בלתי נעים

offensive, insulting, rude, unpleasant, unkind, repulsive, unfortunate, annoying, unpleasant

Un evenimiento dezagradavle (Moscona)



113200

dezagradesido adj.

כפוי טובה; שהתקבל בסבר לא יפה; בלתי רצוי

ungrateful; received with unkind hospitality; unwanted

Despues ke izo tanto por buena paga kedo dezagradesido (Moscona)



113810

dezatar v.

התיר (קשר), פיתח, שילח רסן;שחרר מהתחייבות

to untie, to unrestrain; to release from commitment

Dezatar un inyudo (Moscona)



114000

dezayunar v.

אכל ארוחת בוקר, סעד

to eat breakfast, to dine

La demanyana uzamos dezayunar kave kon biskocho (Moscona)



114030

dezazer v.

התיר, הרס, השחית, פרק, פורר,בילה, שחק, המיס

to unleash, to destroy, to corrupt, to dismantle, to dissolve

Todas las frenkes se dezazieron (Moscona)



114540

dezear v.

איחל; חשק, רצה מאוד

to wish; to desire, to want very much

Dezeo verte un'ora antes (Moscona)

Dezear a alguno todo bueno (Moscona)

El ojo ve el alma dezea (Nehama)



115200

dezeo m.

רצון, חפץ, חשק, תשוקה, שאיפה, התאוות; הדבר הנחשק; איחול

desire, lust, aspiration; the coveted thing; best wishes

dezeo tengo ke me favle (Nehama)

por dezeo de fijos tomó una kukla (Nehama)

ya le pasó el dezeo (Nehama)



115270

dezeozo adj. & m.

רוצה, חומד, חושק, משתוקק, מתאווה, נכסף; אביון

wants, covetes, desires, longs for, lusts for; pauper

los meskinos i los dezeozos bushkantes aguas i non, sus luengas kon la sed se seko (Biblia, Const. 1743)



115690

dezidera- palavra dezidera

דיבור שאין להבינו באופן מילולי, כפשוטו (למשל: ''החום הזה הורג אותי '')

speech that cannot be taken literally (for example: "this heat kills me")

el moso hue aki al lado para fazer un mandado, un anyo kijo fina ke atorno; palavra dezidera: pedrió ora entera (Nehama)

Esta madre kitó al mundo bula de fijos; palavra dezidera: tiene ocho kriaturas (Nehama)



115740

dezierto m.

מדבר, ציה, שממה, ישימון

desert, desolation, wilderness

boz apregonan enel dezierto eskombrad karrera de A' aderesad en la yanura kalsada a nuestro Dio (Biblia, Const. 1743)



116030

dezir v.

אמר, הגיד, ניסח, הביע, ביטא (בכתב או בעל פה), דיקלם, פקד; היטיב עם

to say, to formulate, to express (in writing or orally), to recite, to command; To do good with

vos digo ke vos estesh kayadis! (Moscona)

es verguensa de dezir todo lo ke le tengo fecho a (Nehama)

avia sien personas, por no dezir mas (Nehama)

iné tiene ke dezir (Nehama)

se disho komer? komió una kanaka entera de yagur! (Nehama)

se disho gritos? ma estempereó! (Nehama)

este vestido le dize (Nehama)

no le dize el vino/el tiempo/el klima (Nehama)

no le disho el dia/la karta (Nehama)

no me dize nada un komer/un pasatiempo (Nehama)

kien le dize al ke tiene por mas intimo amigo es el primo ke lo esta echando al sako (Nehama)

dezir mentiras/dezir la vedra (Nehama)

dize ke, si negra la fecha mas negra la desfecha (Nehama)

Se dize? Kaza es, su gaste demanda (Nehama)

mirar el dediez es dicho para los bienaventurados, no es dicho para un rikon (Nehama)

si se disho el arroz es kon limón (Nehama)

por el komer de la manyana si se disho la manteka es kon la miel (Nehama)

no le digas, no lo kites ni de boka (Nehama)

lo ke disho el Dio akeyo es (Nehama)

kien dize la vedrá piedre l'amistad (Nehama)

si se disho la tinya es para arraskar (Nehama)

el tiempo se le va en ''te dishos i me dishos'' (Nehama)



116920

dezmamparar v.

נטל את ההגנה/משענת מ-, עשה (אותו) חסר ישע, הביך, בלבל

to take the protection/backing from, to make (him) helpless, to embarrass, to confuse

No me dezmampares i no me deshes, o Dio de mi salvasion (Moscona)



116970

dezmayado adj.

מעולף, עולפה, תשוש, חיוור, חסר ברק, שאיבד רעננותו

fainting, exhausted, pale, lacking in shine, who had lost his freshness

una fiesta dez­mayada (Nehama)



117000

dezmayar v.

עילף, ריפה ידיים

to cause faint, to cause weakness

Aki sta dezmayar de la kalor (Moscona)

Ya me dezmayo por un portokal (Moscona)



117010

dezmayarse v. refl.

התעלף, איבד את הכרתו, נחלש; נכסף בלהט

to faint, to lose consciousness, to be weakened; to long with passion

ya me dezmayo por komer (Nehama)



117080

dezmazalado (ebr.) adj.

חסר מזל, ביש גדא, אומלל, מסכן

unlucky, miserable

dezmazalado de mi! (Nehama)



117120

dezmazalar (ebr.) v.

הביא מזל רע, גרם אובדן מזל, גרם כשלונות רצופים

to bring bad luck, to cause bad luck, to cause consecutive failures

bueno estava kaminando en su fecho, el trokar de fecho lo dezmazaló (Nehama)



117210

dezmenguar v.

הפחית, החסיר, המעיט, צמצם, החליש; פחת; הוציא דיבה, השמיץ

to reduce, to subtract, to minimize, to weaken; to be diminished; to slander

dezmenguar a uno. (Nehama)



117260

dezmentir v.

ניתק, עקר ממקומו, הזיז בכוח; הכחיש, הזים, הפריך

to disconnect, to displace, to move by force; to deny, to refute

I si me amostro komo inosente, mi kara me dezmiente! (Moscona)



117370

dezmichado adj.

מסכן

poor

dezmichado de mi! (Nehama)

M'estas dando keshas por las mal­dades de mi fijo. Tienes mil pares de razón. Dezmichado de mi. Ke ke fage? me salió un fijo negro (Nehama)

Al dezmichado no le kamina el kavayo (Nehama)



117430

dezmigajar v.

פורר

to crumble

El peksemet se dezmigajo (Moscona)



117520

dezmodradez f.

מוזרות

weirdness

Ke dezmodratina es esto! (Moscona)



117530

dezmodrado adj.

מוזר, משונה, מעוות, זר, תמהוני, שלא במקומו, חריג, יוצא דופן, אקסצנטרי; מגוחך; בלתי שפוי, משוגע

strange, distorted, eccentric, out of place, unusual; ridiculous; Insane, crazy

Se metio un fustan dezmodrado ke le esta kitando el nur (Moscona)

un vestido dezmodrádo (Nehama)



117620

dezmolado adj.

מושחז

sharpened

Kuchiyo dezmolado (Moscona)



117650

dezmolar v.

השחיז

to sharpen

Los kovdos ya se me ezmolaron (Moscona)



117780

dezmoronarse v. refl.

התפורר

to crumble

Los boyos se estan dezmoronando (Moscona)

la masadura mal kuvierta se dezmorona (Nehama)



118350

dezraigar v.

עקר מהשורש, שירש

to uproot

dezraigar un arvol (Nehama)

dezraigarse de su paez/de un pos­to/de sus parientes/de un amor (Nehama)



118910

día m.

יום, יממה

day

El Dio ke mos de dias para ver maraviyas! (Moscona)

En dia de el bien, pensa por dia malo i en dia de mal espera a el bien (Moscona)

En dia ke no bari vijitadores resivi! (Moscona)

pasar días pretos (Nehama)

venir en días negros (Nehama)

días negros i amargos (Nehama)

el día es grande i la pita chika (Nehama)

el día bueno éntratelo adientro (Nehama)

guadra el aspro para el dia malo (Nehama)

no digas mal del dia si no anochese (Nehama)

los días del Dio no se akavan; no se eskapan (Nehama)

krese el dia, krese el frio, kresen las merendas de los fijos (Nehama)



119760

diamante m.

יהלום; כלי לחיתוך זכוכית

diamond; glass cutting tool

arrelumbrar kom'al diamante (Nehama)



119900

diavlo m.

שטן, שד, מזיק; אדם ערום/פיקח חסר מצפון

devil, demon, harmful; an unscrupulous smart man

Al diavlo se vaya vistido i kalsado (Moscona)

Arrematalo kon siete paesde diavlos! (Moscona)

Lo vites al diavlo –ni preto ni blanko (Moscona)

Azte a la una kon el diavlo asta ke pasas el kyupri (Moscona)



119980

dibidus (t.) adv.

לגמרי

completely

Kedimus dibidus sin lenya (Moscona)



120360

didiez m.

מטבע תורכי ישן, פרוטה, דבר מה דל ערך

an old Turkish currency, a penny, something of little value

sinyora mestra la kiero bien, no es aneya, es al didiez (Nehama)



120430

diente m.

שן

tooth

onde tiene los dientes tiene las mientes (Nehama)



120740

diez/dies num.

עשר, עשרה

ten

ni los diez ni los dos dan abasto a los trentaidos (Nehama)



120770

Diez/Dies m.

אלוהים

God

el Diez del Sielo me Dio rikeza i me dio tristeza (Nehama)



120880

diezmar v.

עישר; הטיל/גבה מעשר

to raise a tithe

I de todo lo ke me dieres diezmar lo diezmare para ti (Moscona)



120930

diferensia f.

הבדל, הפרש, שוני, פער; הבדלה, הבחנה; מחלוקת

difference, gap; distinction; division of opinion

Ay diferensia en la kolor (Moscona)

Entre las dos partes existen grandes diferensia (Moscona)



120960

diferente adj.

שונה, נבדל, אחר

distinct, different

Diterentes modos de gizado (Moscona)

Esto es koza diferente (Moscona)



120980

difeto (it.) m.

פגם במוצר/בגד וכו' דפקט; ליקוי פיזי, חסר; ליקוי בהתנהגות

defect in product/garment, etc., physical defect, missing; behavioral impairment

difeto de memoria, de imajinasión (Nehama)

la eskarsedad es un difeto (Nehama)



121070

difisil adj. & adv.

קשה, בלתי נוח; עקשן, קשה עורף

difficult, uncomfortable; stubborn

Es difisil de dezuzarse (Moscona)



121170

dignidear (t.) v.

היה מודע ל-, חזר לתודעה והבחנה אחרי תרדמה

to be aware of, to return to consciousness and discernment after coma

estava medio dormido, entró ladrón i no dignidei (Nehama)



121180

digresión f.

סטיה, דיגרסיה

deviation, digression

Aki ago una digresion aleshandome kon intision del sujeto (Moscona)



121370

dikotes m. pl.

מרפא, תרופת הרגעה

sedative

estuvo favla favla, mos rompió los selevros, se kijo tomado dikotes para venir en mozotros (Nehama)



121440

diktar v.

הכתיב, ציווה, פקד

to dictate, to command

El profesor dikta i los elevos eskriven (Moscona)

diktar una kondokta (Nehama)



121580

dilindjear (t.) v.

פשט יד, קיבץ נדבות

to collect alms

Dilindjear por las kazas (Moscona)



121670

diluviar v.

ירד מבול

a flood comes down

I diluviaron rios su tierra (Moscona)



121790

dimión (ebr.) m.

דמיון; רמז עמום; חשד חשד קל

imagination; a vague hint; suspicion, slight suspicion

este mansevo, en el favlar/en los djestos, tiene un dimion de fulano (Nehama)



121850

din (ebr.) m.

דין, חוק, צדק; פסק דין; משפט, דין תורה

law, justice; Judgment; Torah Law

Todo se deve de azer sigun los dinim (Moscona)



122140

dinastía f.

שושלת, בית מלוכה

dynasty

La dinastia de David sea luminoza siempre kon tu proteksion (Moscona)



122180

dinero m.

כסף, מטבע; הון

money, currency; fortune

echa agua kita dinero (Nehama)

no ay dinero a la bolsa sin ke ayga dolor en boka (Nehama)

de dinero i buendad kitale metad (Nehama)

dinero en bolsa ke no se gusta, no se goza (Nehama)

kon dinero baila el perro (Nehama)



122230

dinguno pron. ind.

אף אחד

nobody

En la kamareta no ay dinguno (Moscona)

Dinguna regla no ay (Moscona)

Dinguno ke no avle! (Moscona)

Dinguno ke no aspere de Dinguno! (Moscona)

Sin Dinguno de korason (Moscona)

Dinguno no fuye de la miel (Moscona)

En la kamareta no ay dinguno (Moscona)

Dinguna regla no ay (Moscona)

Dinguno ke no avle! (Moscona)



122280

dinsiz (t.) m. & adj.

כופר, אתיאיסט; פורע חוק, עוול

heretic, atheist; breaker of law

para un dinsiz se kiere un imansiz (Nehama)



122350

dinyo adj.

ראוי, נאות, נכבד; מאופק, רציני

worthy, proper, honorable; restrained, serious

No es dinyo para la onor ke le estan aziendo (Moscona)

No es dinyo para la onor ke le estan aziendo (Moscona)



122390

Dio m.

אלוהים, אל; דבר מה אהוב מאוד ונערץ

God; something very beloved and revered

kuando Dio esta kontigo no te espantes de tu enemigo! (Moscona)

el Dio ke mos de pan para komer i panyos para vistir (Moscona)

el Dio ke mos de vidas para ver maraviyas (Moscona)

esta yevando loke no demando del Dio (Moscona)

las kozas klaras el Dio las bendize (Nehama)

ni del Dio ni del vezino no se puede eskonder (Nehama)

ninguno muere si el Dio no kiere (Nehama)

el Dio da barva asegún la keshada (Nehama)

el Dio da barva a kien no tiene keshada (Nehama)

el Dio da la yelada asegún la muntanya: (Nehama)

el Dio mos de el bien i la gana de komer (Nehama)

el Dio mos de el bien i lugar onde lo meter (Nehama)

el Dio mos guadre de riko fijo de prove i de hahám fijo de am aares (Nehama)

el Dio mos guadre de médikos i de endevinos (Nehama)

el Dio da el bien asegún el tabiet (Nehama)

el Dio no tiene moneda, tiene modos i mane­ras (Nehama)

kien al Dio yama no s'enganya (Nehama)

kuando el Dio esta kontigo no t'espantes de tu enemigo (Nehama)

el Dio tiene kuidado de una formiga, no se kiere dicho del fijo del ombre (Nehama)

kien esparte del Dio teme i la mas grande parte se detiene (Nehama)

el Dio lo mate i lo malogre! (Nehama)

e Dio lo arranke del mundo! (Nehama)

el Dio le siege: (Nehama)

este ombre me salvó la vida, para mi es un Dio (Nehama)

el Dio save si avía vente personas (Nehama)

el Dio save si lavori kon mis vente unyas, ma no reushí (Nehama)

ay fruta al bazar?-Mucha, lo ke el Dio emprezentó (Nehama)

el Dio ke no mos de a menester de ninguno/a esperar de otro (Nehama)

ke me mate el Dio si no esto diziendo la vedrá/si no fago lo ke esto prometiendo (Nehama)

el Dio no mos de a kaer en sus manos (Nehama)

el Dio ke mos guadre de aynará/de ojo malo/de bokas de la djgente/de embidya (Nehama)

el Dio manda la yaga kon la melezina (Nehama)



122980

dip (t.) m.

תחתית, קרקעית, עומק, תהום

bottom, depth, abyss

Al dip de la kasha (Moscona)

Al dip del kurtijo (Moscona)

Al dip de la mar (Moscona)

De kitar i no meter se vee presto el dip! (Moscona)

Al dip de la kasha (Moscona)

Al dip del kurtijo (Moscona)

Al dip de la mar (Moscona)



123110

diplomado adj.

מוסמך, מדופלם

certified, diplomaed

médiko diplomado/indjenier diplomado (Nehama)



123530

diritir v.

המס, מוסס

to dissolve

No me diritas komo shavon trefa (Moscona)



123540

diritirse v. refl.

נמס, התמוסס

to be melted/disolved

El buz se diritio (Moscona)

mi fuersa se abatio, se diritio mi sevo, apiadate de mi, ke dainda so mansevo! (Moscona)



123570

dirito (it.) adv.

ישר, ישיר, הישר

straight

de aki sales dirito a la kaleja ke estas bushkando (Moscona)



123760

disfilozo adj.

משתוקק מאוד; קצר נשימה

very eager; breathless

Disfilozo esto de ver una vez las kozas metidas kada una en su lugar (Moscona)



123965

dishus i midishus

התנצחויות

quarrels

Aklarad las kozas bien para ke no ayga despues dishus i midishus! (Moscona)



124180

diskorso m.

נאום, הרצאה, דרשה

speech, lecture, sermon

el diskorso del ministro no izo impresion (Moscona)



124330

diskulpa f.

התנצלות, הצטדקות; סליחה, מחילה

apology, justification; forgiveness

mas negra la diskulpa ke la kulpa (Moscona)



124440

diskuviertura f.

עירום, מערומים

nudity

i vido Ham a diskuviertura de su padre (Moscona)



124710

disponivle adj.

פנוי, זמין

available

kon los remedios disponivles no estamos en grado de ... (Moscona)



124890

disput/disputa m.

ויכוח, פולמוס, התנצחות

argument, controversy, quarrel

el enmleskarse en munchos echos trae a dishputas, djuzgos i djustisias (Moscona)



125240

dito (it.) adv. & adj.

באותו אופן, כנ''ל, כאמור; האמור; פלוני

in the same manner, as above, as aforesaid; the aforesaid; certain

tornar tornare a ti en dita ora (Moscona)

el dito no prime ke sepa (Moscona)

el dito ya son dos vezes ke viene (Moscona)



125415

divirearse (t.) v. refl.

התהפך

to turn over

la araba se divireo (Moscona)

Se arrezvalo i se divireo kon el boy entero (Moscona)



125440

divizar (fr.) v.

חילק, הפריד, פרק, פילח, פילג, פיצל

to divided, to separate, to dismantle, to split

lo divizi entre la munchedumbre (Moscona)

no lo esto podiendo divizar (Moscona)



125480

divorsio m.

גרושין, גט

divorce

el divorsio se dio kon la kontentez de las dos partes (Moscona)



125530

diz (t.)

ברך

knee

me di en el diz (Moscona)



125550

dizenyo m.

ציור, שרטוט, רישום, תרשים; תכנון, עיצוב; מיזם, פרוייקט

drawing, sketching, diagram; planning, design; project

Si es ke tiene algun disenyo madruga demanyanika, se alevanta del suenyo, ensiende la lulaika (Moscona)



125585

dizí m. (t.)

צרור

bundle

un dizi de sevoya (Moscona)



126120

djamdje (t.) adv.

אף אחד, בלי נפש חיה

no one, without a living soul

por esta kaye no pasa djamdje (Nehama)



126230

djan-djin (t.) adv.

בלי נפש חיה

without a living soul

las kayes estan djan-djin (Moscona)



126430

djaspe m.

ישפה; שיש מנומר

marble speckled

oy muncho penates ma todo lo azitesh djaspi (Moscona)



126520

djeb (t.) m.

כיס; ארנק

pocket; purse

kedo sin pará en el djeb (Moscona)



126650

djefane/djebhane (t.) m.

תחמושת

ammunition

detras de la armada estavan las arabas kon la djepané (Moscona)



126680

djedjel (t.) m.

כבד; אבר כלשהו בגוף הסובל בעקבות מאמץ

liver; any organ in the body that suffers as a result of exertion

ay mestras ke kitan el djegel a las servideras (Nehama)

para una persona aidada, suvir una eskalera muy alta, es para salir el djegel (Nehama)



126750

djemido m.

אנחה

sigh

el djemido de los menesterozos (Moscona)



126760

djemir v.

נאנח, התאנח

to sigh

komo gruya i golondrina ansi chuchuleare, djemire komo la palonba (Biblia, Const. 1743)



126840

djenem/djenné/djénneme/djendem (t.) m.

גהינום, תופת

hell

un djendem de kamino (Moscona)

ken save a ke djendem (t.) se aremató (Moscona)



126890

djeneransio m.

דור, תקופת חיים ממוצעת של אדם

generation

noche i dia non se amatara para siempre suvira su umo de djerenansio a djerenansio (Biblia, Const. 1743)

djerenansio va i djerenansio viene ma la tierra esta para siempre (Moscona)

ya konosko al djeneransio entero (Moscona)



126920

djénero m.

סוג, סוגה, מין

type, genre

ke djenero de kozas? (Moscona)



126940

djenerozo adj.

נדיב לב, רחב לב, אציל, אוהב הזולת

generous, noble, loves others

es bravo i djenerozo (Moscona)



126990

djénnemebudjanína (t.) m.

מקום שכוח אל

a place forgotten by God

se hue a morar al djennemebudjanina (Nehama)



127010

djente f.

בריות, בני אדם; קרובים, משפחה רחבה

human beings; relatives, extended family

apartad la buena djente ke vo a echar agua kayente (Nehama)

kien mira a la djente no bive kontente (Nehama)

ninguno no viene a verme, ni primo ni pariente ni nunguno de mi djentedjente (Moscona)

oy la noche vamos a tener djente (Moscona)

entended buena djente! (Moscona)

lo ke van dizir la djente?! (Moscona)



127320

djentoria f.

המון, עם רב, שפעת בריות, שטף אנשים

crowd, plenty of people, an abundance of people, a flood of people

es djentoria te digo! (Moscona)

esto lo ke uvo de djentoria no es koza ke se puede dar a entender (Moscona)



127500

djesto m.

מחווה, ז'סטה

gesture

un djesto djenerozo (Moscona)



127520

djestozo adj.

מעמיד פנים, מתחזה

pretending, impersonating

no lo tokes ke es djestozo (Moscona)



127540

djevez/djeviz (t.) m.

עץ אגוז (נגרות)

walnut wood (carpentry)

el boron es de djeviz (Moscona)



127610

djibraná (t.) adj.

חמוץ

sour

el komposto esta djibraná (Moscona)



127620

djidió m. & adj.

יהודי

Jew, jewish

esklavo djidio no ay (Nehama)

djidio bovo no ay (Nehama)

según va el djidio lo ayuda el Dio (Nehama)

kuando los djidios vos farés buenos el enverano vo lo faré invierno (Nehama)

tadre, tadrezika le viene el meoyo al djidio (Nehama)

kale sufrir porke semos djidios (Nehama)

el ke se toma kon djidio, negra fin aspera (Nehama)



127720

djidit (t.) adj.

חדש, מבהיק

new, shiny

un vestido muevo-djidit (Moscona)



127760

djigantesko adj.

ענקי

gigantic

esforso djigantesko (Moscona)



127780

djigaro m.

סיגריה

cigarette

asender un djigaro (Nehama)

fumar un djigaro (Nehama)

amatar un dji­garo (Nehama)



128045

djinísaru adj.

פראי, מחוספס, גולמי

wild, rough, raw

no tengas katilaka, ke barminam es djinísaru (Moscona)



128080

djins (t.) m.

אופי, טבע, מקור

character, nature

negro djins! (Moscona)



128170

djiradozo adj.

עושה רוח, שעושה מחוות מוגזמות של מאמץ/עייפות וכו'

"makes wind", makes excessive gestures of exertion/fatigue, etc.

deshalo a este djirador, ke de una pulga save azer un gameyo! (Moscona)



128190

djirar v.

חג, סבב, הסתובב; סובב; הפעיל, ניהל; הסב (המחאה, שיק, שטר); קפץ בחבל

to circle, to turn, to turn around; to revolve; to operate, to manage; to convert (check); rope jump

djirar un kanabet (Nehama)

ansina ya la va djirar bueno! (Moscona)



128340

djivá (t.) f.

הברקה, מירוק, צחצוח; גולת משחק מזכוכית או עופרת; כספית; כינוי לאדם תזזיתי

polishing, brushing; a marble made of glass or lead; mercury; a nickname for a frenetic person

djugar a las djivaikas (Moscona)



128530

djoab (t.) m.

יכולת לעמוד במשימה

ability to meet the task

esta balabaya da djoab a una famiya de diez almas (Nehama)

no so kadir (t.) de dar djoap (Moscona)

kodjá fsamiya, no es shaká, kere dado djoap (Moscona)



128580

Djohá m.

דמות ידועה בפולקלור המזרחי; כינוי לאדם מרושל /לא חכם במיוחד

a well-known figure in eastern folklore; a nickname for a particularly sloppy/unwise person

Djoha hue a la feria, al lugar de ganar pedrio/fizo los tres dos/fizo la lira de vente frankos (Nehama)

Djoha no kiere a la mala, ni los malelis kieren a Djoha (Nehama)

Djoha, antes de kazar merko la kuna/antes de suvir al kavayo empesa a manear las pachas (Nehama)

Djoha ke no se echava a la kama kon sehora vieja (Nehama)

Djoha ke desha a los kombidados: (Nehama)

el palto está un djoloh! (Moscona)

una vez la bezó Djohá a la novia – la desho sin ojos! (Moscona)

Djohágana kon los de kaza (Moscona)

espartio Djohá para si lo mas! (Moscona)



128830

djorno (it.) m.

יום

day

estar a djorno kon las eskrituras (Nehama)



128900

djoventud (it.) f.

נעורים, עלומים; נוער

youth

la djoventud de oy no kere saver de nada! (Moscona)

djoventud en flor (Moscona)

la djoventud de la sivdad (Moscona)



128910

djoviyo/djovío m.

כדור צמר, פקעת חוטים

wool ball, tuber of threads

djuvío de lana (Moscona)

el djuvío se va endevanando (Moscona)



128960

djoya f.

תכשיט, עדי; אוסף תכשיטי אשה

jewel, Witness; a woman's jewelry collection

las kofias i las ashorkas i las trensas i djoyas de el pecho i los orejales (Biblia, Const. 1743)

dar la djoya en prenda (Moscona)

vino kon djoya grande a dizirme ke .. (Moscona)



129050

djudaiko adj.

יהודי, של יהודים; יהודי שומר מצוות

jewish, of jews; a observant jew

vestirse a la djudaika (Nehama)

gizar a la djudaika (Nehama)



129100

djudaízmo m.

יהדות

judaism

este no tiene ni haber (t.) de djudaizmo (Moscona)

el djudaizmo de Bulgaria (Moscona)



129120

djudería f.

שכונת היהודים; יהדות העיר/המדינה/העולם

the jewish neighborhood; city/state/world jewry

ayi se avia arrekojida la djudería entera (Moscona)



129150

djudezmo m.

יהדות, אמונה ומצוות היהדות, דבקות בדת היהודית; ספניולית, איספניולית, לאדינו, לשון יהודית

judaism, faith and the commandments of judaism, adherence to the jewish religion; judeo-spanish

avlar en djudezmo (Nehama)

avla agora a tus siervos aramit ke entendientes nos i non avlesh a nos en djudesmo (Biblia, Const. 1743)



129170

djudía f.

יהודיה; עוזרת בית בשכר יומי

jewish woman; daily maid

se kresio kon mosas i djudías (Moscona)

mujeres estos días embian dulses kon djudías a las primas i a las tías, ke ansi es el dover (Moscona)



129200

djudio m. & adj.

יהודי

jew, jewish

salid djudiós ke vo entrar yo! (Moscona)

el kuchiyo del djudió para mal korta (Moscona)

tres djudiós kuatro keilot (ebr.) (Moscona)



129250

djuez m.

שופט, דיין

judge, dayan

kon el djuez no te djuzgas porke en su poder el djuzgo; por ande envelunta lo lo abolta! (Moscona)



129260

djugada f.

משחק; מהלך/מסע במשחק

game; a move in the game

buena djugada mos se djugo! (Moscona)



129270

djugador/dera n.

שחקן; מהמר, משחק במשחקי מזל

player; gambler, plays games of chance

en kaza del djugador poko tura l'ale­gría (Nehama)

es un djugador ke no ay segundo! (Moscona)



129290

djugar v.

שיחק, השתעשע, התבדר; ניגן על כלי נגינה; הימר, שיחק משחקי מזל; לגלג; נע, זע במקומו (יש לו ''שפיל'')

to play, to have fun; play a musical instrument; to gamble, tp play games of chance; to mock; to move, to move in its place (it has a displacement space)

mi fijo no djuga a los dados, djuga a los malos mandados (Nehama)

me aprometió guertas i verdjeles i a la fin me la djugó (Moscona)

no te djuges del d'enfrente ke te viene a la kavesa! (Moscona)

te estas djugando kon la lumbre! (Moscona)

djugar a la papasiega (Moscona)

djugo toda su fortuna (Moscona)

djugar al top (t.) (Moscona)



129680

djuguete/ueto/uego cf. djugete

lo tomó por djuguetiko (Moscona)

esto no es djugueto! (Moscona)

dale el djugueto al krío ke se vaya engleneando (Moscona)



129700

djuisio m.

משפט, דין, פסק דין; דעה, שיפוט, תחושה

justice, judgment; opinion, judging, feeling

i espero por djuisio i ek bostiya, por djustedad i ek esklamasion (Biblia, Const. 1743)



129770

djumbush (t.) m.

בידור, שעשוע; דבר משעשע, בדיחה

entertainment, amusement; an amusing thing, a joke

aspera te kontaré un djumbush (Moscona)



129800

djumerd/djumert (t.) adj.

נדיב, חסיד

generous, follower

al eskarso i al djumerd todo le viene uno (Nehama)



129850

djunta f.

ישיבה, התכנסות, מועצה; קבוצה, חבורה; זוג, צמד; יחסי מין

meeting, gathering, council; group, bunch; pair; intercourse

oy el konsilio komunal tiene djunta (Moscona)

en djunta de sinyores no avles muncho! (Moscona)

djunta de bueyes (Moscona)

djunta de kavayeros (Moscona)



129865

djunto adv.

ביחד

together

sinyor David djunto kon su famiya (Moscona)



129970

djurar v.

נשבע

to swear

a kien djura malo piedra kae (Nehama)

djurar por la Ley de Moshe (Moscona)

algunos djuran ''por este sielo bindicho'', apuntan kon la mano i se la bezan (Moscona)



130050

djurdjina (roman.) f.

מהתלה, בדיחה

a joke

se izo djurdjina grande (Moscona)



130120

djustedad f.

דיוק, דייקנות, נכונות; הצדקה, צדק

accuracy, punctuality, correctness; justification, justice

el ke sembra djustedad tendrá gualardon firme (Moscona)

la djustedad antes de todo! (Moscona)

la djustedad lo rekere (Moscona)



130140

djustifikar v.

הצדיק, הסביר

to justify, to explain

djustifikar las malas echas de alguno (Moscona)

para djustifikar su manera de ver, trusho aguas de mil molinos (Moscona)



130170

djustisia f.

צדק, יושר, הגינות

justice, honesty, fairness

dedo ke se korta kon djustisia no duele (Nehama)

fue entregado en manos de la djustisia (Moscona)

bushko djustisia! (Moscona)



130200

djusto adj.

צודק, חסר פניות, פנים, ישר, צדיק, הוגן, הגון; בעל מידה נכונה

just ,correct, impartial, honest, righteous, fair, decent

no ay ombre djusto en la tierra ke aga bien i no peke (Moscona)

en okaziones kom'a esta bushka de ser djusto (Moscona)



130210

djusto adv.

בדיוק

exactly

pagar por un servisio lo ke es de djusto (Nehama)

el vistido le esta djusto (Moscona)

lo topas de djusto? (Moscona)

djusto en este momento (Moscona)

no es djusto? (Moscona)



130220

djusto m.

צדיק, מי שדבק במוסר ובצדק, בעל מידות טובות

a righteous man, one who adheres to morals and justice, has good qualities

pagan djustos por pekadores (Nehama)

pagan djustos por pekadores! (Moscona)



130470

djuzgador/dera n.

שופט, דיין

judge

el djuzgador no djuzga si no siente de las dos partes (Moscona)



130490

djuzgar v.

שפט, דן; העריך, ביקר; גינה

to judge; to evaluate, to criticize; to condemn

no djuzges para ke ni te djuzgen (Nehama)



130550

doá (t.) f.

תפילה, הודיה

prayer, thanksgiving

as doa ke no se topo tu padre!(Moscona)



130600

doblado adj.

כפול; מקופל, מכווץ

double; folded, contracted

el tapio ya esta doblado (Moscona)

se lo vo pagar doblado i trezdoblado (Moscona)



130630

doblar v.

כפל, הכפיל; קיפל, כופף, היטה

to multiply; to fold, to bend, to tilt

bienaventurado es el ombre ke afito mujer buena, sus dias seran doblados (Moscona)

doblar el lavado (Moscona)

doblar el kaparo (Moscona)



130640

doblarse v. refl.

התכופף, התקפל, השתופף

to bend, to be folded

se doblo delantre de la fuersa (Moscona)



130680

doble m.

קפל, קמט

a fold, a crease

el doble del pantalon (Moscona)



131070

dokunear (t.) v.

היכה, הלם, הקיש; חבל על ידי לחיצה חזקה; הטריד, גרם נזק; נגע, קירב

to hit, to pound, to tap; to damage by pressing hard; to harass, to cause damage; to touch, to bring closer

dokunear a uno en kaminando (Nehama)

me dokunea la kunduria (Nehama)



131080

dokunearse (t.) v. refl.

נעלב, נפגע

to be insulted, to be hurt

Es muy ancho ! de nada no se dokunea (Moscona)



131210

dolanear (t.) v.

עשה סיבובים, סבב, הקיף

to make rounds, to surround

un deskonosido muncho se esta dolaneando por aki, adjaba loke bushka? (Moscona)



131280

dolash (t.) m.

שמירה, סיור שומרים; הקפה

guarding, patrol of guards; encircling

estas bushkando a fulano: da dolashes aki i lo vas a enkontrar (Nehama)



131390

dolensia f.

הרגשה רעה; מחלה; נכות; התאנחות

bad feeling; disease; disability; sigh

mis malisias las tengo en mi prezensia, por eyas konsiento remorso i dolensia (Moscona)



131410

doler v.

חש כאב; חש יסורי מצפון, חש דאגה

to feel pain; to feel the pangs of conscience, to feel worry

a kien le deguele la muela ke vaya ende el berber (Nehama)

a kien le duele la muela ke vaya ande el berber (Nehama)

mas duele la palavrada del amigo ke la piedrada del enemigo (Nehama)

me deguele la kavesa/el braso/el garon (Nehama)

al fijo aharvan, a la madre le deguele (Nehama)

está gastando pará de otro; a el no le deguele (Nehama)

una madre se deguele por sus fijos (Nehama)

se deuele por todos (Nehama)



131520

dolor f. & m.

כאב, מכאוב, ייסורים; צער

pain, ache, anguish; grief

es grande la dolor del padre ke pedrio a su ijo (Moscona)

kaza onde no ayga un dolor de kavesa (Nehama)

avrió el kaniyé i se komió todo lo ke topó; no deshó nada por dolor (Nehama)

de dolor ke va i viene no t'espantes (Nehama)



132180

dor (ebr.) m.

דור, תקופה

generation, period

en ke dor venimos! en ke dor mos topamos! (Nehama)

guay de akel dor ke Han Sipintí por tanyedor (Nehama)



132360

dormir v.

ישן, נם

to sleep

esta durmiendo sovre la mula (Moscona)

kuando se espartio la grasia stuvo durmiendo (Moscona)

kien duerme no alkansa peshe (Nehama)

Djohá se keria muerir para afartarse de dormir (Nehama)



132480

dormisión f.

הרדמות

falling asleep

dormision no me esta entrando (Moscona)



132540

dos num.

שנים, שתים; שני, שתי

two, second

lo vemos por el ojo, viene por akí kada dos por tres (Nehama)

traed kon vos, komed kon dos (Nehama)

dos ideas valen mijor de una (Nehama)

dos kon uno lo kitan del mundo (Nehama)



132690

dosario m.

תיק מסמכים

briefcase

A kual dosario esta aneksado (Moscona)



132730

dota f.

נדוניה, נדן, מוהר

dowry

la fija a la fasha, la dota a la kasha (Nehama)



132760

dotor (port.) m.

רופא, דוקטור

doctor

el dotor dize ke ya veo, ma yo no veo nada (Nehama)



132840

dotrinar v.

נזף, הטיף מוסר, לימד לקח; לימד, אילף, הקנה דעת, חינך ילדים באורח הישר

to rebuke, to preach morality, to teach a lesson; to teach, to tame, to educate children in an honest way

ke kulpa el, kuando no fue giado i dotrinado? (Moscona)



132850

dotrino m.

חינוך, לימוד, אילוף דעת; הדרכה וחינוך ילדים בדרך הישר; נזיפה, גערה, תוכחה

education, study; Guidance and education of children in the straight path; rebuke

kien tiene buen vezino ambeza buen dotrino (Nehama)



132880

dover m.

חובה, מחוייבות, התחייבות; מחוייבות מוסרית, חוק מוסר; תפקיד, משימה; שעורי בית

duty, obligation, commitment; moral obligation, moral law; role, task; homework

me ago el dover de avizarvos kualmente ... (Moscona)

el dover de kada padre es de ... (Moscona)

los doveres de padre/de fijo/de sivdadino/de ombre (Nehama)

los doveres verso el Dio (Nehama)

el elevo pasa la tadrada para azer sus doveres (Nehama)



133210

drama (t./gr.) f.

מידת משקל; כמות קטנה מאוד; דרכמה (מטבע יווני)

weight measure; a very small amount; drachma (greek currency)

no kedó drama de pan (Nehama)



133480

duana (fr.) f.

מכס; בית מכס

customs; customs house

la ropa entro en duana (Moscona)



133520

dubara/dubará (t.) f.

רעש גדול, מהומה; קנוניה, תככים

great noise, commotion; conspiracy, intrigue

estuvimos el día entero en una dobarina kon el karreado (Nehama)



133560

dubiar v.

הטיל ספק ב-, פיקפק

to doubt

esto me aze dubiar (Moscona)



133610

dubiozo adj.

מסופק, מוטל בספק, מפוקפק, דו משמעי, בלתי סביר; חשוד, בעייתי, בלתי ראוי לאמון

doubtful, questionable, dubious, ambiguous, unreasonable; suspicious, problematic, untrustworthy

es una persona dubioza (Moscona)



133670

dúblito m.

העתק, עותק; כפל, כפליים

copy, exemplar; doubling

i el dublito de esto ke le dan, no va achetar (Moscona)



133810

dueledor m.

דאגן, שעומד תמיד על המשמר למניעת תקלה/פגיעה בבריאות וכו'

anxious, who is always on guard to prevent malfunction/damage to health, etc.

no ay mijor due­ledor ke el patrón (Nehama)



133870

duelo m.

כאב, דאגה; דוקרב

pain, worry; duel

todos los duelos kon komer son buenos (Nehama)



133910

duenyo m.

(משמש רק בפתגמים) בעל, בעל בית; ארוע

(used only in proverbs) husband, landlord; event

el duenyo de la kaza (Moscona)



133980

dukado m.

דוקט - מטבע זהב ישן

an old gold coin

si el avlar vale un dukado, el kayar vale dos (Moscona)

ni el dukado ni el prenyado pueden kedar guadrados: (Nehama)



134200

dulse adj. & adv.

מתוק, ערב; רך, טוב, רחום, נעים; תה''פ: ברכות, במתיקות

sweet; soft, good, compassionate, pleasant; adv.: in tenderness; in sweetness

dulse komo la trandafires sea nuestra anyada! (Moscona)

dos anyos pasi en esta kaza a no komer bokado dulse (Nehama)

entre este empiegado i su mestro es ''kon dulse me vengas (Nehama)



134280

dulse m.

ריבה, קונפיטורה, מרקחת

jam, marmalade

dulse de mansana/de pertukal (Nehama)

el dulse es tedjo, la marmelada es un poko aguenta, el komposto tiene mucha agua (Nehama)



134370

dulsor m.

מתיקות, מתק, ערבות, רוך, רכות, נעימות, עדינות, טוב לב, תום, תמימות

sweetness, tenderness, softness, pleasantness, gentleness, kindness, innocence

si no kitas paras de bolsa, ten almenos dulsor en boka! (Moscona)

el dulsor de l'asuká/de la miel (Nehama)



134390

dulsura f.

ריבה, מרקחת; ממתקים, דברי מתיקה; מתיקות

jam; sweets; sweetness

una dulsura de krio esta, aynarah ke no le apoze (Moscona)



134510

duna adv.

לפתע פתאום

suddenly

anunsiar la muerte de un serkano duna-duna (Nehama)



134590

dunke/dunkuey (it.) conj.

לפיכך, לכן, אפוא, כתוצאה מכך

hence, therefore, as a result

dunke devemos ke ... (Moscona)

dunke dishimos ke ... (Moscona)

gana poko, dunke gasta poko (Nehama)



134790

durera f.

עצירות; קשיות, נוקשות, קושי

constipation; hardness, stiffness, difficulty

mal de durera mal de kagadera (Moscona)



134800

dureza f.

קשיות, נוקשות, קושי, קשיחות, אי גמישות

hardness, stiffness, difficulty, stiffness, inflexibility

la dureza del azero (Nehama)



134820

durmidero m.

תרדמה; נמנום, נים ולא נים; בולמוס שינה, תאוות שינה

slumber, hibernation; drowsiness; lust for sleep

el durmidero lo mata (Moscona)



134910

duro adj.

קשה, נוקשה, צפיד, קשיח; קפדן, קשוח, נוקשה, אכזרי; מחוספס, קהה רגש;קפוץ יד; אטום ראש, מוגבל

hard, stiff; strict, tough, rigid, cruel; rough; whose head is opaque , limited

el fierro es duro (Nehama)

el puevlo djidio es duro de servís (Nehama)

para la karne dura dientes rezios (Nehama)



135150

dushman/dushmán (t.) m.

אויב, מי שמבקש הזדמנות להזיק

an enemy, one who seeks an opportunity to harm

esto no le auguro ni a mi dushman (Moscona)



135160

dushmanlik (t.)

אויבות, יריבות, עוינות

enmity, rivalry, hostility

el dushmanlik tiene en el korason! (Moscona)

fin a este kadar de dushmanlik puede ser! (Moscona)



135210

duvdar v.

הטיל ספק ב-, פקפק

to doubt

los temientes de el Dio nunka duvdan en sus buenas esperansas (Moscona)



135280

duyulear (t.) v.

נוכח לדעת, הבחין, חש

to be convinced, to discern, to feel

l'entró ladron kuando estava durmiendo, ni menos duyuleó (Nehama)



135290

duz (t.) adj.

שטוח, חלק, בלי בליטות; מישורי; בלי קישוטים

flat, smooth, without bumps; plane; without decorations

duz komo la laja (Moscona)

el kamino es duz, no ay ni asuvir ni abashar (Moscona)



135320

duzdearse (t.) v. refl.

הסתדר

be arranged

se duzdeo bueno en la vida (Moscona)



135380

duzudear (t.) v.

סידר, ערך; יישר, החליק, ליטש

to arrange; to straighten, to smooth, to polish

duzudear los mobles de la kaza: 'disposer les meubles en bon or­dre'. 2. 'égaliser, niveler': (Nehama)

duzude­ár un kamino: 'niveler une route'. (Nehama)

duzudear los mobles de la kaza (Nehama)

duzudear un kamino (Nehama)



135390

dyuskyun (t.) adj.

שקוע בהרהורים

contemplative

porke estas tan dyuskyun? (Moscona)



136060

echa f.

פעולה, מעשה, פֹּעַל, ביצוע; עסק, עניין

action, deed, act, execution; business, interest

si negra la fecha, mas negra la desfecha (Nehama)



136260

echar v.

זרק, השליך, הטיל; ירה; דחה מ-; השכיב; גרש, גרש אשה; הפעיל

to throw; to shoot; to reject from; to lay down; to expel, to divorce; to activate

echar la fyel i la miel i las tripas de hormet (Nehama)

bendezir al Dio al echar i al ale­vantar (Nehama)



137560

echarse v. refl.

שכב, שכב לישון; הטיל עצמו, החל

to lie down, to lie down to sleep; to begin

kien se echa kon kriaturas s'levan­ta kagado (Nehama)



138000

echo m.

עבודה, עסק, משלח יד, עיסוק, מסחר, התעסקות, עניין, מעשה

work, business, occupation, trade, dealing with, interest, deed

fecho empesado es medio eskapado (Nehama)

esta ropa kosta un fecho de sien frankos (Nehama)

ay un fecho de una ora (Nehama)



138250

echura f.

צורה, תבנית, דמות; עשיה, עיבוד, ייצור; דמי ביצוע/ייצור

Shape, pattern, figure; making, processing, manufacturing; execution/production fee

diez levos de echura (Moscona)



138280

echuría f.

מרקחת, תרופה, תרופה עממית

medicine, folk medicine

no kreer en fechurias (Nehama)



138310

edad f.

גיל

age

la edad lo rekiere (Moscona)

de edad de diez anyos (Moscona)



138380

edepsiz/a (t.) adj. & n.

עז פנים, חצוף

impudent, cheeky, insolent

para un edepsiz se kiere un imansiz (Nehama)



138720

efekto m.

תוצאה, השפעה, אפקט

result, effect

no izo efekto (Moscona)



139070

ehrea(h) (ebr.) m.

הכרח, צורך

necessity, need

me se faze d'ehrea de una sierra (Nehama)



139160

ek prop.

הינה

here is

ek el ombre del kual avlavamos (Nehama)



139410

ekme! interj.

הנני!

here I am!

I el Dio prevo a Avraam i disho a el: Avraam i disho ekme (Moscona)



139490

ekonomía f.

כלכלה, תורת הכלכלה; חסכון

economics, economics theory; saving

kon ekonomia i falsia mulk en Sofia (Moscona)



139560

ekonomizar v.

חסך, קימץ

to save; to skimp

ekonomizar lenya i karvon (Moscona)



140870

eksterminar v.

השמיד, כילה, הכרית

to destroy, to exterminate

Se eksterminen tus adversarios I tus aboresientes I todos los ke bushkan de azermos mal sin razon (Moscona)



141030

ekstremidad/ekstremitá f.

קצה; שיא; גפיים

end; peak; limbs

Las ekstremidades se tokan (Moscona)



141150

el pr. pers.

הוא

he

siéntame, asi biv'el (Nehama)

el sinyor d'Eliáu (Nehama)

el sinyor mestro (Nehama)

el i eya, karvón i lenya (Nehama)



141260

elayá!/élaya! iterj.

אבוי! אבוי לנו!

Alas! Woe to us!

elaya, es siego! (Nehama)

yo, elayá, piedrí a todos los míos en los krematorios de Birkenau (Nehama)



141380

elejir v.

בחר, ברר

to select

fue elejido por prezidente (Moscona)



141990

elguengeziko adj.

ארוך מדי, מייגע, משעמם

too long, tedious, boring

elguengeziko estava el diskorso (Nehama)



142010

elguengo adj.

ארוך; רחוק

long; far away

un ves­tido elguengo (Nehama)

una konseza elguenga (Nehama)

las nochadas de invierno son elguengas (Nehama)

a los elguengos anyos, la fortuna de papa se va a espartir entre los fijos (Nehama)



142030

elguengor m.

אורך; אריכות יתירה

length; excess length

el elguengor de una eskalera/de un varandado/de un dis­korso/de un servisio (Nehama)



142070

eliminar v.

הסיר, סילק; הרחיק; חיסל

to remove; to send away; to eliminate

elimina mis enimigos i dispareskan todos los ke azen sufrir a mi alma (Moscona)



142290

embabukado adj.

מפותה, מרומה, מוּלָךְ/הולך שולל

tempted, deceived

embabukado detras de sus echos (Moscona)



142320

embabukar v.

הונה, רימה, הוליך שולל

to deceive

si provecho no tengo , ya me vo embabukando (Moscona)



142520

embanyarse v. refl.

התרחץ, טבל

to bathe, to wash oneself, to dip

ya me embanyi en la sudor (Moscona)



142575

embarasada adj.

הרה ללדת

pregnant

parese ke la vizina esta embarasada (Moscona)



142580

embarasado adj.

מסובך, מבולבל; עסוק; עמוס, דחוס

complicated, confused; busy; loaded, compressed

una madesha de filo embarasada (Nehama)



142590

embarasar v.

הטריד, הפריע, גרם מכשולים; העציב, ציער, דיכא

to harass, to interfere, to cause obstacles; to sadden, to depress

m'embaraso en la alma ariento (Moscona)



142650

embarateser v.

הוזיל

to reduce, to cheapen

el embarateser de una koza es siman ke ay muncho bolluk o ke no se esta bushkando (Moscona)

el karpuz no ay embarateser (Moscona)

el kunducho embaratesio (Moscona)



142690

embarkarse v.

הפליג

to sail

se embarko para tierras leshanas (Moscona)



142730

embarrar (1) v.

לכלך בבוץ

to make dirty in mud

torno embarrado en el kanyo (Moscona)



142755

embarro m.

מחיקה; כתם דיו, כתם במכתב או דבר דפוס; זכרון מטושטש

erasure, deletion; ink stain, stain on letter or printed matter; blurred memory

tengo komo un embarro en el meoyo (Nehama)



142920

embatakado adj.

מוכתם, מלוכלך, מטונף, מזוהם

stained, dirty, filthy

despues de la mala echa kedo embatakado (Moscona)



142930

embatakar (t.) v.

טינף, לכלך, זיהם, הכתים

to soil, to make dirty, to pollute, to stain

embatakar kon patadas de lodo (Moscona)



142940

embatakarse (t.) v. refl.

עשה במכנסים, ברח לו; התלכלך

to pee in his pants; to get dirty

embatakarse asta las yakas (Moscona)

no me embatako las manos kon echos semejantes (Moscona)



143030

emberrar v.

נער, נהק; דיבר בגסות, בצורה מעליבה

to bray, to groan; speak rudely/insultingly

el azno emberra fina ke se kansa (Nehama)



143050

embever v.

שאב, ספג, בלע, קלט; סבל, חש עלבון, חש עייפות

to pump, to absorb, to swallow,; to suffer, to feel insulted, to feel tired

la esponja embeve el agua (Nehama)

la agua ke kayo se embevio en la tierra (Moscona)



143060

embeverse v. refl.

נספג

to be absorbed

en lavando la hase se embeve (Moscona)



143080

embeveserse refl.

השתעשע, התבדר

to have fun

se fue a la kavane a embeveserse un poko (Moscona)



143170

embiar v.

שלח, שיגר

to send, to launch

embiar munchos saludos (Moscona)



143190

embidia f.

תשוקה, חמדה, חשק; קנאה

passion, desire; jealousy

guadrados seamos fe embidia i de ojo malo! (Nehama)



143210

embidiozo adj.

מקנא, קנאי; חומד

jealous; desiring

una mirada embidioza (Nehama)



143240

embío m.

משלוח

shipping

ke ermoza embiada ke me embia este krio (Moscona)



143255

embirlantar v.

לכסות ביהלומים; לפאר ולרומם מקום עבודה

to cover with diamonds; to glorify and elevate a workplace

mil ke m'embirlantées, este empiégo, no lo puedo achetar (Nehama)



143270

embirrar/se (port.) v.

כעס, זעם; התכעס

to be angry; to get angry

antes de embirrarte konta asta sien (Moscona)

no lo agas embirrar a tu padre (Moscona)



143320

emblankeser v.

הלבין, עשה לבן

to whiten, to make white

la kolada se emblankese al sol (Nehama)

el aire de la montanya emblankese (Nehama)



143330

emblankeserse v. refl.

הלבין, נעשה לבן

to become white

el lavado se emblankese de la agua de lishia (Moscona)

los kaveyos se le empesaron a emblankeser (Moscona)



143340

emblanyarse v. refl.

התרחץ (צורה לעגנית)

to bathe (mocking form)

kon akeya agua buzuna emblanyada me emblanyi, ke apenas no me hainei (Moscona)



143360

embodado adj.

שנתון בערב החופה

who is on the eve of his canopy

a la semana ke viene estamos embodados (Moscona)



143430

embolvido adj.

שקוע ב-, שקוע עמוק (בעבודה); מסובך; מודאג

immersed in, deeply immersed (at work); complicated; worried

esta embolvido entre palo i piedra/en bavas/en kriaturerías/en patranyas (Nehama)

ainda no me embolvi en este mazal (Moscona)

los perdes estan embolvidos en el polvo (Moscona)

embolvido en la kal (Moscona)



143530

embotonadura f.

רכיסה

buttoning, fastening, zipping

la embotonadura va ser kon kopchas sekretas (Moscona)



143575

embovarse v.

נותר המום

to stay stunned

no son oras de embovarse (Nehama)



143590

emboveserse v. refl.

הטמטם

to be stupefied

s'embovesió al lugar d'esveltarse (Nehama)

ensupeto se embovesió (Nehama)

de dia en dia mas se va embovesiendo (Moscona)



143600

embovesido adj.

מטומטם

dumb

tiene el aire de embovesido (Moscona)



143670

embrenearse (t.) v. refl.

נלהב, נקסם, הוקסם

to be enthusiastic, to be enchanted

vijitimos una guerta yena de flores i mos s'embreneó el alma (Nehama)



143720

embrinear v.

הקסים

to charm

me embrinei de la ermozura (Moscona)

me embrinei de la limpieza (Moscona)



143770

embroliado adj.

מסובך; מבולבל; מעורפל; נטרד כולו ושקוע בבעיות וטרדות

complicated; confused; fuzzy; completely bothered and immersed in problems and troubles

un echo embroliado (Nehama)

esta mucho embro­liado; no tiene tiempo ni de pishar (Nehama)



143800

embroliar v.

בלבל, סיבך, ערבב; בלבל את דעתו של, טרד את שלוות רוחו של

to confuse, to complicate, to mix; to confuse the mind of, to disturb the serenity of

por no ser buen kontavle, este empiegado embrolió todas las eskrituras (Nehama)

vino de París i me disho ke vido a mi fijo penseriozo; esto m'embrolió entero (Nehama)

me embrolyi en el konto (Moscona)



143810

embroliarse/embrolarse v. refl.

התבלבל; שקע ב-, התמסר ל-; התעסק בדברי הבל כאילו היו בעלי חשיבות

to become confused; to immerse yourself in, to dedicate to; to deal with nonsense as if it were important

embro­liarse en los fechos/en las buhskidas (Nehama)



143820

embrolio/embrolo m.

סבך, תסבוכת, בלבול, בלבולת, ערבוביה; הזיה, דמיון שוא; חרדה, דאגה, מבוכה

tangle, entanglement, confusion; hallucination, false imagination; anxiety, worry, embarrassment

el ebrolio vino de este ke[...] (Moscona)



143860

embroncharse (it.) v. refl.

התכעס

to get angry

no le puedes dizir ninguna palavra, ke ya se embroncha (Moscona)



143930

embrujarse v. refl.

התבלבל, התלפף

to be confused, to be twisted around

dainda no me embruji en este mazal (Moscona)



143960

embruneser v.

השחים, שיזף

to brown, to tan

el aire de la mar embruniese (Nehama)



143980

embruteser v.

כיער

to make ugly

ay manera de vestir ke embrutese i ma­nera de vestir ke ahena: (Nehama)



144050

embuelto adj.

עטוף, מעוטף, מלופף; עטוף בגדים חמים

wrapped; wrapped in warm clothes

embuelto en la tierra/en el lodo/en la sangre: (Nehama)

embuel­to en un palto (Nehama)



144130

embultura f.

פרצוף, קלסתר, דמות, תואר, חזות, מראה

face, figure, appearance

ay mezes ke no le tenemos visto la emboltura (Nehama)



144160

emburarse v. refl.

החמיץ פנים, התכעס

to turn sour face, to get angry

lo tenemos emburado (Moscona)



144270

embutir v.

מילא, פיטם, הלעיט, ריווה;החדיר לראש רעיונות מסויימים, טיעונים מסויימים

to fill, to fatten, to feed, to saturate; to inject certain ideas/arguments into the head

mos embutimos de komer (Moscona)



144280

embutirse v. refl.

התמלא, התפטם

to fill up, to get fat

embutirse de dulsuras/de vino (Nehama)



144290

emen (t.) adv.

בקושי, זה אך, מיד

barely, immediately

emen emen el komer estara pronto (Nehama)

Hemen lo disho i [...] (Moscona)

Hemen salio de kaza i se kayo (Moscona)



144670

empalarse v. refl.

התקשה, נעשה נוקשה, התעקש; נעשה קר ומנוכר

to harden, to become stiff, to insist; to become cold and alienated

estavamos ke tu ke yo, ensupeto se empaló (Nehama)



144740

empanyado adj.

כהה, עמום, מכוסה אדים

dark, dull, steamy

un espejo/un kopo/un djam/un kristal empanyado (Nehama)

empanyado de la umidad (Nehama)



144800

empapado adj.

ספוג נוזלים, נפוח מנוזלים, רטוב מאוד, רווי; מפוטם

soaked with liquid, swollen with liquids, very wet, saturated; fattened

empapado de sudor/de sangre/d'azeite (Nehama)

kamiza empapada de sudor (Moscona)



144820

empapar v.

מילא על גדותיו, הספיג במים

to fill to overflow, to soak with water

empapar la rizá de lagrimas (Nehama)

eya se lo esta empapando a la kayadez (Moscona)



144950

empasadas adv.

בעבר, לפני זמן

in the past, some time ago

en las empasadas tuvi la okazion de [...] (Moscona)



145000

empatronar v.

שלט

to control

en akel tiempo empatronava grandes rikezas (Moscona)



145010

empatronarse v. refl.

השתלט, רכש לעצמו, תפס (בלי זכות)

to take over, to acquire for oneself, to seize (without right)

el enimigo se empatrono de la sivdad (Moscona)



145020

empazmado adj.

נדהם, המום; קפא מקור

astonished, stunned; frozen from cold

de entonses kedo komo empazmado (Moscona)



145210

empenyar v.

משְׁכֵּן, העביט; השתדל, התאמץ

to mortgage; to make an effort, to strive

empenyar la kaza: (Nehama)

al tiempo, kuando s'estava en estrechura, empenyavan las maniyas, los orejales, el yadran: (Nehama)



145290

empepinado adj.

מיופיף, מנופח, נוקשה, מעושה; מוגבה, תלול; תקוע באמצע; נעלב

beautified, inflated, rigid, artificial; elevated, steep; stuck in the middle; offended

eskalera empepinada (Nehama)



145310

empepinarse v. refl.

התנפח, התפאר, התנהג בצורה מעושה; התקשח בעקבות תחושה שפגעו בכבודו, נעלב

to swell, to boast, to behave in a feigned way; to toughen following a feeling that his dignity was harme

mos se empipino porke le dishimos la verdad en la kara (Moscona)



145390

empériko adj.

נסיוני, אמפירי; מעשי (שלא רכש השכלה פורמלית)

experimental, empirical; practical (who did not acquire formal education)

los médikos de al tiempo eran la mas parte empirikos (Nehama)



145470

empesar m.

התחלה

beginning

Por ampesar se beva raki (Moscona)

Ampeso a avlar lo suyo i lo ajeno (Moscona)



145550

empesarse v. refl.

התחיל

to start, to begin

si no s'empesa no s'eskapa (Nehama)



145560

empesijo m.

התחלה, ראשית, תחילה

start, beginning

al empesijo todo estava kaminando en regla (Moscona)



145680

empezar v.

זיפת

to cover with tar

i la empezaras por adientro i por afuera kon pez (Moscona)



145710

empidir/empedir cf. impedir

me empidio muncho de sintir avlar kontra de mi tio (Moscona)



145750

empiedregado adj.

מאובן, קשה כאבן; רגום באבנים

fossilized, hard as stone; stoned

el pastel esta empiedregado (Moscona)



145840

empiegarse (it.) v. refl.

נכנס לעבודה, החל לעבוד; התעסק ב-

to go into work, to begin to work; to deal with

empiegarse para apaziguar dos adversarios (Nehama)

me empiegi por vendedor ande un konosido (Moscona)



145850

empiego (it.) m.

העסקה, מקצוע, עיסוק,משרה

employment, profession, occupation, job

al dia de oy topar un empiego no es kolay (Moscona)



145990

emplantar v.

הקים, יסד, ייסד; תקע

to establish, to found; to insert

m'emplanto kon la palavra en boka (Moscona)

m'emplanto en un lugar asolado sin dinguno de korason (Moscona)



146070

emplastar v.

גיבס, שם בגבס; כפה דבר מה בלתי נעים, הכריח לבלוע מאכל/תרופה, כפה נוכחות של אדם לא רצוי; חבט, תקע מכות

to plaster (a limb); to force something unpleasant, to force to swallow food/medicine, to force the presence of an unwanted person; to beat, to punch

vino presto, presto; m'emplastó tres valijas enriva la meza i atornó una semana después para desbarasarme (Nehama)

kon haltizikos me em­plastó komo empiegado a su ermano ke no me vale para nada (Nehama)



146090

emplastarse v. refl.

השתרש, נתקע; כפה עצמו על

to take root, to get stuck; to force himself on

s'emplastó a la puerta i no désha pasar a ninguno (Nehama)

s'em­plastaron marido i mujer después de komer en muestra kaza i no se deskarrankavan (Nehama)

se emplasto kon mozos i no lo estamos podiendo despegar (Moscona)



146120

emplear/eyar v.

השתמש ב-; העסיק; רכש

to use -; to employ; to purchase

tan bien fueron empleadas las dolores, mos nasio un ijo de beyas kolores (Moscona)

las palavras no fueron empleadas en su lugar (Moscona)



146410

emposesar v.

נתן בידי, העמיד לבעלות של

to give in hand, to put in the possession of

emposesar a uno de una suma de moneda (Nehama)



146460

empostemar (gr.) v.

גרם ליציאת מורסה; הרגיז ועצבן בנרפות/התנהגות

to cause an abscess to apear; annoying with laziness/behavior

el braso lo tengo empostemado (Moscona)



146510

empoya f.

בועה, שלפוחית, יבלת

bubble, blister, wart

i fue sarna empoyas enfloresien en el ombre i en la kuatropia (Moscona)



146570

emprendar v.

משכן, נתן בעבוט

to mortgage, to give a mortgage

ya se emprendo asta la kamiza (Moscona)



146600

emprender v.

למד

to learn

ay ke emprender en este ombre (Nehama)



146630

emprestado adj.

מולווה, מושאל

lent

toma una boka emprestado i kántale las de sabá (Nehama)

tener una boka emprestada i dizir lo ke te siente el korason (Moscona)



146660

emprestar v.

הלווה; השאיל

to lend; to borrow

si el emprestar era bueno, emprestava el rey a su mujer (Nehama)

munchos se vidan de emprestar pensando porke piedra mi moneda sin tener kulpa (Moscona)



146700

empreteser v.

השחיר, הקדיר, שיזף; הצביע נגד מישהו על ידי הטלת כדור שחור לקלפי

to blacken, to tan; to vote against someone by throwing a black ball to the ballot box

la provedad empretese mas del sol (Nehama)



146770

emprezentar v.

הגיש; נתן במתנה; מחל

to submit; to give a gift; to forgive

por esta vez ya t'emprszentí i no sea ke lo fagas mas (Nehama)

no puede ser ke no esté kontento, ya tomó lo ke el Dio emprezentó (Nehama)



146800

emprezentarse v. refl.

התמסר ל-, הקדיש מאמציו ל-

to dedicate to, to devote his efforts to

empre­zentarse a una ovra (Nehama)



146840

emprimero adv.

בתחילה, ראשית כל

initially, first of all

Enprimero el Dio (Moscona)



146910

emproveser v.

רושש, העני; התרושש

to impoverish; to become poor

kien te empovresió? lo bara­to (Nehama)

kuando el rey emprovesió bushkó tefteres viejos (Nehama)



147000

empusho m.

דחיפה, דחיקה, הדיפה

push

este ninyo es mucho haragan, es kon em­pushos ke le alevanto de la kama la manyana (Nehama)



147050

emuná (ebr.) f.

אמונה, אמון

faith, trust

en este no ay emuna (Moscona)

nozotros kreemos kon emuna kumplida ke el kriador, bindicho su nombre, el es uno i no sigundo, i el solo es muestro Dio; el fue i es i sera (Moscona)



147090

enadado adj.

רטוב, טובל, מוצף

wet, immersed, flooded

enadado en los fechos/en las sekaturas (Nehama)



147110

enadar v.

שׂחה

to swim

los komeres de la kuzina turka enadan en l'azeite (Nehama)

es bueno de embezarse a enadar de chiko (Nehama)

los komeres turkos están siempre enadando en l'azeite (Nehama)



147130

enáiti (t.) adv.

סוף סוף

finally

no importa enaiti somos vizinos (Moscona)

despues de asperar semanas enteras, enaiti vino haber (Moscona)



147160

enalteser v.

העלה, הגביה, הרים, נישא

to raise, to lift

si te metieron por grande, kuando te asentas endjuntos kon eyos, non te enalteskas i mira de ser komo sus eguales (Moscona)

muncho se enaltesio el ijiko de tu ermana (Moscona)



147170

enalteserse v. refl.

התנשא, התגאה

be raised, to be arrogant

se enalteska tu mano kontra tus adversarios (Moscona)



147180

enaltesido adj.

מורם, נישא, מוגבה

raised, elevated

siempre ke sea enaltesido! (Nehama)



147230

enamorado adj. & m.

מאוהב; אוהב, מאהב

in love; lover

el enamorado salio a su enkontro (Moscona)



147270

enamorarse v. refl.

התאהב; העריץ, הוקסם ממישהו

to fall in love; to admire, to be fascinated by someone

te rogo i te enamoro (Moscona)

me enamori de la limpieza (Moscona)

se enamoro de su ermozura (Moscona)



147310

enarkado adj.

מקושת, קשתי

arched

seja enarkada (Nehama)



147330

enbaldes adv.

חינם, לחינם, לשוא, לבטלה

free of charge; in vain

yazik por la pena, vinimos enbaldes (Moscona)

ande tanto esta ensistiendo enbaldes no es (Moscona)

nuestros esforsos fueron enbaldes (Moscona)



147370

enbasho adv.

למטה, על הארץ, על הרצפה

downstairs, on the ground, on the floor

las peras estan kayendo enbasho (Moscona)

la tijera kayo enbasho (Moscona)



147420

enbevdar v.

השקה

to water, give to drink

kuando bien se enbevdo el rey kon el vino [...] (Moscona)



147565

enbonora f.

ברכת הפרידה

farewell blessing

en vezes, las enbonoras turan mas ke la vijita (Nehama)



147610

enbuenoras f.

ברכת ''בשעה טובה''

blessing: "at a good time"

vini a dar las buenoras (Moscona)



147640

enchantado adj.

אפוי למחצה, לא נאפה דיו; מאובן

semi-baked, not baked enough; fossilized

el pastel kedo enchantado (Moscona)



147690

enchikeserse v. refl.

קטן, פחת, הצטמצם

to be diminished, to be decreased, to grow smaller

los dias enchikesieron (Moscona)



147750

enchorreado adj.

רטוב עד לשד עצמותיו

wet to the bone

enchorreado en el agua/en la sudor/en la sangre (Nehama)



147860

endagora adv.

זה עתה, רק הרגע, עכשיו; מעכשיו, מעתה

just now, now from now on

endagora estava akí (Nehama)

endagora se tiene ke aparejar para el viaje (Nehama)



147910

endecha f.

קינה

lament

al muerto se endecha siete dias, al loko todos sus dias (Moscona)

tu tornates por mi mi endecha en baile (Moscona)



148080

endenyar/endenyarse v./v. refl.

הואיל, נאות, נענה

to agree, to consent

no s'endenya de avlar kon kada uno (Moscona)



148150

enderechar v.

יישר, תיקן, שיפץ, זקף, העמיד מחדש; הימין, פנה ימינה

to straighten, to repair, to renovate, to erect, to reposition; to turn right

enderechar las tuertedades/las indjustisias (Nehama)



148160

enderecharse v. refl.

התיישר, הזדקף; שיקם את מעמדו; חזר למוטב

to straighten up, to stand up straight; to rehabilitate his status; to return to the beneficiary

ya se enderecho de la hazinura (Moscona)



148190

enderecho adv.

למישרין, היישר

directly

tomando este kamino sales enderecho al charshi (Moscona)



148230

endesparte adv.

מלבד זאת, נוסף לכך, לא רק ש-

besides, in addition, not only that

endesparte ke no lavora es también gastador (Nehama)

tiene buena paga endesparte los sakshishes (Moscona)



148240

endevanar v.

ליפף, כרך צנף (לפקעת); דיבר בלי להפסיק מבלי לומר דבר טעם

to wrap ; to talk without stopping without saying a point

la vida se va endevanando (Moscona)



148270

endevdado adj.

חייב

debtor

endevdado komo el pusht Memed (Moscona)



148340

endevdar v.

השקיע בחוב

cause to sink into debt

no me puedo endevdar en tal de fraguar (Moscona)



148420

endevinar v.

ניחש, הגיד עתידות, התנבא

to guess, to predict, to prophesy

Indivina lo ke tengo en la mano (Moscona)

Ya vo indivinar ke tuvites ke azer (Moscona)

El indivino el motivo de su truble (Moscona)

El sodro si no siente indivina (Moscona)



148450

endevino m.

מגיד עתידות

fortune teller

fazme endevino, te faré riko (Nehama)

Lo ke asovra del ladron se va al indivino (Moscona)

Komio medra de indivino (Moscona)



148520

endientar v.

הוציא שיניים (תינוק)

to take out tooth (baby)

kuando están endientando los rezin nasidos no kedan de yorar (Nehama)



148560

endir v.

פילח, שיסע, בקע, סדק; הרס

to slice, to crack, to rupture; to destroy

este fijo, kon su negro komporto fendió a sus parientes en la salud i en la fortuna

algunos mamiferos tienen la pisonia endida (Moscona)

Tiene unyas fendidas komo el buey (Moscona)



148720

endjeniador/dera cf. indjeniador/dera

el endjenyador de dito livro luzio (Moscona)



148760

endjenio cf. indjenio

izo mil endjenios para reushir (Moscona)

el mal trae el endjenio (Moscona)



148870

endjidear (t.) v.

פגע ב-, גרם עוול, העליב, גרם אי נוחות, הכאיב

to hurt, to cause injustice, to insult, to cause discomfort

m'endjidea la kunduria (Nehama)



148920

endjoyar v.

כיסה בתכשיטים; שימח, עינג (לפי האיט.)

to cover with jewelry; to rejoice, to delight

le topi un empiego par'al fijo, di ke lo endjoyi (Nehama)



149040

endorar v.

הזהיב, ציפה זהב; קישט, ייפה; גרם אושר וסיפוק

to gild, to to coat with gold; to decorate, to beautify; to cause happiness and satisfaction

mizmo si me lo endoran no lo kiero (Nehama)

nasen palos para endo­rar, nasen palos para aharvar (Nehama)

kieres endorar a una ,madre? fazle las alavasiones de su fijo (Nehama)



149060

endormeser v.

הצפיד, כיווץ, הקשה(אבר בגוף); הרגיע; הסיט תשומת הלב של מישהו/להרדים חושיו (כדי לרמותו)

to shrink, to harden (organ in the body); to calm; to divert someone's attention/to numb his senses (to deceive him)

antes de la operasion le endormesieron (Moscona)



149250

endureserse v. refl.

התקשה, התחזק, התקשח, נעשה נוקשה

to harden, to get stronger, to become stiff

se le enduresió el korasón (Nehama)



149310

enemigo m.

אויב

enemy

en kaer tu enemigo no te alegres (Nehama)

si tu ene­migo te kiere matar, madruga i mátalo (Nehama)

al enemigo fáztelo amigo (Nehama)

kuando el Dio está kontigo no t'espantes de tu ene­migo (Nehama)

Este kadar de sufriensas - ni al enemigo (Moscona)



149510

enfashar v.

חיתל; חיתל ספר תורה

to diaper; to wrap up the Tora roll

va ke te enfashe tu madre (Moscona)

ya lo enfashimos (Moscona)

al suvrino no l'enfashimos (Moscona)



149550

enfasiar (port.) v.

הטריד, ייגע, עייף, הציק, שיעמם

to bother, to tire, to harass, to bore

este komer ya m'enfastió (Nehama)

ya enfasio al kolel (Moscona)



149560

enfasiarse (port.) v. refl.

השתעמם, התעייף, התייגע

to be bored, to get tired

de no enfasiarse de ir i venir tantas vezes (Moscona)

ya m'enfasyi d'asperar (Moscona)



149570

enfasio (port.) m.

טרדה, טרחה, אי נעימות; שעמום

harassment, hassle, discomfort; boredom

no kero dar enfasio a la djente (Moscona)



149820

enfeuziarse v. refl.

היה בעל אמונה מוחלטת בתמיכת/בהגנת, נתן מבטחו ב-

to have an absolute trust in support/protection

enfeuziarse en el Dio i no en fijo de ombre (Nehama)



149870

enfigusiarse v. refl.

נשען, שם מבטחו ב-

leaning, trusting in

Enfiuzarse sovre suenyos es komo apanyarsede la solombra (Moscona)



149900

enfilar v.

השחיל

to thread

kon los ojos me kiere enfilar (Nehama)



150020

enfinkar v.

נעץ, סימרר

to stick

El kuchio me kedo enfinkado en la spalda (Moscona)



150040

enfinkarse v. refl.

נתקע

to get stuck

Komo el sol ke esklarese demanyana i se enfinka en la tadre (Moscona)

Un punchon me se enfinko en la planta del pie (Moscona)



150190

enflamar v.

הבעיר, הדליק, הצית אש, חתה (גחלים); הלהיב, שילהב; גרם דלקת, גירה את העור

to ignite, to ignite fire; to excite; to cause inflammation, to irritate the skin

Estas palavras fueron bastantes para enflamar al puevlo (Moscona)



150210

enflamasión f.

תבערה

conflagration

El braso lo tengo korolado-pandjar de la enflamasion (Moscona)



150310

enforkado adj.

תלוי, מוקע

hanged

En kaza de enforkado no se avla de kuedra (Moscona)



150350

enfornado m.

פעולת ההכנסה לתוך התנור; מכלול המאפה הנמצא בתנור

act of insertion into the oven; the pastry assembly in the oven

se le kemó el enfornado (Nehama)



150390

enforno m.

אפיה; תנור

baking; oven

en el pir d'el enverano el enforno era geinam para la balabaya (Nehama)



150440

enforteser v.

חיזק, גיבש, ביסס

to strengthen, to consolidate, to establish

enforteser las se­rraduras (Nehama)

la luvia/el aire/el huego enfortesieron (Nehama)



150480

enfrankeado adj.

שהפך למערבי/צרפתי(אירוני)

who became western/French (ironic)

en favlando le agrada emplear palavras enfrankeadas (Nehama)



150550

enfrente adv.

ממול, מול, נוכח; נגד

against, in front of, opposite to

enfrente de mi kaza (Nehama)

amóstrate siempre dulse kon el d'enfrente (Nehama)

enfrente de mi vino, no vendas vinagre (Nehama)

lo ke no kieres para ti no lo kieras par'al denfrente: (Nehama)

enfrente del oro la plata vale poko (Nehama)

Kon primos i parientes, komer i bever de enfrente (Moscona)

Enfrente de mi kaza (Moscona)

Si sos kapache sal enfrente (Moscona)



150660

enfroniar (port.) v.

הכניס את הכר לציפה

to insert the pillow into the pillowcase

Loke te vas enfronyando tanto en esta kalor (Moscona)

Ande mozos la regla es de enfronyar los kushines kada semana (Moscona)



150780

enfushkar (port.) v.

העלה אבעבועות (ע''י כוויה, מזון מפולפל)

to become filled with blisters (by burn, peppery food)

La mano la tengo enfushkada de la kemadura (Moscona)



150800

enfuchido adj.

דחוס

compressed

Enfuchido en la pudra (Moscona)

Enfuchido de paras (Moscona)



150820

enfuchirse v. refl.

נדחס

to be compressed

Ya s'enfucho de star tomando de uno i de otro (Moscona)



150830

enfuerteser v.

חיזק

to strengthen

La karestia se esta enfuertesiendo de dia en dia (Moscona)



150990

enganchar v.

תלה (על וו/אנקול); עיקל,נתן צורה מעוקלת

to hang (on a hook); to give a curved shape

Los dedos los tengo komo enganchadoes (Moscona)

Se le engancho la boka (Moscona)



151050

enganyar v.

הטעה, רימה, הונה, הוליך שולל; סחט (הוציא כסף במרמה)

to deceive; to blackmail (to take money fraudulently)

no te kiero enganyar (Nehama)

Kedo enganyado en sus esperansas (Moscona)

Ya me vo enganyando de mi para mi (Moscona)



151080

enganyarse v. refl.

רימה עצמו, השלה עצמו

to deceive himself

kien kome la manyana no se enganya (Nehama)



151100

enganyo m.

מרמה, רמאות, רמיה, תרמית, הונאה, גניבת דעת; בדותה, תחבולה, תכסיס

cheating, deception, fraud; fib, trickery, ploy

Esto es un enganyo (Moscona)

Lo trusheron kon enganyo (Moscona)



151120

enganyería f.

רמאות, רמיה, הולכת שולל

deception

Kon moldes de enganyeria i falsia (Moscona)



151280

englendjelik (t.) m.

התבדרות

entertainment

Merki pepitas para englendjelik (Moscona)



151300

englenearse (t.) v. refl.

התבדר,השתעשע, נהנה, העסיק עצמו בדברים המשכיחים דאגה/מכאוב; התעכב, עצר בדרך, התבטל, טייל להנאתו

to have fun, to enjoy, to engage oneself in things that make forget worry/pain; to be delayed, to stop on the way, to idle away, to walk for pleasure

las nochadas de envierno mos engleneamos en sentiendo kontar kozas del tiempo viejo/konsejas (Nehama)

tadri de venir porke me engleneí en el kamino kon un amigo (Nehama)

Va engleneate un poko kon las kriaturas (Moscona)



151310

englobar v.

כלל, הקיף, הכיל

to include, to encompass, to contain

en­globar dos anyadas en un bilanso (Nehama)



151330

englutir v.

בלע, גמא, גמע

to swallow

apenas si tuve tiempo de englutir un bokado (Nehama)

en los elguengos anyos ke sirvió en esta kaza, esta muchacha no englutió un día bokado dulse (Nehama)

kien englute amargo no eskupe dul­se (Nehama)

la soba englute lenya (Nehama)

este fecho ya englutió fortunas (Nehama)

Esto no lo esto podiendo englutir (Moscona)

Engluten los priadores su aver (Moscona)



151380

englutirse v. refl.

בלע, אכל בחפזון

to swallow, to eat in a hurry

el djugo/los visios/las mujeres/el bever se englutieron a este desmeoyado (Nehama)

Es kadir de englutirse una kaza entera (Moscona)



151480

engodrar v.

פיטם

to fatten

A los ke sufren de korason no les dize engodrar (Moscona)



151540

engomado adj.

צמיג, כמו גומי

tire, like rubber

La sereza esta bien engomada (Moscona)



151610

engormarse v. refl.

נשא ייסורים, סבל מרירות ורוגז

to endure anguish, to endure bitterness and irritability

engormarse en un empiego (Nehama)



151660

engozar/engozarse v./v. refl.

שבע, אכל לשובע

satiated, who ate to satiety

Ya m'engozi de yevar mal (Moscona)

Ya me engozi de komer uva (Moscona)



151680

engrandeser v.

גדל, שגשג, צמח; גידל(ילד); הגדיל, הרחיב, הרבה, העצים, הפריז, הגזים; גרם שגשוג

to grow, to prosper; to raise (a child); to increase, to expand, to multiply, to empower, to exaggerate; to cause prosperity

engrandesimos i enmalesimos (Nehama)

el Dio engrandeska

Lo pario, lo krio i lo engrandesio (Moscona)

Engrandese la ora, engrandese el frio (Moscona)



151700

engrandeserse v. refl.

התרחב, התפשט; גדל (עברו עליו שנות ילדותו ב-)

to become wider, to spread; to grow up (he spent his childhood in)

kien se engrandese sin tener valor, presto kae (Nehama)

engrandeserse entre buena djente (Nehama)

se engrandesio al kazal (Nehama)



151710

engrandesido adj.

שגדל, שגודל, שטופח, מפותח, שבגר; שקודם, שהועלה בדרגה, ששופר מעמדו

grown, nurtured, developed, matured; promoted, whose status improved

nasido i engrandesido en buena kaza/en kaza de reyes (Nehama)



151750

engrasiado adj.

מחונן, שחונן/זכה לחסד מיד אלוהים/מידי הטבע

gifted, benefited from the hand of God/from the hands of nature

engrasiado de el Dio i de la djente (Nehama)



151770

engrasiar v.

נטה חסד ל-, העניק חן

to tend kindness to, to bestow grace

Si el Dio te engrasio kon ijos, dales buen kastigerio i purfia de kazarlos en sus mosedad (Moscona)



151790

engrasiarse v. refl.

נעשה חביב (נאמר גם באירוניה על המפריז ברצון להתחבב)

to become likable (also said with irony about someone who exaggerates his desire to be liked)

la mosa (la novia) por s'engrasiar se suvió al musandara (Nehama)



151860

engresho m.

טינופת שמנונית; ריב, מחלוקת (בין חברים קרובים)

oily filth; quarrel, dispute (between close friends)

los engreshos komplikan la vida (Nehama)



151880

engriar v.

פלירטט, התעסק עם

to flirt, to mess with

No se engrie kon ombres ke los aze pekar en penserios negros (Moscona)



151890

engriamiento m.

שמחה; אהבהבים

joy; flirtation

I tanto fue su alegria ke lo yamo engriamento (Moscona)



151940

engrishar v.

פרע, סתר (שער)

to dishevel (hair)

Kaveyos engrishados (Moscona)



152280

enguyo/enguyos (port.) m.

בחילה, קבס, גועל נפש

nausea, disgust

Me da enuyos de sintir ke [...] (Moscona)

Enguyos de gumitar (Moscona)



152310

enhaminado (ebr.) adj.

של חמין

of cholent (hamin)

El muestro esta enhaminado (Moscona)



152330

enhaminar (ebr.) v.

שלק ביצה עדהשחמה (בחמין); בהשאלה: הרג

to boil egg until it achieve browning; metaphor: to kill

Ya m'enhamini de la kalor (Moscona)



152400

enhazinarse/enhazinearse v. refl.

חלה, נחלה

to fall sick (ill)

Si le aze ambre le manka el pan i kuando kome por artarse , del mal se enhazina (Moscona)



152420

enharemado (ebr.) adj.

מוחרם, מנודה

excommunicated

No te entremetas kon este enharemado (Moscona)



152750

enkachar v.

כרך (ספר)

to bind

por enkachar se paga mas ke el koste del livro (Moscona)

di los livros a enkachar (Moscona)



152890

enkalkado adj.

מלא, מפוטם; אדוק, מאמין בצורה קנאית; קיצוני, מוגזם

full, fattened; devout, zealously believing; extreme, excessive

djidió enkalkado (Nehama)



152970

enkalmada f.

רגיעה

relaxation

buena enkalmada se enkakmo (Moscona)



153120

enkampada f.

פח, פחת

trap

en negra enkapada me enkampi (Moscona)



153130

enkampador m.

צייד טומן פחים

a hunter hiding traps

eskapate komo el korso de la mano del kasador i komo pasharo de la mano del enkampador (Moscona)



153160

enkamparse v. refl.

נפל בפח; נכשל (נתקל במשהו ונפל)

to fall into trap; to bump into something and fall

ya mos enkampimos en la bela (Moscona)

se enkampo kon una negra de mujer ke no lo desha sosegar (Moscona)



153180

enkandelear v.

זגג בסוכר גבישי, הכין פירות מסוכרים

to glaze with crystalline sugar, to make candied fruit

almendras/kastanyas/frutas enkandeleadas (Nehama)



153200

enkandjarse v. refl.

נלכד, נשאב אל, הסתבך

to be trapped, to be sucked into, to be entangled

s'enkandjó en un embrolio ke no le desha ni tiempo de komer (Nehama)



153260

enkantado adj.

מוקסם, מכושף; נדהם, המום; משותק מרוב הפתעה

fascinated, enchanted; astonished, stunned; paralyzed by surprise

kedó enkantádo de ver ensupeto a su ermano ke lo kreia muerto (Nehama)

kedo enkantado de la lindura (Moscona)



153320

enkantarse v. refl.

נדהם, התבלבל, איבד ראשו

to be astonished, to be confused, to lose his head

no te enkantes, no son oras de enkantar (Nehama)

s'enkantó Hanino en medio el kamino (Nehama)

tan grande es el echo , ke ya se enkanto (Moscona)



153380

enkantonado adj.

מסתגר, מובדל, מופרש

shutting oneself, separated, secreted

dinguno no lo bushka, ayi esta enkantonado (Moscona)



153410

enkantonarse v. refl.

התבודד, התבדל, הסתגר

to be alone, to be separated, to be shut up

una muchacha no deve enkantonarse, kale ke salga entre la djente (Moscona)



153430

enkanyar v.

טינף, לכלך, זיהם, הטיל רפש

to make dirty, to soil, to pollute, to slime

Ande no se lo komio, es ke no le enkanyo (Moscona)



153580

enkargado adj.

טעון, עמוס; נושא משרה/שליחות

loaded; job/mission holder

enkargado komo la mula (Moscona)

esta enkargado kon una mision muy emportante (Moscona)



153620

enkargar v.

הטעין, העמיס (על אוניה, כלי רכב); הטיל עול/שליחות/משימה

to load (on ship, vehicles); to impose a burden/mission/task

esto enkargado de parte del komite (Moscona)



153850

enkashar v.

הכניס, החדיר, תחב, תקע, נעץ, טמן; המוני: הונה, ''זיין'', ''הכניס לו''

to insert, to tuck, to poke, to stick, to bury; vulg.: to deceive, ''fuck''

enkashar la mano en el fuego (Moscona)

enkasha dos lenyos en la sosa (Moscona)



153870

enkasharse v. refl.

נכנס, הכניס/השקיע עצמו, השתקע, נטמן, נדחק, תקע עצמו למקום שאינו רצוי בו; התכווץ, השתוחח; חדר, הסתנן

to enter, to insert oneself, to bury, to be pushed, to stick oneself to an undesirable place; to shrink, to bend; to penetrate, to infiltrate

ya me la enkasho (Moscona)

tu no t'enkashes (Moscona)



153910

enkashatina f.

גניבה, חטיפה, תרמית, הונאה; סחורה שאינה שווה דבר

theft, kidnapping, fraud, deception; commodity that is worth nothing

ke pekado de pagar tanta para por esta enkashatina (Moscona)



154050

enkativar v.

שבה

to capture, to take a captive

no tengo otro remedio agora ya m'enkativi (Moscona)



154130

enkaza adv.

אצלו, בביתו

by him, in his house

komer d'enkaza es ekonomiozo i saludozo (Nehama)

los kuentos d'enkaza no valen a la plasa: (Nehama)



154160

enkí

טינה, משטמה

resentment

Me tiene enki (Moscona)



154430

enkojer v.

הצר, כיווץ, צימצם, צימק, קימט

to narrow, to shrink, to wrinkle

enkojer un vestido (Nehama)

en lavandola la kamiza se enkojo (Moscona)



154510

enkolado adj.

מעומלן

starched

kamiza enkolada (Nehama)



154610

enkolgar v.

תלה, הוקיע

to hang

ropa/guantes para enkolgar en la oreja (Nehama)

los vizinos dizen ke s'enkolgo (Moscona)

koza te esta enkolgando por detras (Moscona)

enkolga este kadro (Moscona)



154670

enkomendado adj.

מצוּוה, מוזמן

who is commanded, invited

antes de salir, la patrona deshó enkomendádo a los ser­vidores de meter todo en regla (Nehama)



154700

enkomendansa f.

הוראה, פקודה, צו, מצווה; המלצה

instruction, ordinance, order, mitzvah; recommendation

las enkomendansas de la Ley (Nehama)

porke kandela es la enkomendansa i luz la ley (Moscona)



154710

enkomendar v.

ציווה, פקד, הורה; יעץ, המליץ; הזמין (בגד, נעלים לפי הזמנה)

to command, to instruct; to advise, to recommend; to order (garment, shoes)

enkomendár teshidos/un pantalón/un par de kundurias (Nehama)

me lo enkomendo mil vezes (Moscona)

enkomendame un kave (Moscona)



154735

enkonado adj.

טמא, מחולל; מלוכלך, מטונף, מזוהם; טמא, מחולל, טבו

unclean, desecrated; dirty, filthy; unclean, desecrated, taboo

no se dio netilás la manyana, está enkonado i le kae todo de la mano (Nehama)

después de fazer sus menesteres i mismo de urinar kale lavarse las manos para no kedar enkonado (Nehama)

la mujer es enkonada mientres que tiene las re­glas (Nehama)



154760

enkonar v.

טינף, לכלך, זיהם; חילל, טימא

to defile, to pollute; to desecrate

el enkonado enkona todo lo ke toka (Nehama)

no se le enkona la mano ... por poko (Nehama)



154920

enkonozo adj.

מטמא

defiles

un djesto/un akto/enkonózo (Nehama)



154940

enkontrar v.

פגש; ספג, נחשף ל-

to meet; to absorb, to be exposed to

oy lo enkontri en la kaye (Moscona)



154950

enkontro m.

פגישה, מפגש, צירוף, התחברות

meeting, joining, connecting

enkontros buenos ke mos aparejen de los Sielos (Nehama)

salio a su enkontro (Moscona)



155170

enkoronar v.

הכתיר; גרם סיפוק עמוק

to crown; to cause deep satisfaction

enkoronar la ovra (Moscona)



155280

enkosharse v. refl.

הפך לצולע/פיסח; איבד להיטותו לבצע את המשימה; הפך פתאום לחסר יכולת/כשרון/מיומנות; התנהל באופן ''צולע''

to became lame; to lose his eagerness to perform the task; to suddenly become incapable

los fechos s'enkosharon (Nehama)



155310

enkovrado adj.

מצופה נחושת; שציפויו נפגם

copper plated; whose coating has been damaged

no gizes en este tendjere porke esta enkovrado (Moscona)

el tipsi esta enkovrado (Moscona)



155330

enkovrarse v. refl.

קיבל טעם פגום (בשל הסיר שנפגם ציפויו)

to get a bad taste (due to the pot whose coating is damaged)

la komida esta enkovrando (Moscona)



155410

enkuadrado adj.

ממוסגר, נתון במסגרת

framed

un diploma enkuadrado (Nehama)



155680

enkuvierta f

דבר סתר, נסתרות; מחבוא

a secret thing, hidden things; hiding place

el Dio solo save las enkuviertas (Nehama)



155700

enkuvrir v.

החביא, הסתיר, הצפין, שמר בסוד

to hide, to keep secret

enkuvrir la verdad/los fatos (Nehama)

kuvierta de oro kon ke enkuvrieron los idolos su enmedio siendo de maredo (Moscona)



155720

enkuvrirse v. refl.

התכסה; התחבא; נגעל

to be covered; to hide; to be disgusted

no te enkuvras en oras komo estas (Moscona)



155820

enlishearse (t.) v. refl.

נתקע, נתפס

to be stuck, to be caught

No me enlishees te rogo (Moscona)

Ande te enlisheates el pantalon (Moscona)



155860

enlodarse v. refl.

התלכלך, התרפש, התכסה בוץ; הוכפש, הכפיש את שמו

to get dirty, to be covered in mud; to be degraded, to defame his name

no te enlodes en estos fechos (Nehama)



155870

enlokeser v.

שיגע

to drive insane, to madden

No abasta ke el es loko, enlokese i a los otros (Moscona)



155950

enlusar v.

פאר, קישט, הדר

to decorate, to adorn

enlusar la kaza (Nehama)



156100

enmaleser v.

עשה רע, גרם לרוע, הרע

to do evil, to cause evil

la floshura de los parientes enmalese a los fijos (Nehama)

a tenor ke va engrandesiendo va enmalesiendo (Nehama)



156290

enmelado adj.

דביק, מרוח בדבש; כינוי לאדם מתרפס ודביק

sticky, smeared with honey; a nickname for a submissive and sticky person

Es muy enmelado (Moscona)

Tengo los dedos enmelados (Moscona)



156360

enmelarse v. refl.

הכתים אצבעותיו/לבושו בדבש; הסתבך בעסק או בתגרה

to stain his fingers/his clothing with honey; to get involved in a business or a brawl

Ya s'enmelo kon mi ermano (Moscona)

Se enmelo de la mizma hazinura (Moscona)

Toki miel i m'enmeli (Moscona)



156400

enmelatina f.

הידבקות

adhesion

Enmelatina de persona (Moscona)



156480

enmeleskatina f.

ערבוב; תקיעת אף

mixing; sticking nose in

Enmleskatina preta ke tiene en kada koza (Moscona)



156510

enmentar v.

ביטא, הזכיר, איזכר, נקב בשם

to express, to mention, to name

apenas enmentas un djugete delantre esta kriatura ke kon gritos lo de­manda (Nehama)

I si komo no se puede saver todo lo enmentado en los livros de nuestros hahamim [,,,] (Moscona)



156550

enmleskar v.

ערבב

to mix

No t'emleshkes en mis echos (Moscona)

No enmleshkes karne kon kezo (Moscona)

En enmleskando dulse kon agrio sale mayhosh (Moscona)



156570

enmofeserse v. refl.

התעפש, רקב

to become mouldy, to rot

Ya me amofesi de asperar (Moscona)



156620

ennegreser v.

השחיר, הכהה; עשה לרע/למרושע, השחית, השחית את המידות, סאב

to blacken, to darken; to make evil/wicked, to corrupt

la ija del djudio krese i enegrese (Moscona)



156630

ennegreserse v. refl.

השחיר (מלכלוך), השחים, כהה; נשחת, נפגם, הורע; התפנק כילד כדי לקבל ליטוף

to be blackened (dirt), to be browned/dark; to be corrupted, to be damaged/aggravated; to be pampered like a child to get caressed

esta ropa se ennegresió por ser siempre mal lavada (Nehama)



156640

ennegresido adj.

שהשחיר, איבד אתלבנוניתו (לבנים, סדינים); שהשחית דרכו; נשחת; שהתפנק כילד כדי לזכות בליטוף

which blackened, lost his whiteness (bricks, sheets); who became corrupted; who indulged like a child to win a caress

el lavado kedo enegresido (Moscona)



156680

ennovleser/bleser v.

האציל, הגדיל כבודו ואצילתו; העניק תואר אצילות

to become noble, to increase his honor and nobility; to award a degree of nobility

el ser dezenteresado, el ser siempre djusto, el ser korajozo ennovlesen (Nehama)



156700

ennuvlarse v. refl.

התענן, התכסה בעננים

to become cloudy, to be covered with clouds

el tiempo/el sielo s'ennuvló (Nehama)



156750

enojo m.

כעס, זעם, מורת רוח

anger, rage, resentment

No me des enojo (Moscona)



156780

enorio m.

צבי

deer

Asemeja mi kerido a korso o a enorio de los siervos (Moscona)



156820

enos (t.) adv.

בקושי, זה אך

hardly

Enos me lo disheron (Moscona)

Enos vinites i ya te keres ir (Moscona)



156890

enpiés adj.

בעמידה, על הרגלים

standing, on legs

Si komo no ay siyas vas a estar enpies (Moscona)



157100

enraigado adj.

מושרש

rooted

el mal está enraigado i no se deskarranka (Nehama)



157110

enraigar v.

השריש

to strike roots

no deshes enraigar una hazinura akudéte presto, va ende el dotor (Nehama)

enraigar manyas buenas/negras (Nehama)

En esta kaza la amor era enraigada komo los enzinos en la tierra (Moscona)



157130

enraiziar v.

השריש

to strike roots

La malisia se enraizio en el (Moscona)



157210

enrareser v.

דילל, הקליש, עשה נדיר

to dilute, to make rare

las hazinuras apegadozas van enraresiendo en los paezes sivilizados (Nehama)



157220

enrasmado adj.

צרוד

hoarse

tener el garón enrasmado/la boz enrasmada (Nehama)



157330

enreinar v.

מלך, עלה על כס המלוכה, עלה לשלטון

to reign, to ascend the throne, to ascend to power

ya lo enreinates (Nehama)

Mirate bien ke no se te enreine el mal (Moscona)



157530

enrikeserse v. refl.

התעשר

to get rich

Kuando s'enrikese un djudio la mujer se le vee fea i la kaza estrecha (Moscona)



157580

enrisar v.

סימר שער

to cause the hair to stand on end

Erizar kere dizir ponerse tiesos los kaveyos (Moscona)



157600

enriva prep.

מעל, על גבי

above, on top

tomar una kriatura enriva los ombros/enriva la espalda (Nehama)

echarse el komer por enriva (Nehama)

tu, pa­trón, kieres ke se salga de la kaza antes del tiempo, ven, te daré enri­va, te daré paras enriva (Nehama)

tomó en­riva de si de adovar dos amigos (Nehama)

m'arresives a komer a tu kaza?-enriva de mi ka­vesa (Nehama)



157940

enrokeserse v. refl.

נצרד, הצטרד

to become hoarse

ya s'enrokesió de tanto favlar (Nehama)



158080

ensalsar v.

שימר ברוטב

to preserve in sauce

ensalsar peshe (Nehama)



158160

ensanyar v.

הכעיס

to anger, to enrage

duro por ensanyar i lijero por afalagar (Nehama)



158170

ensanyarse v. refl.

התרגז

to become angry

No me agas ensanyarme (Moscona)



158210

ensavanado adj.

צבוע, ערמומי, חנפן, מדבר חלקות

hypocrite, cunning, flattering, slippery

espántate de los ensavanados (Nehama)



158280

enselar v.

קינא

to be jealous, to envy

Chikitika no te kazes ke tu mama se va enselar (Moscona)



158290

enselarse v. refl.

התקנא

to be jealous, to envy

M'enselo de la djente (Moscona)



158330

ensender v.

הדליק, הצית

set on fire, to ignite

Todo el ke ensiende pleyto se inche de lepra (Moscona)

Fuego de kontino sera ensendido sovre la ara (Moscona)



158500

enserado adj.

מכוסה שעווה

covered with wax

no se manea, no faze djestos, párese un enserado (Nehama)



158580

enserrar v.

סגר, הטיל הסגר, סיגר, אסר, כלא, עצר; הכניס להסגר, נעל, סתם, חתם; הכניס לייחוד (זוג שנישא)

to close, to impose quarantine, to imprison, to detain; to put in quarantine, to lock, to clog; to introduce to "unity" (a couple that is just married)

Esta noche se va enserrarbuen frio (Moscona)

M'enserri entre kuatro paderes, no sto viendo ojo de bivo (Moscona)



158590

enserrarse v. refl.

נסגר, הסתגר, התבודד

be closed, to shut oneself, to be isolated, to seclude oneself

enserrarse en kaza (Nehama)

El sol konse el lugar de enserrarse (Moscona)



158640

ensevar v.

לחוש את השומן באוכל

to feel the fat in the food

El pastel esta ensevando (Moscona)



158650

enshaguada f.

שטיפה

washing, rinsing

Dale una enshaguada a este chini (Moscona)



158730

enshaguar v.

שטף, הדיח

to rinse

enshaguar la ropa/los chinís (Nehama)

enshaguar la boka (Nehama)



158970

enshemplado adj.

נמשל ל-, דומה ל-

for example, similar to

el ombre es enshem­pládo a un tiesto roto (Nehama)

Ya es enshemplado por su negrigura (Moscona)



158980

enshemplar v.

המשיל, דימה ל-

to liken to

La ley se enshempla a espesias de vida (Moscona)

Enshemplar por la plasa (Moscona)



159100

enshugadura f.

כלי מרחץ (מגבות וכו')

bath utensils (towels, etc.)

yevar la enshugadura al banyo (Nehama)



159120

enshug(u)ar v.

ייבש, ניגב, קינח, מחה

to dry, to wipe

ensugar la kolada (Nehama)

ensugar la sudor (Nehama)

Tovaja para enshugar las manos (Moscona)

Enshugar las lagrimas (Moscona)



159130

enshugarse v. refl.

התייבש, התייבש מאי אכילה

to dry up, to dry up from not eating

Detras de esta erma de dieta ya m'enshugi (Moscona)

El lavado ya se enshugo (Moscona)



159140

enshundia f.

לשד עצמות; שומן עוף

bone marrow; chicken fat

beraha i salu, todo ke te se aga shundias i godrura (Moscona)



159190

enshundiar v.

פיטם, הלעיט

to fatten, to feed

enshundiar patos (Nehama)

enshundiar indianas (Nehama)



159230

enshuto adj.

יבש, מיובש

dry, dehydrated

Kedar al enshuto (Moscona)

Pasa por aki ke esta enshuto (Moscona)



159290

ensima adv.

למעלה, על גבי, מעל

up, on top, over

ensima el almario (Nehama)

pasar el fregón por en­sima el moble (Nehama)

kieres ser byen ser­vido? da alguna kozika ensima di la tarifa (Nehama)

pasar por ensima (Nehama)



159480

ensúpito adv.

פתאום, לפתע

suddenly, all of a sudden

el moso demanda ke le dupyen la mezada; ensupito (Nehama)



159530

ensuziar v.

הכתים, טינף, לכלך, זיהם, אילח

to stain, to defile, to soil, to pollute

La kamiza ya se ensuzio (Moscona)

Apenas eskapimos de alimpiar, no ampeses a ensuziar demuevo (Moscona)



159580

entafuyar v.

הסתיר, לא גילה את קלפיו

to hide, not to reveal his cards

El baston kedo entafuyado (Moscona)

Ande s'entafuyo? (Moscona)

Para entafuyar las kozas es piri (Moscona)

Ande la entafuyates la skova? (Moscona)



159590

ental conj.

למען, במטרה ל-

for the purpose of

Es kapache de kitar sus dos ojos ental de kitar uno del d'enfrente (Moscona)

Se struyo ental de alkansarla (Moscona)



159620

entamalado adj.

קפוא מקור

frozen from cold

De la kaye vino entamalado (Moscona)



159630

entamalar v.

הקפיא

to freeze

Aki esta d;entamalar (Moscona)



159640

entamalarse v. refl.

קפא מקור

to freeze from cold

Ya m'entamali (Moscona)



159860

entendedor/dera n.

מומחה, מבין עניין

expert

a buen enten­dedor, un biervo (Nehama)



159880

entendensia f.

הבנה, ידע

understanding, knowledge

Entre los amigos falta la entendensia (Moscona)

En supiensa i entendensia, alavar al Dio keriensia (Moscona)



159890

entender v.

הבין, תפס (שכלית)

to understand, to perceive

entender una lingua/un problema (Nehama)

kome kon kien komes i favla kon kien t'entiende (Nehama)

poko favlar i mucho enten­der (Nehama)

darse a entender kon djente de meoyo/kon lokos (Nehama)



160080

entender m.

דעה, סברה

opinion, conjecture

Loke se entiende de esto? (Moscona)

Dar a entender kon la sal i la pimienta (Moscona)



160100

entenderse v. refl.

הגיעו לידי הבנה, הסתדרו ביניהם היטב, חיו בהרמוניה; התמחה/היה מומחה (בתחום כלשהו); הובן, הסתבר

to come to an understanding, to get along well, to live in harmony; to specialize; to be understood, to turn out

ya s'entendieron entre eyos (Nehama)

entenderse en djoyas/en mulkyes/en vinos/en beverajes: (Nehama)

Ya mos entendimos, no? (Moscona)



160120

entendido adj.

מומחה; חכם, נבון; מובן

expert; wise, prudent; understood

médiko savio i entendido (Nehama)

Es muy entendido en la ley (Moscona)

Es un ombre entendido (Moscona)



160190

entenyir v.

צבע, הספיג בצבע; גער, הוכיח קשות

to paint, to soak in paint; to scold

s'esta komportando muy negro, ya es ora ke lo entinia de mala manera (Nehama)



160200

entenyirse v. refl.

הצטבע; השתכר

to be painted; to get drunk

s'entinyó bueno (Nehama)



160290

entero adv.

לגמרי

completely

amojarse entero (Nehama)

siente i arránkate entero: (Nehama)

dezir la tefilá por entero (Nehama)

Partio por entero (Moscona)



160340

entero adj.

שלם, בלי פגם, מלא, כולל, כולו

complete, flawless, inclusive

un pan entero (Nehama)

un día entero (Nehama)

Se mojo entero (Moscona)

Se komio un pan entero (Moscona)



160390

enterramiento m.

קבורה, לוויה; התנהגות שפלה שראוי להקבר בעטיה באדמה

burial, funeral; abject behavior that deserves being buried in the ground

asistir a un enterramiento (Nehama)



160410

enterrar v.

קבר, טמן, הטמין

to bury

Enterrar las paras (Moscona)

Lo enterraron kon grande pompa (Moscona)



160450

enterrarse v.

הסתגר, קבר עצמו

to shut up, to bury oneself

s'enterró en kaza, no sale mas entre gente (Nehama)

Ya me se enterro la kara (Moscona)

Ya m'enterro la kara en el lodo (Moscona)



160510

entesar v.

מתח, משך

to stretch, to pull

Entesar el arko para asaetar (Moscona)



160520

enteshé m.

פיליגרן, רקמת זהב או כסף

filigree, gold or silver embroidery

maniyas de enteshé (Nehama)



160540

entezada f.

קור גדול, קפיאה

great cold, freezing

Afuera dio la entezada (Moscona)



160590

entezarse v. refl.

קפא, נקרש

to freeze, to solidified

El rio s'entezo (Moscona)



160630

entiesarse v. refl.

התעבה, התקשה

to get thick, to harden

En lavandolo s'entieso (Moscona)



160660

entikiyarse v. refl.

רזה מאוד, השתחף, חלה בשחפת; סבל בלי הרף

to become very thin, to get tuberculosis; to suffer constantly

Ya m'entikei d'asperar (Moscona)



160690

entinyir v.

השחיר; הכתים, הכפיש; קלקל, השחית

to blacken; to stain, to defame; to spoil, to corrupt

Entinyir las paras (Moscona)

I entinyeron a la tonga en la sangre (Moscona)



160710

entinyirse v. refl.

חלה, קלקל בריאותו

to get sick, to spoil his health

S'entinyo la salud (Moscona)



160730

entirisiarse v. refl.

קפא, רעד מקור

to freeze, to shake of cold

Kon este paltiko delgado ya se entirisio (Moscona)



160810

entitulado adj.

וכתר בשם

named

Un livro entitulado [...] (Moscona)



160850

entiviar v.

עשה פושר

to make lukewarm

entiviár un agua k'está mucho kayente (Nehama)

Desha la komida ke se entivie (Moscona)



160900

entiznar v.

פייח, לכלך בפיח; גרם סבל נפשי/יאוש; נזף ב-, גער ב-, הוכיח

to soot, to soak in soot; to cause mental suffering/despair; to rebuke at

Todo s'entizno de los burus ke alimpimos (Moscona)



161030

entonar v.

פצח בשיר; חלק מחמאות (פצחבשיר הלל)

to start singing; to give compliments (to sing a song of praise)

Entonar kantes de alegria (Moscona)



161050

entonses adv.

אזי, אם כך; לפנים, מקודם

so, then; before

Entonsez seria olgansa a mi (Moscona)



161090

entonteser v.

טמטם, המם, הדהים, הביך,הטפיש

to make stupid, to stupefy, to stun, to astonish, to embarrass,

el mal entontese i el bien agudese (Nehama)



161160

entorcharse v. refl.

התפעל

to admire

Ya m'entorchi de las echas tuyas (Moscona)

M'entorchi de ver la buena regla (Moscona)



161170

entornado adj.

מוקף, אפוף; פתוח למחצה

surrounded, enveloped; semi-open

entornado de amigos/de enemigos (Nehama)



161190

entornar v.

הקיף, סבב, סובב, אפף; פתח למחצה

to surround, to rotate, to wrap; to half-open

Las muchachas entornaron a sus madre (Moscona)



161210

entorno m.

הקף; סביבה; פמליה, בני לוויה

circumference; environment; entourage, companions

En los entornos de las sivdad (Moscona)

Al entorno de la meza (Moscona)



161280

entosegado adj.

מורעל; מלא מרירות, קודר; שנהפך לעוין

poisoned; full of bitterness, gloomy; who became hostile

Mi marido esta entosegado de la afronta (Moscona)



161320

entosegar v.

הרעיל; מילא מרירות; עורר טינה וחשד

to poison; to fill with bitterness; to arouse resentment and suspicion

Poko tosego no entosega (Moscona)



161340

entosegarse v. refl.

הרעיל עצמו;התמלא מרירות; התמלא חשד וטינה; חש סבל ועגמה

to poison oneself; to be filled with bitterness; to be filled with suspicion and resentment; to feel suffering and sorrow

Aki te puedes entosegar del umo (Moscona)

S'entosego de lo ke komio enkovrado (Moscona)



161380

entoteser v.

גרם זמנית לאבדן התחושה ויכולת התנועה

to temporarily cause loss of sensation and ability to move

de tanto eskrivir me se entotesió la mano (Nehama)



161410

entrada f.

כניסה, פרוזדור, חדר כניסה; מוצא; הכנסה; ערך מילוני

entrance, hallway, entrance hall; exit; income; dictionary value

d'en­trada ya empesó kon gritos (Nehama)

No le puedes entender ni la entrada ni la salida (Moscona)

Sigun los livros la entrada amonta a [...] (Moscona)

La entrada de la lotaria (Moscona)



161570

entradura f.

כניסה; צורת הכניסה

entrance; the form of the entrance

Entradura de mez (Moscona)



161610

entrafikado adj.

מסובך, מבולבל; סתוּר

complicated, confused

Eskritura entrafikada (Moscona)



161720

entranyas f. pl.

קרביים, מעיים; הדברים ההכרחיים ביותר; המקום העמוק שבו שוכנת האהבה האמיתית

intestines; the most necessary things; the deepest place where true love resides

Kuando ampesa a skarvar es fin las entranyas (Moscona)

Mojarse asta las entranyas (Moscona)



161780

entrar v.

נכנס, חדר; התכווץ

to enter, to penetrate; to shrink

esta persona entra i sale por aki (Nehama)

entró ladrón/ratón/guzano en esta kaza (Nehama)

por onde entró el puntiko dedientro la mem (Nehama)

entrar kon boka chika i salir kon boka grande (Nehama)



162210

entravarse v. refl.

התכווץ, הצטמק; התבייש

to shrink; to be ashamed

M'entravi de entrar en konversasion kon una tal ilustre persona (Moscona)



162260

entre prep.

בין; במשך

between; during

entre una kaza i la otra (Nehama)

entre mar­tes i mierkoles (Nehama)

me demandí, me dishe entre mi (Nehama)

entre lo karo i la barato, lo karo muchos vezes conviene mijor (Nehama)

entre ermanos no kave pleito (Nehama)

dar un punyo entre mushos i kara (Nehama)

entre la suegra i la nuera keda la kaza sin barrer (Nehama)

menazas, prometas fechas entr'el vino/entre la ravia no kontan (Nehama)

Entre dos males se eskoje el mas chiko (Moscona)



162410

entregar v

מסר, הפקיד בידי; הלשין

to deliver, to entrust to the hands of; to inform on

entregar una ropa kontra resevida (Nehama)

entregar a uno una suma de moneda para ke la djire (Nehama)

entregar a uno una kaza para ke l'arkile i la kuide (Nehama)

al tiempo de la inkizisión el fijo entregava al padre (Nehama)

es verguensa para un elevo de en­tregar a su kompanyero (Nehama)

Fue entregado (Moscona)



162420

entregarse v. refl.

התמסר לאויב, מסר עצמו לאויב, נכנע, הסגיר עצמו, התמסר

to surrender oneself to the enemy, to surrender

entregarse a la polisía (Nehama)

S'entrego de komer serezas (Moscona)

Entregarse a la vida (Moscona)

Entregarse al inimigo (Moscona)



162450

entrekeser v.

הדהה, הכהה, הכתים

to fade, to darken, to stain

la sudor en­trekese la ropa: (Nehama)

la mala vida entrekese (Nehama)



162500

entrelasar (fr.) v.

שזר, קלע, שילב

to weave, to combine

entrela­sar filos/paja/kanyas/ramas de arvol (Nehama)



162550

entremeter/se v. /v. refl.

התערב; תיווך; קיים יחסי מין, התייחד

to intervene; to mediate; to have sex

El dia entero s'esta entremetiendo kon bavajadas (Moscona)

Kon kualo t'estas entremetiendo? (Moscona)



162570

entremetido adj.

שקוע ב-, מעורב ב-

immersed in, mixed in

entremetido en fechos/en bavajada/en kriaturerias (Nehama)



162600

entremientes (port.) prep.

בינתיים

meanwhile

Entrimentes afitaron munchas kozas (Moscona)



162650

entrensar v.

קלע צמות

to braid braids

El djuvio se entrenso (Moscona)



162690

entretanto adv.

בתוך כך, במשך הזמן הזה

meanwhile, during this time

mos vere­mos de oy en kinze, entretanto vo a ir en Atena i vo atornar (Nehama)



162710

entretener v.

קיים, החזיק, העסיק, תחזק, טיפח, פרנס; עיכב, השהה; שוחח, ניהל שיחה, החליף דעה

to sustain, to hold, to employ, to maintain, to nurture, to provide for; to delay, to pause; to converse, to have a conversation, to exchange an opinion

entretener a uno de una kuestión (Nehama)



162720

entretenerse v. refl.

שוחח, דיבר עם; התפרנס, קיים עצמו, הזין עצמו

to talk to; to make a living, to support oneself, to nourish oneself

Se entretuvo unas kuantas oras kon [...] (Moscona)



162760

entretién m.

פגישה, ראיון

meeting, interview

El entretien se eskapo (Moscona)



162820

entrevista f.

ראיון; שידוך

interview; matchmaking

Tengo entrevista kon [...] (Moscona)



162850

entrezorar v.

השביע רצון, גרם סיפוק, שימח

to satisfy, to cause satisfaction, to make happy

ya entrezorates a este autor en favlándole de sus eskritos, en alavándoselos (Nehama)



162860

entrikeser v.

בילה

to wear out

La yaka de la kamiza esta entrikesida, ya la podras lavar mil vezes, esto es (Moscona)



162890

entrompesar v.

התנגד ל-, הפריע, הכשיל, המעיד

to resist, to interfere, to cause a failure, to cause to stumble

la yaká/la kunduria me entrompesa (Nehama)



162920

entrompesarse v. refl.

נתקל ב-, נכשל, מעד, כשל

to encounter, to fail, to stumble

entrompesarse a un moble (Nehama)



162960

entrompieso m.

מכשול, מעצור, עיכוב, מגבלה; פח, מלכודת, מוקש

obstacle, delay, limitation; trap, mine

no ay entrompiéso (Nehama)



163100

entruviar v.

קילקל, הכתים, העכיר

to spoil, to stain, to make turbid

el vistido no se entruvio afilu ke lo yeva dia de kada dia (Moscona)



163180

entufar v.

הבאיש

to stink

La sarsicha esta entufando (Moscona)



163200

entumeserse v. refl.

נרדם (אבר בגוף), קיבל עוית והתכווצויות

to fall asleep (organs), to get spasm and cramps

me se entumesió la pierna de tanto estar asentado (Nehama)



163445

enuko m.

סריס

eunuch

I Paro s'ensanyo kontra sus dos eunukos (Moscona)



163570

envaniko adv.

לאט, באיטיות;

slowly

Las puertas eran muevas i eskrushiran - avrildas envaniko non se sintira (Moscona)



163590

envano adv.

לשוא

in vain

Envano, envano me se vino alado (Moscona)

Envano ke no se vazie (Moscona)

Todos mis esforsos fueron envano (Moscona)



163665

enveche de (it.) prep.

בִּמְקוֹם

instead of

Lavan le dio a Yaakov a Lea enveche de Rahel: (Nehama)

fijo mió, enveche de djugar ambézate la lisión (Nehama)



163730

envejeser v.

הזקין, הזקין את גילו (הצהיר על גיל גבוה יותר); בילה (מרוב שימוש)

to grow old, to declare a higher age; to spent (too much use)

Los penserios azen enviejezerantes de su tiempo (Moscona)



163820

envelinarse v. refl.

התאלח, הזדהם; נהפך לעוין

to become infected; to become hostile

este grano se envelinó (Nehama)



163890

enveluntar v.

רצה, חפץ, התאווה; העניק (אלוהים) לה יכולת ללדת

to want, to desire, to covet; to give (God) the ability to give birth

m'envelunta el alma un paseo/un buen peshe/de ver a mi fijo (Nehama)

lo ke m'envelunta el Dio, akeyo es (Nehama)

el Dio te de lo ke envelunta tu korasón! (Nehama)

el Dio enveluntó a Hanná ke era manyera i parió a Shemuel ke hue grande profeta en Israel (Nehama)

Este kadar se le envelunto del alma (Moscona)

Non enveluntes la dadiva del eskarso, porke su ojo es por kovrarse siete tantos (Moscona)

Se le envelunto de ir a Vidin (Moscona)



163955

envenimarse (fr.) v. refl.

הזדהם, התאלח, הורעל

to be contaminated, to be poisoned

la yará se envenimó (Nehama)

entre yevar i traer se envenimaron los raportos entre dos buenos amigos (Nehama)



163990

enventar v.

המציא; דמיין, בדה מליבו; נתן רעיון, עורר חשק; ארגן דבר מה שלילי

to invent; to imagine, to fabricate from his heart; to give an idea, to arouse desire; to organize something negative

La luz elektrika fue enventada por Edison (Moscona)

Te rogo ke no enventes kozas ke no ay (Moscona)



164020

enveranada f.

תקופת הקיץ

summer period

pasar la enveranada a la kampanya (Nehama)

Enverso de mi (Moscona)

Enveranada buena i klara! (Moscona)

La enveranada entera paso en luvias (Moscona)



164060

enverano m.

קיץ

summer

kuando los djidios se farán buenos, el enverano se les va fazer invierno (Nehama)



164150

envidia f.

קנאה

jealousy, envy

Sentimientos inspirados por la envidia (Moscona)



164170

envidiar v.

קינא

to be jealous, to envy

El eskaso a todo envidia (Moscona)



164330

envisiarse v. refl.

נהנה מן החיים, עשה חיים; בלשון סגי נהור: סבל מבעיות וצרות

to enjoy life; metaphorical: to suffer from problems and troubles

pasó dos mezes en una kaza de kampanya komo en un paradizo sin penserios, kon un derredor muy agredavle i se envisió (Nehama)

S'envisio, se izo espasio de ver (Moscona)



164340

envisio m.

מתיקות; זללנות

sweetness; gluttony

Se fue detras de envisios de este mundo (Moscona)

Ke le den a komer i a bever envisios de rey (Moscona)



164690

erbap (t.) adj.

אדם מוכשר, כשיר, מומחה

a talented, competent, expert person

Si sos erbap sal enmedio (Moscona)



164730

eredad f.

ירושה, נחלה

inheritance

Eredad i ventura azen rikeza, empero kontentes de korason es mijor ke todas dos (Moscona)



164790

ereser v.

התמלא זעם, התכעס

to be filled with rage, to get angry

I no iriska tu folor en tu siervo (Moscona)



164920

erijir v.

הקים, בנה, העלה, הגביה, הרים

to erect, to build, to raise, to lift

erijir un monumento (Nehama)



165100

ermandá m.

"אח" (באירוניה)

"brother" (ironically)

El ermanda ke tiene ke ser, es kanyo kon lodo (Moscona)



165140

ermanim! interj.

אחים! צרה גדולה באה עלינו!

Siblings! Great trouble is coming upon us!

Ermanim, grande mal mos vino a la kavesa (Moscona)



165150

ermano m.

אח

brother

ya vino, er­mano del Dio! ya se metió a gri­tar (Nehama)

al malo tómalo por ermano (Nehama)

ermanos i amigos seremos, en la bolsa no tokemos (Nehama)

el ganar i el pedrer son ermanos (Nehama)

me demandas ke le de a fulano una suma importante para kitarlo de apretó, de pedrer días por fulano, k'es fulano para mi? ermano de mi padre? ermano de mi madre? (Nehama)

vo a vijitar a ermana Sara, a ermano Moshon - están hazinos (Nehama)

Sin ermanos es komo sin pies ni manos (Moscona)



165270

ermení/erminí (t.) m.

ארמני

Armenian

Es muy ermeni (Moscona)



165320

ermo! (port.) interj.

דפוק! מחורבן!

screwed! lousy!

El ermo de uzo ke tiene de [...] (Moscona)



165360

ermoyo m.

נבט, ניצן, זרע, לבלוב

sprout, bud, seed, bloom

En pastos de ermoyo me aze yazer, djunto a aguas de repozo me gia (Moscona)



165420

ermozo adj.

יפה, נאה, הדור, אסטטי

beautiful, handsome, aesthetic

un ermozo ombre (Nehama)

fulano me akonseja de no fumar, lo ermozo es ke el está fumando de kuando se alevanta la manyana fina kuando se echa la noche (Nehama)

ermozo no es lo ke es ermozo, ermozo es lo ke plaze a la persona (Nehama)

Es ermozo de kara (Moscona)

No es ermozo avlar mintiras (Moscona)



165460

ermozura f.

יופי, חן, נוי, תפארת

beauty, grace, glory

Tiene ojos por ermozura (Moscona)



165620

érremo (gr.) adj.

עגום, אומלל; בעל כוונה רעה; מזיק, קטלני, - מלה הבאה לפני שם/תואר ומעניקה לו משמעות שלילית

dismal, miserable; having a bad intention; harmful, deadly, - a word that comes before a noun / adjective and gives it a negative meaning

un érremo uzo/este érremo vestido/esta érrema para (Nehama)

ermozo dizes, no estás en ti, ke érremo ermozo (Nehama)

me dates este beveraje komo una koza dulse; ke éremo dulse! Es amargo komo la fyel! (Nehama)



165690

esbafar v.

שיחרר את לחץ האדים; השתפך

to release the steam pressure; to gush

Vino para esbafar un poko (Moscona)

El arroz esta esbafado (Moscona)



165820

esbivlar (la ley) v.

חילל, הפר (מצווה), עבר על (חוק); להגות לשוא את שם השם; להשתמש בחפצי קודש לצרכי חולין

to desecrate, to violate (mitzvah), to pass on (law); to pronounce in vain the holy name; to use sacred objects for profane purposes

esbivlar el sabá/esbivlar la Ley/el nombre del Dio (Nehama)

Echar ojas de ley al sierko es esbivlar (Moscona)



166030

esforsarse v. refl.

התאמץ, השתדל, התחזק; התאפק

to strive, to strengthen; to hold back

Me esto esforsando a konvenserlo (Moscona)



166040

esforso (port.) m.

מאמץ, התאמצות

effort

Vo azer todos mis esforsos (Moscona)



166190

esgarrarse v. refl.

הצטרד

to become hoarse

Ya m'esgari de avlar (Moscona)



166210

esglatarse v. refl.

החליק; התפגר פתאום

to slide; to die suddenly

kijo abashar la eskalera kuatro a kuatro, s'esglató i se rumpió la pierna (Nehama)

era un puerko, ya s'esglató, derecho a geinam ke se vaya! (Nehama)



166290

esgrimarse v. refl.

נגעל

to become disgusted

Oy vidi una kulevra m'esgrimi entero (Moscona)



166310

esh (t.) m.

בן זוג (גרב, נעל)

one of pair (sock, shoe)

El esh de esta kalsa no lo veo (Moscona)



166400

eshek (t.) m.

חמור

donkey

lo yamimos a komer kon mozotros; disho no, i s'anojó; viendo ke nin­guno le hue arrogar, eshek yebi s'asentó a la meza (Nehama)



166650

es.huegra f.

חמות, חותנת

mother-in-law

es.huégra ni de barro buena (Nehama)

entre la es.huegra i la nuera deshan la kaza sin barrer (Nehama)

Esfuegra ni de barro es buena (Moscona)



166740

es.huela f.

סוליה

sole

es.huela del sapato; es.huela del estivaleto (Nehama)



166900

es.huenyo m.

שינה; חלום

sleep; dream

Lo ke la vieja keria en su esfuenyo se lo via (Moscona)



167110

esierkol m.

שפה, פסולת, זבל

waste, garbage

m'esta sierko en los ojos (Moscona)



167140

eskabuirse v.

נחלץ, השתחרר, נשמט, נעלם

to be released, to be dropped, to disappear

Me se eskabuyo de las manos (Moscona)

El arroz se eskabuyo, no sta por enmedio (Moscona)



167180

eskadensia (it.) f.

מועד פרעון

payment date

todo merkader ke se respeta paga sus bonos a la eskadensia (Nehama)



167320

eskalavrado adj.

פצוע ראש, פצוע במצח

head wounded, wounded in forehead

Dado, mamado i eskalavrado (Moscona)



167380

eskalavrarse v. refl.

נפצע בראשו; שבר את הראש, עשה מאמצים לפתרון בעיה

to be wounded in his head; to break the head, make efforts to solve a problem

La kaza la tenemos vazia, si un raton se kae - se eskalavra (Moscona)



167420

eskaldado adj.

חלוט, שחלטוהו; שסובל מגרוי בעור; שספג מכות קשות; שאיבד ממוןרב (במשחק/בבורסה); שהונוהו במחיר

boiled (by pouring boiled water); suffering from skin irritation; who suffered severe blows; who lost money (in a game/in the stock market); who was deceived in price

tengo los pies skaldados (Moscona)



167450

eskaldar

הרתיח, חלט, הגעיל; גרם גירוי בעור המרפק/ברך; הכה מכות נאמנות; הונה במחיר; גרם אבדן ממון

to boil, to pour boiling water, to rinse in boiling water; to cause irritation of the skin of the elbow/knee; to beat hard blows; to deceive in price; to cause a loss of property

el kavé turko, se beve eskaldando (Nehama)

los pies los tengo eskaldados (Moscona)



167520

eskalera f.

סולם, מדרגות

ladder, stairs

es­kalera kómoda (Nehama)

Eskaleras de dos pachas (Moscona)



167570

eskalón m.

מדרגה, שלב (בסולם), דרגה

step, step (of a ladder), rank

Tres eskalones mas arriva (Moscona)



167610

eskama f.

קשקשת (של דג)

dandruff (of fish)

Las eskamas de la maya (Moscona)



167870

eskapadura f.

סוף, סיום, קץ, גמר, השלמה

end, completion

Eskapadura liviana ke tengas (Moscona)



167900

eskapar v.

גמר, סיים, השלים, כילה; חמק, השתמט; הציל, הושיע

to fnish, to complete; to dodge; to save

eskapar un fecho (Nehama)

no eskapa de favlar (Nehama)

kuando s'eskapa el mundo? kuando se muere la persona (Nehama)

belá ke se eskapa kon paras no es belá (Nehama)

dale lo ke demanda i eskapa de el (Nehama)

bendicho El ke mos eskapó! (Nehama)

se kemó la kaza, eskapimos de las chinchas (Nehama)

Eskapo los echos (Moscona)

Eskapai ven (Moscona)

Ya eskapi de eskrivir (Moscona)

Mi vida esta en tu mano, si keres la eskapas kon una palavra de amor, de la muerte la arrankas (Moscona)

Eskapo la vida (Moscona)

Ya eskapo de yevar mal (Moscona)



168030

eskaparse v. refl.

נמלט, ברח, התחמק; ניצל, נושע; נגמר

to escape, to flee, to dodge; to be saved; to be finished

Lo ke parese es ke ya se eskapo el mundo (Moscona)

Se le eskapo la azeite de bivir (Moscona)



168050

eskapasión f.

יום, גמר; הצלה

termination, finish; rescue

Eskapasion de todos los males, ishala (Moscona)



168120

eskarado adj.

חצוף, ציניקן, עובר על גדרי הצניעות

cheeky, cynical, goes over the fence of modesty

Porke a kavza de la mujer eskarada, viene el ombre asta un pedaso de pan (Moscona)



168150

eskarar v.

החציף, נתן לו את הסיבות להתחצף; זנה

to give him the reasons to be rude; to fornicate

no eskares al fijo, favlale sin gritos i malidisiones (Nehama)



168180

eskaravajeado adj.

'מרוח'', עשוי ברשלנות

made negligently

un kuzidó eskavarajeado (Nehama)



168290

eskarinyarse v. refl.

התגעגע, נאכל געגועים

to miss, to be eaten by longings

Ya m'eskarinyi de mi ermana, vo ir a verla (Moscona)



168300

eskarinyo m.

געגוע

longing

El eskarinyo es huerte mas ke la muerte (Moscona)

El Dio guadre de kamino i de eskarinyo (Moscona)

Ya me muero de eskarinyo (Moscona)



168460

eskarpin m.

נעל נמוכה, נעל שטוחה

low shoe, flat shoe

Este anyo salieron eshkarpas de goma (Moscona)



168490

eskarsedad/eskarsidad f.

קמצנות

stinginess

D'este kadar de eskarsura de ombre no tengo ke ver (Moscona)



168500

eska(r)so m.& adj.

קמצן, צייקן; נדיר

miser; rare

al eskarso i al djumérd a todos le viene uno (Nehama)



168550

eskarvadero m.

חטטנות

snooping

Eskarvadero ke tiene (Moscona)



168590

eskarvar/eskarvarse v./v. refl.

חיטט, נבר, חפר; חיפש באופן מדוקדק

to pry, to dig; to search carefully

es­karvar las faldukueras/un almario (Nehama)

eskarvarse la narizes/los dientes/las orejas (Nehama)

la gayina eskarva la tierra i topa ke komer (Nehama)

No te vayas eskarvando los oyido (Moscona)

Eskarvate las aldikeras (Moscona)

Eskarvar el klavo i el burako (Moscona)



168610

eskasarse v. refl.

התפנק

to be pampered, to be spoiled

Vino a eskasarse ande su madre (Moscona)

No te vayas eskasando (Moscona)



168660

eskasiano m.

מוזג, שר המשקים (פרש תיוסף)

the beverage commissioner (biblical)

Pekaron el eskasiano del rey de Ayifto i el panadero a su sinyor el rey de Ayifto (Moscona)



168680

eskaso adj.

קמצן, צייקן, כילי; נדיר

stingy, rare

Eskasos de Vizu (Moscona)



168760

eskatimar v.

קימץ, חסך יתר על המידה; עקב וחיפש בקפידה

to skimp, to save too much; to follow and search carefully

No eskatimes en el presio (Moscona)

La mitsva no la aga de baldes, sino ke la merke kon sus paras i no eskatime en eya (Moscona)



168860

eske? interog.

האין זה כך?

Is not it so?

Otro echo no tenesh eske? (Moscona)



168940

eskierda f.

שמאל

left

Si a la eskierda i aderechare, i si a la derecha i aeskierdare (Moscona)



168980

eskifo (it.) m.

גועל, בחילה, מיאוס, קבס; זלזול

disgust, nausea; contempt

eskifo da de verlo/de sentirlo (Nehama)



169050

eskilensia f.

מחלה, חולי

Illness, sickness

Le viene una mala eskilensia ke se muere de eya (Moscona)



169090

eskitarse v. refl.

עזב, יצא מ-; התפטר

to leave; to resign

no está mas al mizmo posto, ya s'eskitó (Nehama)



169140

esklareser v.

הבהיר, ברר; הנץ (שמש/יום)

to clarify, to find out; to rise (sun/day)

si no esklarese no amanese (Nehama)



169210

esklavo m.

עבד; סוג אריג פשוט לתפירת מדי חיילי השולטן

slave; a simple type of fabric for sewing the Sultan's soldiers' uniforms

kedar esklavo vendido debasho las devdas: (Nehama)

Esklavo fuimos a Paro en tierra de Ayifto (Moscona)



169310

eskojer v.

בחר, ברר, מיין

to select, to sort

la fruta freska se vende a un presio si es a eskojer, i mas barato si es a la sirá (Nehama)

kien mucho eskoje peor le venga i no s'anojga (Nehama)

Se eskojo por prezidente (Moscona)

Ke se eskoja uno de estos aniyos (Moscona)



169360

eskojida f.

בחירה, מיון; מה שנבחר

selection, sorting; what is chosen

buena/negra eskojida (Nehama)



169380

eskojido adj.

נבחר, משובח; ממויין

selected, fine; sorted

una asistensia eskojida (Nehama)



169540

eskolar v.

יצא בסוף יום עבודה/בסיום העבודה; יצא מביה''ס; ניקז, ייבש מנוזלים; אסף הנוזל (שמן/דבש) שעלה על גדותיו

to leave at the end of the work day/at the end of the work; to leave school; to drain, to dry from liquids; to collect the liquid (oil/honey) that has overflowed

es­kolar la miel/l'azeite (Nehama)

el chan ya dio Sulucha no skolo, ke guay de su madre Sulucha ya bolo (Moscona)

los elevos dainda no shkolaron (Moscona)



169550

eskolario adj.

בית ספרי

of a school

los livros eskolarios (Nehama)



169580

eskolarse v. refl.

זב; התרוקן, רזה, התייגע; התרוקן מכספו

to drip, to empty, to lose weight, to get tired; to run out of money

la plasa, las kayes, la sivdad s'eskolaron (Nehama)



169630

eskombrado (cat.) adj.

נקי, מטואטא, מפונה; מסודר

clean, swept, evacuated; arranged

Aki no se puede ver eskombrado (Moscona)



169660

eskombrar (cat.) v.

פינה, ביער, ניקה, כיבד, טאטא; סילק מכשולים (מהדרך)

to evacuate, to clear, to clean, to sweep; to remove obstacles (out of the way)

El eskombrar me toma la manyana entera (Moscona)



169740

eskonder v.

החביא, הסתיר, הצפין, העלים; האפיל

eskonder la ver­dad (Nehama)

kierer es­konder el sielo kon la mano, kon un dedo (Nehama)

arrojar la piedra i eskonder la mano (Nehama)

kien s'eskonde detrás d'un dedo se le ve el puerpo entero (Nehama)

ni del Dio ni del vezino no se puede es­konder (Nehama)

Djugar al eskonder (Moscona)

Del Dio i del vizino nada se puede eskonder (Moscona)



169800

eskondidijo m.

מחבוא, מסתור

hiding place

Salio de su eskondidijo (Moscona)

Tiene mania de eskondidijo (Moscona)



169810

eskondido adj.

חשאי, סודי; חבוי, נחבא, נסתר

secret, confidential; hidden, concealed

lo eskondido salió a luz (Nehama)

En lugar eskondido (Moscona)



169910

eskontrar v.

נתקל, פגש באופן בלתי צפוי

to encounter, to meet unexpectedly

No tokes kozas suzias ke puedes eskontrar en mil olaim (Moscona)



169940

eskontrarse v. refl.

נבהל קשות, נטרף מפחד

to be severely frightened, ro be devoured by fear

Se eskontro de los gritos (Moscona)



169980

eskopo (it./port.) m.

מטרה, תכלית, יעד, כוונה

purpose, goal, intention

A ke eskopo? (Moscona)

Kon ke eskopo? (Moscona)



170260

eskova f.

מטאטא, מכבדת

broom

eskova mueva barre bueno (Nehama)



170360

eskozer v.

צרב, גרם כאב צורב

to burn, to cause a burning pain

Me esta eskoziendo la yara (Moscona)



170400

eskrito m.

כתוב; תעודה; צוואה; חוזה

written; diploma; will; contract

eskrito está sovre la palma lo ke deve de yevar el alma (Nehama)



170410

eskrito adj.

כתוב

written

Ya esta eskrito en la palma lo ke tiene ke yevar la alma (Moscona)



170470

eskritura f.

כתב, כתב יד; ניהול ספרים

handwriting; book management

tener buena/negra eskritura (Nehama)

Tiene buena eskritura (Moscona)

Eskritura grega (Moscona)

Ken no puede meldar su eskritura es azno de buena natura (Moscona)



170540

eskrivano m.

סופר, לבלר, סופר סת''ם

scribe (bibl.), clerk, scribe of Tora scrolls

Un eskrivano fransez disho [...] (Moscona)



170550

eskrividero m.

כתבנות כפייתית

compulsive writing

está kon un mal eskrividero, no asolta un punto la penina (Nehama)



170560

eskrividor m.

מחבר; סופר, לבלר, פקיד, רשם, סופר בית דין

author; scribe, clerk,

El eskrividor de la presente [...] (Moscona)



170570

eskrivir v.

רשם, כתב

registerer, court clerk

eskrive antes ke des i des­pues ke tomas (Nehama)

Tengo de eskrivir (Moscona)

Eskrivitelo en el meoyo (Moscona)

Eskritos en livros de vida (Moscona)



170600

eskrivirse v. refl.

נרשם; התכתב

to register; to correspond

M'eskrivi por miembro (Moscona)



170670

eskrushir v.

חרק (שיניים), השמיע קול חריקה

to gnash (teeth), to make a creaking sound

me demandó el dupyo del presio i no kije deskontarlo, eskrushi dientes i pagi (Nehama)

kere untado la puerta ke no skrusha (Moscona)



170750

eskuchar v.

האזין, הקשיב; ציית, שמע בקול; שינן (שעור, תפילה)

to listen, to listen; to obey, to memorize (lesson, prayer)

kien no eskucha a la madre eskucha a la mala madrasta (Nehama)

kien no eskucha a la mujerika se arretuerse la orejika (Nehama)

Eskucha lo ke t'estan avlando (Moscona)

Eskucha a tus djenitores (Moscona)

Eskucha la lishion (Moscona)



170770

eskudiyar v.

יצק לקערה; הגיש אוכל

to pour into a bowl; to serve food

Esto me lo eskudiaron oy (Moscona)



170900

eskuezer v.

צרב, גרם צריבה בשל מורת רוח על הוצאה מופרזת

to burn, to cause burning due to resentment for excessive spending

el limón eskueze sovre una yara (Nehama)

m'eskuezen las beshigas de la boka (Nehama)



170950

eskulka m.

מרגל

spy

No son tus siervos eskulkas (Moscona)



171030

eskulpidor m.

פַּסָּל

sculptor

Eskulpidor o eskriviente de leyes sovre tavlas (Moscona)



171100

eskuma (port.) f.

קצף

foam

la azeite esta tan negra ke la paila se incho de skumatina (Moscona)

de la ira le salia skumaraje de la boka (Moscona)



171270

eskupina f.

רוק

saliva

va i ven presto, vo a echar una eskupinika en basho: (Nehama)



171290

eskupinada f.

רקיקה, רקיקה בפרצוף

spitting, spitting in the face

Komer maldisiones i eskupinadas (Moscona)



171330

eskupir v.

ירק, רקק; גילה סוד

to spit; to tell a secret

kien al sielo eskupe en la kara le kae (Nehama)

en el podjo donde bevites agua no eskupas (Nehama)

kien englute amargo no eskupe dulse (Nehama)

esta koza de skupir las unyas (Moscona)

ken eskupe al sielo en la kara le kae (Moscona)



171440

eskureser v.

החשיך, האפיל, העיב, הקדיר,עמעם, ערפל

to darken, to obscure, to dim

echates las velas, eskuresites la udá (Nehama)

kon tus espiegasiones embroliadas eskuresites la kestión al lugar de aklararla: (Nehama)

las nuves eskuresen el sol (Nehama)

Kuando muncho eskurese es para amaneser (Moscona)



171450

eskureserse v. refl.

החשיך (נעשה חשוך), הקדיר (נעשה קודר)

to become dark, to become gloomy

a las oras de tadre el sielo se eskurese (Nehama)

el korasón s'eskurese de ambezar lo ke se pasó en Birkenau (Nehama)



171510

eskurido adj.

סחוט; ספוג

squeezed; soaked

Eskurido en la agua (Moscona)



171540

eskurina f.

חשיכה, חושך, אפילה, חושך מצרים, חשיכה עמוקה; ''מציאה''

darkness, darkness, deep darkness; ''bargain''

kaminar a las eskuri­nas (Nehama)

Merko una eskurina de patatas ke al mundar la meata se fue aporaya (Moscona)



171580

eskurir v.

נטף, טפטף; סחט

to drip; to squeeze

Meter los chinis a eskurir (Moscona)

La para le esta eskuriendo por la pacha (Moscona)



171600

eskuro (port.) adj.

חשוך, אפל, אפלולי; כהה, קודר; עגום; מעורפל; שקשה להסבירו, שקשה להבינו

dark, gloomy, dim; dark, gloomy; bleak; fuzzy; that is difficult to explain, that is difficult to understand

kuanto mas eskura esta la nochada, mas presto ama­nese (Nehama)

el fecho kedó eskuro (Nehama)

el zoar es un es­krito eskuro (Nehama)

todo me lo izo skuro (Moscona)



171610

eskuro (port.) m.

אדם פסימי, רואה שחורות

a pessimistic

es de los eskuros (Nehama)



171660

eskuza (port.) f.

התנצלות, הצטדקות; תירוץ, אמתלה

apology, justification; excuse

eskuza de muchos, eskuza de bovos (Nehama)



171820

esmerar v.

צחצח, ליטש; טיהר; טיפל באופן קפדני

to brush, to polish; to purify; to carefully handle

Limpio komo el oro refinado I ezmzrado siete vezes (Moscona)



171860

esmersar v.

קנה, רכש, עשה קניות

to buy, to shop

mas vale un buen esmersar ke un buen ganar (Nehama)



171980

esmover v.

ריגש, גרם התרגשות, עורר רחמי

to excite, to cause excitement, to arouse pity

Ezmover sus tiendas (Moscona)



171990

esmoverse v. refl.

התרגש

to get excited

Ezmoverse de su lugar (Moscona)



172020

esnaf (t.) m.

איגוד מקצועי, גילדה; בורגנות זעירה; בורגני זעיר; בעל מלאכה

trade union, guild; tiny bourgeoisie; tiny bourgeois; craftsman

Apartiene al esnaf de los tenekedjis (Moscona)

Es un buen esnafiko (Moscona)



172090

espada f.

חרב, סיף

sword

Espada de siete kortes (Moscona)



172250

espalankar/espalankarse v.

התנשם

to pant, to breathe heavily

Ya m'espalanki de korrer arriva I abasho (Moscona)



172260

espalda f.

גב, שכם; כושר עמידה

back, shoulder; stamina

dar la spalda (Moscona)

avlar a la spalda (Moscona)



172410

espaldera f.

משענת גב; החלק האחורי של

back support; the back of

la spaldera de la kaza (Moscona)



172460

espander v.

פיזר, זרה; פרש, גלל; תלה/פרש כביסה ליבוש

to disperse; to spread, to scroll; to hang/spread laundry for drying

espande la pacha fina onde te alkansa la kolcha (Nehama)

No te vayas espandiendo todo esto (Moscona)

Se esta espandiendo arriva de su boy (Moscona)

Las flores de la nieve espandesen komo la lana (Moscona)



172570

espandidura f.

התפשטות, פרישה, התפרסות; מרחב, שטח

spread; space

I la espandidura denonsia la ovra de sus manos (Moscona)

En la espandidura de los sielos (Moscona)



172650

espantar v.

הפחיד, הבעית, החריד, הבהיל

to scare, to frighten, to terrify,

Lo espantaron ke lo van a entregar (Moscona)



172670

espantarse v. refl.

פחד, ירא, התירא, נבהל, נבעת, נחרד, נאחז פחד

to be afraid, to panic, to be anxious, to be filled with fear

kien del Dio s'espan­ta no viene en falta: (Nehama)

me despertó d'una d'una, ensúpeto, me espantó (Nehama)

no s'espanta ni del guerko (Nehama)

espántate de los kayados, de los ke van arrez de paré (Nehama)

espantarse de ratón/de ladrón/de hazinura (Nehama)

espántate de aire de kaleja i de pedo de vieja (Nehama)

s'espanta el ojo de ver el gasterio en tiempo de boda (Nehama)

No m'espanto de nada (Moscona)

Espantate de djudio riko, de grego boracho I de turko prove (Moscona)



172720

espanto m.

פחד, מורך לב, מורא, אימה, יראה, חרדה, בהלה; פוביה

fear, terror, awe, anxiety, panic; phobia

ay espanto de ratón/de fuego/de hazinura/de muerte (Nehama)

Le entro espanto (Moscona)

No tiene espanto de dinguno (Moscona)

No tiene espanto del Dio (Moscona)

No me espanto - ya me aziron por espanto (Moscona)

El Dio diera ke mis espantos fueran en vano (Moscona)



172820

espantozo adj.

פחדן, מוג לב, מפוחד, פחדני; מטיל פחד

cowardly, frightened; who casts fear

esta kriatura es muy espantoza, no durme sin pavolia (Nehama)

Un fuego espantozo amenazava todas las kazas de la kaleja (Moscona)



172880

esparanyar v.

חסך

Esparanya las avlas vazias (Moscona)

El ke no esparanya de si arekoje para otros (Moscona)



172890

esparanyo m.

חסכון

Yevarse kon esparanyo (Moscona)



173060

esparzido adj.

מפוזר, נפוץ; דליל

los djidios están esparzidos en kuatro partes del mundo (Nehama)

Los djudios estan esparzidos por el mundo entero (Moscona)

La kamareta esntera esta esparzida de migas (Moscona)



173090

esparzir v.

פיזר, הפיץ, זרה

I enbio sus saetas I los esparzio (Moscona)

En esparziendo de este polvo no keda nil is de chincha (Moscona)



173110

espasiar v.

טייל במרחב הפתוח

se fueron a spasiar (Moscona)



173120

espasiarse v. refl.

התבדר, השתעשע; בלשון סגי נהור: לסבול מצרות וטרדות

me spasiyi de ver [...] (Moscona)



173130

espasio m.

מרחב, שטח, חלל; רווח, מרווח; סדק; שעשועים, בידור, פנאי; תענוג,עונג

Los kuerpos selestes rodean en el espasio (Moscona)

Espasio de ver (Moscona)

I se vayan avriendo al espasio nuestras mezas (Moscona)

una kara - spasio (Moscona)



173280

espavoreserse v. refl.

נבעת

No te espavoreskas en tu djuzgar derechedades (Moscona)



173440

espejarse v. refl.

טעה לחשוב, הביןהפוך, דימה לראות בטעות, נתחלף לו דבר בדבר; ראה עצמו בראי; נצנץ, הבריק; בחן בסקרנות

La muchacha no sale de kaza sin atakanarse I espejarse (Moscona)



173480

espejo m.

מראה, ראי, אספקלריה; בבואה; נצנוץ, זיו; דוגמא, דגם

t'echates a bever, kieres saver lo ke te va akonteser? tienes el espejo de tu tío, de tanto bever se le kemó el fégado i se murio mansevo (Nehama)



173600

espekulasión f.

ספסרות, ספקולציה

lo djuzgaron por spekula (Moscona)



173610

esperansa f.

תקווה, תוחלת, סיכוי

si me kitas la espe­ransa me kitas la vida (Nehama)

esperansa de salir lokos (Moscona)

La esperansa ke se detadra es dolor de korason (Moscona)

Kon la esperansa todo se alkansa (Moscona)



173620

esperar v.

קיווה, ציפה, ייחל, חיכה

kien bive esperan­do muere krepando: (Nehama)

kien de otro espera se dezespera (Nehama)

Espero de pueder reushir (Moscona)



173630

esperiensa f.

נסיון, חוויה

Merkansa de eksperiensia (Moscona)



173720

espesatina f.

עובי, סמיכות

Este kadar de espesatina de dulse no me tiene afitado (Moscona)

La espesatina de este ombre no la esto podiendo tragar (Moscona)

Agora no empeses kon las espesatinas ke uzas tu (Moscona)



173730

espesear v.

עיבה, עשה לסמיך

El dulse se deve de espesar otro un poko (Moscona)

No te vayas espesando (Moscona)



173740

espesia f.

סוג, מין; תבלין; בושם

Brigantes, asasinos I ladrones de la peor espesia (Moscona)



173900

espeso (1) adj.

צפוף, סמיך, עבה, עבות, צמיג (נוזל); מלוכד, קומפקטי

Tomo un yoro espeso I minudo (Moscona)

El tren tadra muy espeso (Moscona)



173920

espeso (2) adj.

קפדן, נוקדן, איסטניס, נוקדן

No te agas espeso (Moscona)



173940

espesura f.

עובי, צפיפות

Komo de espesura de kriansa (Moscona)

No ay roza sin espino (Moscona)



174015

espidirse v. refl.

התעכל

no me se espidió el komer (Nehama)



174080

espina f.

קוץ, עצם דג

bushkar la spiga por milizina (Moscona)



174180

espino m.

שיח, סנה; קוץ, חוח; כינוי לזד

no ay roza sin espino (Nehama)



174420

esplikar v.

הסביר, באר, פרש; הצדיק

Komo se eksplika ke [...] (Moscona)

Agora me ekspliko la razon de su komporto (Moscona)



174430

esplikarse v. refl.

הצטדק, הוכיח צדקתו, הבהיר עצמו; התבאר; התפרש

Ven mos eksplikaremos (Moscona)



174570

espolvar v.

איבק (הסיר את האבק)

Esta ija ya m'espolvo (Moscona)



174640

espondjado adj.

ספוגי

no kamines sovre lo espondjado (Nehama)



174680

espondjar v.

הספיג; שטף את הרצפות

a las servideras d'al tiempo, la mansevez se les ia en espondjar i fregar (Nehama)



174790

espozado adj.

ארוס, מאורס

Tambien a los espozados les salio nueva moda, parese ke ya estan kazados en antes de azer boda (Moscona)



174820

espozo/za n.

חתן/כלה; בעל/אישה נשואה, רעיה

no me des por espoza a la ke presto rie i presto yora: (Nehama)



174840

esprimida f.

סחיטה; לחץ להשגת דברמה ממישהו (''סחיטה''); מאמץ קל הנעשהבלי חשק

dar una sprimida al limon (Moscona)



174940

esprimirse v. refl.

עשה מאמץ חזק וניכר לעין; לחץ כדי לעשות צרכיו; נלחץ לתרום בלי רצון

kuando ya s'esprimió dio dos soldos para los proves onde los otros dieron diez frankos (Nehama)



174960

esprito m.

רוח; אלכוהול, ספירט, כוהל; אד זיקוק; רוח רפאים, רוח

el meldar mantiene el esprito (Nehama)



175220

espuntar m.

הנצה, פתיחת פרח

este kaminante viene de londje, de onde despunta el sol (Nehama)

las flores empesaron a espuntar (Nehama)



175230

espuntar v.

הנץ, צץ, ביצבץ, צץ ועלה, הופיע, נפתח (פרח)

la igera spunto sus igos (Moscona)

la nave spunto en el orizonte (Moscona)

kuando spunta la luna [...] (Moscona)



175400

estableser v.

ייסד, ביסס, כונן, הקים

Para estableser la verdad [...] (Moscona)



175430

establesido adj.

מבוסס; מיושב

Estavlesido en Varna (Moscona)



175460

estada f.

שהייה, שהות, המצאות

En mi estada en el ajeno (Moscona)



175490

estado m.

מצב, מעמד, נסיבות; סמכות; מדינה

las leyes del estado (Nehama)

No esto en estado de azer este plazer (Moscona)



175620

estajarse v. refl.

נעצר

No se estajan de azer orasion (Moscona)



175640

estajo m.

הפרדה, מחיצה, רווח, מרווח

entre las tavlas de un parké no kave estajo (Nehama)



175830

estankar v.

סתם, חסם, עצר, אטם; נעצר, הפסיק; חדל/נח ממאמץ

ya estankó la sangre/la luvia (Nehama)



175890

estanko m.

עצירה, הפסקה, הפוגה

la fuente estuvo kurriendo la noche entera sin estanko (Nehama)



175970

estanyar v.

ציפה בבדיל; נזף, ענש

komo s'estanya el kovre arre­lumbra (Nehama)



176030

estar v.

היה, נמצא; שהה, התעכב; פועל עזר לציון התמשכות הפעולה

no está en kaza (Nehama)

kuantos estamos? (Nehama)

ke tiempo está? está de luvia (Nehama)

estamos el primo del mez (Nehama)

estar en kamino (Nehama)

Esta en kaza (Moscona)

Esto okupado (Moscona)

Esto kaminando, fumando bailando (Moscona)

Estamos a diez kilometros de leshura (Moscona)

Esta en viaje (Moscona)

Estamos del mizmo pareser (Moscona)

Estamos de akordo (Moscona)

Estar en kada koza (Moscona)

Komo estas? (Moscona)

Komo esta el sinyor padre? (Moscona)

Estar de buenas (Moscona)

No estar en si (Moscona)

No se steyga en su reposo (Moscona)

Por lo ke estamos bindigamos (Moscona)

Desha a star (Moscona)

Desha a star, toma hase (Moscona)



176460

estatura f.

קומה, גובה

Toda estatura delantre de ti se enkorva (Moscona)



176500

este pron. dem.

זה

este pan para este kezo (Nehama)

Ken es este? (Moscona)

Este kadar de grande (Moscona)

Este boy de ijo (Moscona)



176630

estendido adj.

פרוש, נפוץ

Estendido en la tierra (Moscona)

Este uzo es muy estendido (Moscona)



176700

estera f.

מחצלת; שטיח כניסה

dormir enriva de una estera: (Nehama)

Vino kon la estera kemando (Moscona)



176840

esteso (it.) adj.

זהה

el hazino esteso deve de kuidarse (Nehama)

el shastre me fizo un vestido esteso del ke yevo enri­va (Nehama)



176860

esteso m.

אותו דבר

Ve de su haver I aze lo esteso (Moscona)



176900

estía f.

קוץ, שבב

donde salió esta estia? de akel mal madero (Nehama)



176910

estiedra f.

צד שמאל; יד שמאל

kaminar a la estiedra de uno (Nehama)



176970

estiedro adj.

שמאלי

la mano estiedra/el pie estiedro/el ojo estiedro/el lado estiedro (Nehama)



177000

estierko/estierkol m.

אשפה, זבל

echar al estierko (Nehama)



177130

estilar v.

הוגיע, עייף, ייאש (בהמתנה ממושכת וכו')

Ya se me estilaron las orejas (Moscona)



177140

estilarse v. refl.

התייגע, התעייף, התייאש

mos estilimos en el frío i el aire fina ke vino (Nehama)



177200

estima f.

הערכה, הוקרה, כבוד

De alta estima I de korason (Moscona)



177230

estimado adj.

מכובד

Lo ke demandas estimado? (Moscona)

El patron lo estima muncho; el es estimado I de sus kolegas (Moscona)



177250

estimar v.

כיבד, העריך, הוקיר; העריך, שם, עשה שומה

Al prove lo estiman kuando es sezudo I al riko por su rikeza (Moscona)



177400

estirarse v. refl.

השתרע, התרפה; מת, שבק חיים; נהיגה ביהירות ובצורה מנופחת

S'estiro un poko (Moscona)

Ya me s'estiraron las orejas por komer (Moscona)



177470

esto pron. dem.

זה, הזה

esto es echo kolay (Moscona)



177600

estofa f.

אריג, בד; בד משי, ברוקאד

Estofa de alta fantazia (Moscona)



177700

estómago m.

קיבה

dolor d'estomago (Nehama)

Komo estas kon el estomago? (Moscona)

Estomago se kere (Moscona)



177920

estrafutarse (it.) v. refl.

לא נתן חשיבות ל-, לא היה איכפת לו מ-

estrafu­tarse de una koza/de uno (Nehama)



178020

estranyedad f.

זרות, מוזרות; נכר, ארץ זרה

A las vezes tienes uas estranyedades ke azen pensar (Moscona)

I no te enkorves a Dio de estranyedad (Moscona)



178050

estranyo adj.

מוזר, משונה, תמהוני, הפכפך, גחמן; זר, נוכרי

Non sea en ti Dio estranyo (Moscona)



178140

estrasar v.

הרס, החריב, נהג כוונדאל

Toda la vida kamina estrasado (Moscona)



178150

estrasos m. pl.

הרס, נזקים גדולים כתוצאה של ונדליזם/ מלחמה/ רשלנות/כוחות טבע וכו'

Aviendo kavzado estrasos en la fragua [...] (Moscona)



178240

estrechar/estrechear v.

הצר

El pantaloon m'esta ancho kale dado ke me lo estrechen (Moscona)



178280

estrecharse v. refl.

הצטמק, התכווץ; דאג, אכל את עצמו, חש מועקה

de ver estas manzías s'estreca el alma/el korasón (Nehama)



178340

estrecho adj.

דחוק, לחוץ, צר; הדוק; דחוק (כספית); קמצן, מוציא כספו בקמצנות

el tiempo es es­trecho (Nehama)

la famiya es grande i la kaza chika, estamos estrechos (Nehama)

la komida está muy estrecha para tantas personas (Nehama)

Es estrecho I de kara kurta (Moscona)

Ya savemos ke sos estrecho, agora tom alas kozas a la anchura (Moscona)

Mas vale komer un pan estrecho debasho de su techo, mas ke estrecharse en kaza estranya (Moscona)



178380

estrechura f.

צרוּת (צר); מצוקה, דוחק, דוחק (כספי), צמצום

Estamos biviendo en grande estrechura (Moscona)

Mi ermano esta pasando grandes estrechuras (Moscona)

No me metas en estrechura (Moscona)



178450

estremeser m.

זעם, זעף, רוגז; תוקפנות

deshalo, no le favles oy, está kon estremeser (Nehama)



178460

estremeser v.

הפחיד, זעזע, החריד, גרם חלחלה, הטיל אימה, הבעית

el djemido del tigre estremese (Nehama)

Me asonyi un esfuenyo ke me izo estremeser (Moscona)

De la tempesta los montes estremesen (Moscona)

Estremeser las karnes (Moscona)

Estremesedvos I no pekesh (Moscona)



178470

estremeserse v. refl.

הזדעזע, רעד, נבעת, נבהל, חרד

s'estremese komo del guerko: (Nehama)

estremeserse del padre/del mestro/del maestro (Nehama)



178610

estrenado adj.

שחנכו אותו, שמשתמשים בו לראשונה

este vestido es estre­nado de oy (Nehama)



178630

estrenar v.

חנך, לבש בפעם הראשונה, השתמש בפעם הראשונה

estre­nar kaza/un moble/un vestido (Nehama)

fraguar una kaza i estrenarla (Nehama)

Me estreni kalsado (Moscona)

Kuando te vas a estrenar el vistido? (Moscona)



178640

estrenarse v. refl.

לבש בגד חדש

es muy embelekado, kada dos por tres se estrena una hazinura (Nehama)



178720

estreya f.

כוכב, מזל, גורל

este vestido está la estre­ya negra (Nehama)

Ver las estreyas (Moscona)

Le valio la estreya (Moscona)



178900

estreyado m.

שמים מכוכבים

no te fíes del estreyado ni del marido d'al lado (Nehama)



178910

estreyería f.

אסטרונומיה; אסטרולוגיה, קריאה בכוכבים

Lo alkansaron a saver kon hohma de la estreyeria (Moscona)

Los estreyeros estavan kada noche en la estreyeria (Moscona)



178930

estreyero m.

אסטרונום, אסטרולוג, חוזה בכוכבים

Estreyeros ke esparten los sielos pensando de divinar de eyos lo ke a de vinir (Moscona)



178990

estrindjar (it.) v.

הידק, לחץ, מתח; גרם חרדה, הדאיג

s'estrindje el korasón kuando se pensó a los fornos de Birkenau (Nehama)

estrindjar la chintura (Nehama)



179020

estripar v.

הוציא את המעיים, פתח את הבטן

la djentoria fue tanta ke ya me ivan a stripar (Moscona)



179040

estriparse v. refl.

החליק, גלש

M'estripi para pasar entre tanta djentoria (Moscona)



179150

estruidero m.

נטיה להשחית, נטיה לבלות

struidero de kalsado ke tiene este ijiko (Moscona)



179220

estruir v.

גרף, החריב, השם, הרס, השמיד, בילה (מרוב שימוש), קלקל

esta purga lo estruyó (Nehama)



179270

estruirse v. refl.

כילה את כוחו, ''הרס'' את עצמו; התקלקל, נהרס, חרב

s'estruyó el mundo para ke diera sien frankos para los proves (Nehama)

las ropas, los ves­tidos, los kalsados s'estruyen kon el tiempo (Nehama)

ten pasensia, no se struyo el mundo! (Moscona)

ya me strui de gastar (Moscona)

lo ke parese ke ya se struyo el mundo, barminam (Moscona)



179290

estruisión f.

חורבן, שאיה, הרס, התמוטטות

este fecho hue estruisión para fulano (Nehama)

el kavo del pekador struision i para su yaga non milizina (Moscona)

la karestia esta struision del mundo (Moscona)



179350

estudiar v.

למד, עיין ב-, חקר

se fue a studiar (Moscona)



179440

estuguerser v.

הטיל אימה

vino ensupito i me estuguersió (Nehama)



179650

esvachearse (t.) v. refl.

חזר בו, התחרט, ויתר על; איבד את החשק; הסיח דעתו

Ya me ezvachei (Moscona)

Va ezvacheate un poko (Moscona)



180370

eventualidad f.

מקריות; אפשרות

Por toda eventualidad (Moscona)



180390

evidensia f.

ודאות

Meter en evidensia (Moscona)



180460

evlát (t.) m.

בן

Alkavo alkavo es tu evlat (Moscona)



180600

exajerar v.

הגזים, הפריז; השתמש לרעה, השלה, הטעה

no kale exajerar las kozas (Moscona)

la persona puede bever ma no exajerar (Moscona)



181130

existensia f.

קיום, מציאות, ישות

no kreo en la existensia de [...] (Moscona)



181290

ey adv.

כאן, פה

ey está (Nehama)

no te kedes ey (Nehama)



181330

eyaya! interj.

ההיא שם, המסכנה!

Eyaya lo ke esta yevando kon este borrachon (Moscona)

Eyaya de la bova (Moscona)



181430

ezdear (t.) v.

מחץ, מעך

Ya se me ezdeo la mano (Moscona)



181660

ezmusharse v. refl.

נפל על הפנים

Ya s'ezmusho (Moscona)



181850

facha (1) (it.) f.

פנים, פרצוף, קלסתר; מראה, מראית עין, חזות; יוקרה, שם טוב

face; appearance; prestige, good name

facha de ombre, facha de león (Nehama)

la facha de un sesto de fru­ta (Nehama)

de facha a la paré/al sol/a la mar (Nehama)

amostravos al espejo i la facha vos vere (Moscona)



182270

fadario m.

גורל (של מישהו); גורל, פור

destiny (of someone); fate

Al fadario no lo topimos en kaza (Moscona)



182280

fadarse v. refl.

המזל האיר לו פניו

luck lit up his face for him

ya se le fado un vestido muevo (Nehama)



182310

fadika f.

פיה קטנה

little fairy

El echo me lo devo de eskapar yo, no van a vinir las fadikas a azermelo (Moscona)



182320

fado m.

גורל; כישוף, קסמים

fate; witchcraft, magic

Esto le fue el fado (Moscona)



182330

fafuria f.

בד דקיק ולא חזק

thin and not strong fabric

Esto no esta basma - esta una fafuria (Moscona)



182360

faiz (t.) m.

רבית

interest (money)

Tomar paras kon faiz (Moscona)



182390

fakir (t.) m.

נזיר הודי, פאקיר; מסכן, עני

indian monk, fakir; poor man

Ay fakir ayi (Moscona)



182600

falda m.

חיק, חֹצֶן; צד, שוליים, כנף הבגד; חצאית

lap, bosom; side, hem, wing of garment; skirt

inchirse la falda de fruta (Nehama)

tomar una kriatura a la falda (Nehama)



182830

falsador m.

כזבן, רמאי; אדם שאינו עומד בדיבורו

a swindler; a person who does not keep his word

I karera de falsadores es dura i trayen dolores (Moscona)



182860

falsar v.

רימה, הונה, בגד, לא עמד בדיבורו, מעל

to cheat, to deceive, to betray, does not keep his word, to embezzle

La manteka la ampesaron a falsar (Moscona)



182930

falsedad f.

צביעות, אי כנות; שקר, רמיה, רמאות

hypocrisy, dishonesty; lie, cheating

De mintira i falsedad mira de alesharte, en kaminos de verdad mira de andarte (Moscona)



182960

falsía f.

צביעות, אי כנות; שקר, רמיה, מעל; סוג של דג סול

hypocrisy, dishonesty; lie, deceit; sole (fish)

Todo lo de este mundo es falsio (Moscona)



183010

falso adj.

כוזב, מזויף, מסולף, שקרי, מעוות; שגוי, מלאכותי, מעושה, מוטעה

false, falsified, perverted; Wrong, artificial, fake

Es in falso ke no ay sigundo (Moscona)



183160

falta f.

משגה, שגיאה, טעות; פגם; עבירה, עוון, חטא, אשמה; חוסר, חסרון, מחסור

error, mistake; defect; offense, iniquity, sin, guilt; lack, scarcity

es su falta si se izo hazino, kumió mucho (Nehama)

por falta de mezos, kedó sin fecho (Nehama)

La falta tuya se remarko (Moscona)

Una madre i una manta tapan munchas faltas (Moscona)

Su faltura era mijor (Moscona)



183240

faltar v.

שגה; חסר, היה חסר; לא קיים (את החובה)

to make a mistake; to be missing; to fail to comply (the obligation)

faltar de huersas/de moneda/de tiempo/de amigos (Nehama)

me kansi ke viniera a pasear kon mi, faltava ke lo tomara en brasos (Nehama)

Me faltan 1000 levos para pagar la politsa (Moscona)

Konstati ke aparte de lo otro me faltan i paras (Moscona)

Mueve faltan para minyan (Moscona)

I no faltimos ni uno de nombrar (Moscona)

Falta sea la onor (Moscona)



183280

falto adj.

חסר, משולל, מחוסר

missing, deprived, lacking

El aroz esta falto (Moscona)



183360

fama f.

שם, פרסום, תהילה, מוניטין

name, publicity, fame, reputation

tener buena fama/negra fama (Nehama)

toma fama buena i echate a arrovar (Nehama)

Kompra para ti fama buena ke eya te akompanyara (Moscona)

Da buena fama, pishate en la kama (Moscona)

Mijor es la buena fama ke el buen azeyte i el dia de la muerte ke el dia de el nasimiento (Moscona)



183980

farfur/í (t.) m.

כלי חרסינה, פורצלן

porcelain

Ni chini ni farfuri! (Moscona)

Ni chini ni farfuri (Moscona)



184150

faropia f.

שרשראות, כבלי ברזל

chains, iron chains

Por atar sus reyes kon faropias (Moscona)



184180

farsí (1) (t.) m. & adj.

פרסי; פרסית; שפה מתוחכמת שאינה מובנת להמון העם

persian; persian (language); a sophisticated language that is not understood by the masses of the people

el fransez lo avla farsi (Moscona)



184290

fas f.

פנים (פני המים/כדור הארץ)

surface (water/earth)

al tiempo del diluvio, las aguas kuvrieron la fas de la tierra (Nehama)



184385

fashado adj.

עקוד (עקודים נקודים וטלואים)

spotted

Ovejas fashadas, pintadas i pedriskadas (Moscona)



184580

fasina f.

אלומה

sheaf

Vendras a la vejez a la fuesa komo se rekoje la fasina en su tiempo (Moscona)



184630

fasla f.

כתם שומן; כינוי לאשה גסת רוח

grease stain; a nickname for a rude woman

El pantalon esta yeno de faslas (Moscona)

Kuando l'eskudias ampesa a skarvar por ver si le kayo buena fasla (Moscona)

La vizina mueva esta una fasla (Moscona)



184810

fatiga f.

עייפות, לאות, יגיעה, חולשה, רפיון; טירדה, טורח

fatigue, tiredness, weakness, laxity; nuisance, burden

Kon pasensia i fatiga todo se alkansa (Moscona)

Retirate mansevo, tu tiempo non piedras, ni menos a tu kuerpo fatiga le metas (Moscona)

Afuera sta fatiga grande (Moscona)



184850

fatigar v.

עייף, הוגיע, ייגע, הלאה; הטריד; חש ברע בשל אוכל; גרם עצירות

to tire, to weary; to bother; to feel bad due to food; to cause constipation

el komer mucha dolsura afatiga (Nehama)



184860

fatigarse v. refl.

נלאה, התעייף, התייגע

to get tired

Sin fatigarse no ay ganas (Moscona)



184870

fatigozo adj.

מעייף, מוגיע; על מזג אוויר: מעיק, מחניק

tiring; (on weather :) oppressive, stifling

El tiempo esta fatigozo (Moscona)



184890

fato (it.) m.

עובדה, מקרה, ארוע, התרחשות, חוויה

fact, case, event, occurrence, experience

kontar un fato (Nehama)

los fatos le dieron razón (Nehama)



184940

fatura (2) (port.) f.

חזות, מראה חיצוני; חזות ירודה ובלויה; אדם לבוש בלואים

appearance; poor and worn appearance; a man dressed in rags

Barminam en la fatura ke lo vidi (Moscona)



185040

favor m.

חסד, חן, טובה (עשה לו טובה)

kindness, grace, favor

Votar en favor de [...] (Moscona)



185130

favorizar (fr.) v.

העדיף, נטה חסד ל-, נתן זכות יתר ל-

to prefer, give privilege to

El ke es emparsial no favoriza a dinguna de las partes (Moscona)



185260

fayo m.

חסרון, פגם

defect

Kuala deve ser nuestra kondukta kuando vemos ke nuestro kompanyero tiene algunos fayos (Moscona)



185480

feder v.

הסריח, הבאיש, העלה צחנה, הדיף ריח רע, הצחין; הטריד, הפריע

to stink; to disturb

de la kavesa fiede el peshe (Nehama)

Esto me guele akeyo me fiede (Moscona)

Fediendo a lesh (Moscona)



185610

fediendo adj.

מסריח, מבאיש, מצחין; רקוב; שחצן; מטריד

stinking, disgusting; rotten; arrogant; bothersome

kien paga el peshe adelantado lo kome fedido (Nehama)

Deshalo a este fediendo (Moscona)



185630

fedionda f.

סרחון

stench

Penso de darle su ija la loka fedionda de boka (Moscona)



185650

fedor m.

סרחון, צחנה, באשה, ריח רע; שערוריה; שחצנות, רהב

stench, bad smell; scandal; arrogance

Tiene una fedor en si ke es koza de murir (Moscona)

Va salir a la fedor (Moscona)



185670

fedorento adj.

מסריח; שחצן; חסר כל ערך, עלוב

stinking; arrogant; worthless, miserable

me yamó a komer, me paresió ke me iya a fazer pranso, i ke vites aki?- me dio un komer fedorento (Nehama)



185910

felisitar v.

שיבח, איחל, ברך; החמיא

to praise, to wish, to bless; to compliment

Felisitar el anyo nuevo (Moscona)



186060

féntis adj.

שטחי

superficial

Moshiko de los fentis (Moscona)



186070

feo adj.

מכוער, כעור, חסר חן

ugly

un ombre feo, una mujer fea

lo feo bushka lo feo

lo feo en este ninyo es ke favla sin respeto a su padre

El mazal de la fea ke tenga mi ija (Moscona)



186180

ferah (t.) adj.

מרווח, רחב ידיים; נדיב, בעל יד רחבה; רחב דעת

spacious; generous, broad-handed; broad-minded

Salimos a ferahlanearmos de la nochada (Moscona)



186190

ferah (t.) m.

עונג, תענוג, הנאה, הרווחה

pleasure, enjoyment, well-being

Ke te sea un ferah de salir a la veranda (Moscona)



186220

ferahlí (t.) adj.

נעים, ערב, מהנה, מענג

pleasant, pleasing, delightful

El balkon muestro es muy ferahli (Moscona)

La kamereta buena es muy ferahli (Moscona)



186250

feretro m.

ארון קבורה

coffin

Feretro or ataud para yevar los muertos a la fuesa (Moscona)



186290

ferida f.

פצע, חַבּוּרה, מכה

wound, bruise, blow

Firida de mayores (Moscona)



186310

ferido m. & adj.

פצוע

wounded

Diez muertos i trenta firidos (Moscona)



186330

ferir v.

פצע, חבל

to injure

Si lo apanyo lo firio de mala muerte (Moscona)

Tanto te kero ke te do una i te fiero (Moscona)

I irio a Ayov kon sarna mala desde la planta de su pie asta su meoyera (Moscona)

I irio a el aisiano I lo eskondio en la arena (Moscona)



186360

fermán (t.) m.

צו, פקודה, צו שולטני

order, order of the Sultan (ferman)

Kore kore Shemueliko ke el memun esta detras - no t'espantes chakiriko ferman tengo del pasaj (Moscona)

Para meldar este ferman se kere una ora entera (Moscona)



186590

ferroja (port.) f.

חלודה

rust

Komo el fiero no desha su faruja, ansi tu enimigo su enimistad (Moscona)



186760

ferver v.

רתח, תסס, געש

to boil, to ferment

Fuerte komo la agua ke ferve (Moscona)



186810

fesat/fesad (t.) m.

קונדסות, מעשה קונדס, משובה; תכך; ארוע יוצא דופן

mischievousness; intrigue; an extraordinary event

De chiko ke ya tuvo estos fesates (Moscona)

Buen fesat mos kito (Moscona)

Es yeno de fesates (Moscona)



186980

feuzia f.

בטחון ב-, אמון, מיבטח

confidence in, trust, reliance

tener feuzia en el Dio, no en fijo de ombre

Bindicho tu Adonay asufriensai fifusia a los djustos (Moscona)



187050

fey f.

אמונה

faith

no tener ni ley ni fey, ni profeta



187120

fez (t.) f.

פז, תרבוש תורכי; חלק מן הקופיה (כיסוי ראש נשי סלוניקאי)

fez; part of the kofia (Salonica female headdress)

Le merki a mi chilibi una fez dalli (Moscona)



187160

fiado adv. & m.

באשראי, בהקפה; הקפה, אשראי; סך המכירות באשראי

on credit; credit; total sales on credit

el fiado rovina

el fiado es dos vezes pagado

el fiado es dos vezes pagado (Nehama)

No vendo fiado (Moscona)



187165

fiado adj.

לקוח/נתון באשראי/בהקפה

a customer on credit, on credit

Lo fiado es siempre mas karo (Moscona)

El fiado es kon su pekado (Moscona)



187220

fiansa f.

ערבות, ערובה, ערבון, אחריות

guarantee

La fiansa es komo la nave entre las olas de la mar (Moscona)

Le Sali fiansa (Moscona)

No se fia de ninguno (Moscona)



187260

fiar v.

מסר/הפקיד למשמרת (דבר יקר/ חשוב למוסר); נתן אמון ב-; מכר באשראי; השגיח מקרוב, עקב אחרי

to give/deposit (something precious/important to the submitter); to trust in; to sell on credit; to watch closely, to follow

no te fies del estreyado ni del marido d'al lado (Nehama)

no ay ke fiar ni en la kamiza d'enriva (Nehama)

fiar me kiero ke el gayo me metió guevo: (Nehama)

No lo fies en manos ajenas (Moscona)

No lo fio de un ojo a otro (Moscona)



187350

fiasko (it.) m.

כשלון, מפלה, פיאסקו

failure, defeat, fiasco

azer fiasko (Nehama)



187540

fiel adj.

נאמן

loyal

amigo fiel, perro fiel (Nehama)



187610

fiero (fr.) adj.

גאוותן; חייתי, פראי, בלתי מרוסן; אמיץ; נוקשה, קשוח; גדול, עצום

arrogant; beastly, wild, unrestrained; brave; rigid, tough; big, huge

El fierro se bate asta ke sta kayente (Moscona)

Agora stamos fierro (Moscona)



187640

fierro m.

ברזל; עוגן

iron; anchor

si el fierro da al vidro, guay del vidro; i si el vidro da al fierro, guay del vidro! (Nehama)

kien kon fierro mata kon fierro muere (Nehama)



187750

fiesta f.

חג, חגיגה, מועד, יום טוב; שמחה,מסיבה, כרה

holiday, celebration, feast; joy, party, pillow

El kalsado mo lo vo estrenar para las fiestas (Moscona)



187780

fiestar v.

חגג, אכל ושתה, נהנה

to celebrate, eat and drink, to enjoy

Fiestar el aniversario (Moscona)



187860

figura f.

דמות, דיוקן, צלם, פנים

figure

Sangrateo la figura (Moscona)



187930

figurar f.

דימה, תיאר, הופיע; צייר; מילא/שיחק תפקיד, התבלט

to simulate, to describe, to appear; to draw; to play a role, to stand out

En el numero de los eskojidos figura i el Sr. [...] (Moscona)

Ya te puedes figurar mi estado (Moscona)



187990

fijanko/fijanka n.

בן/בת בוגרים, שיצאו מכלל ילדות

adult son/daughter, who left childhood

parese chiko dainda, ma ya tiene dos fijankos: (Nehama)



188080

fikir (t.) m.

רעיון, דעה

idea, opinion

Los fikires no se eskapan (Moscona)



188120

fiksar v.

קבע, הציב, ייצב; תקע, נעץ, סימרר; ברר, הבהיר

to fix, to place, to stabilize; to poke, to stab, to nail; to find out, to clarify

Loke me esta fiksando esta persona? (Moscona)



188250

fila f.

תור, טור, שורה; תהלוכה; בצק עלים, עלי בצק

column, line; procession; puff pastry

estuvo favlando dos oras en fila (Nehama)

la fruta se merka a la fila mas barato ke kon eskojer. (Nehama)

Ya se echo la fila (Moscona)



188530

filar m.

מחרוזת פנינים/מטבעות

pearl/coin string

yadran de diez filares de perlas/de ambaras (Nehama)



188780

filiko m.

זרם דקיק; פלג, נחל קטן

thin stream; brook

un filiko de agua (Nehama)



188800

filindra /filinera f.

רוק מר (מיצי קיבה העולים לפה)

bitter saliva (gastric juices that rise to the mouth)

tener la boka yena de filindra (Nehama)



188820

filindrozo adj.

מלא רוק מר (מיצי קיבה)

full of bitter saliva (gastric juices)

alevantarse la manyana kon la boka filindroza es sinyal de negra dijestión (Nehama)



189020

fin f.

קצה, גבול, תחום, סוף, קץ; הפסק, חידלון, כלה, מוות

edge, border, end; cease, death

la fin de un livro (Nehama)

fin de anyo (Nehama)

deshar para la fin (Nehama)

para todo ay fin (Nehama)

para su negragura no ay fin (Nehama)

Al empesijo i a la fin (Moscona)

Le vino la fin (Moscona)

Sin fin i sin kadar (Moscona)

A fin de arivar a una konkluzion (Moscona)



189200

fina prep. & conj.

עד, עד ל-

until, up to

te vo a esperar fina ke eskapas de komer (Nehama)

fina ke vino m'akoró el alma (Nehama)

fina ke manea la pacha se kiere tiempo (Nehama)

fina ke no tiene gana no lo forses a komer (Nehama)



189370

findján/findjaniko (t.) m.

ספל קפה, ספלון, ספלול, פינג'אן

coffee cup, cup, finjan

Djugo de fildjanes (Moscona)

Unos ojos, unos fildjanes (Moscona)



189440

fineza f.

דקות, דקיקות, עדינות; אנינות דעת

thinness, ultra fineness, delicacy; refinement

la fineza de un teshido (Nehama)

la fineza de un parfumo (Nehama)

Preguntar kon fineza (Moscona)



189450

finga f.

חתיכה, פיסה, חלק קטן מאוד

a piece, a very small part

no dar ni finga (Nehama)



189490

fino adj.

דק, דקיק, עדין, רזה, טהור (זהב); מעודן, טעים לחיך, משובח, מעולה; מזוכך; חד, שנון, פיקח

thin, slender, delicate, pure (gold); refined, delicious to the palate, fine, excellent; purified; sharp, witty, clever

Es muy fino (Moscona)



189570

finyir v.

לש, ערבל בצק

to knead, to blend dough

a kien finye i amasa no le arroves la masa (Nehama)

Lo finyo bueno, bueno (Moscona)

En este echo esta amasado i finyido (Moscona)



189620

firaón m.

פרעה; חוצפן, איש ריב ומדון

Pharaoh; cheeky, quarrelsome

Kon este firaon no se sale a bash (Moscona)



189730

firmamiento/firmamento m.

רקיע; ברית; חתימה

firmament; alliance; signature

Membrad para siempre su firmamiento (Moscona)



189780

firmemente adv.

ביציבות, בתקיפות

stably, firmly

Esto firmemente konvensido (Moscona)



189800

firmeza f.

מוצקות, יציבות, איתנות, חוזק; תקיפות; התמדה

solidity, stability, robustness, strength; firmness; persistence

En este mundo no ay firmeza de nada (Moscona)

Resta en tu firmeza i siempre kon un modo de avla (Moscona)



189810

firmo adj.

קבוע, יציב, איתן, חסון, חזק; תקוע; תמידי; בטוח, עומד על דעתו

steady, stable, sturdy, strong; stuck; constant; sure, stands his ground

dar/tomar un presio firmo

Israel es bivo i firme (Nehama)



189890

fishugar/fishugiar v.

הטריד, הקניט; התעסק, מישש, ליטף

to harass, to tease; to tinker, to feel, to caress

No lo vayas fishugiando muncho (Moscona)

Boz fishugante (Moscona)

El aire fresko del mar figushava su figura (Moscona)



190000

fista prep.

עד

up to, until

ir fista en kaza (Nehama)

me kitó el alma fista ke vino: (Nehama)

m'akompanyó fita'n kaza (Nehama)

Fista ke abolto la kara (Moscona)



190090

fit (t.) adv.

בלי יתרון, בשוויון, באיזון, בלי להרוויח ובלי להפסיד; ''פיט''

without advantage, in equality, in balance, without winning and without losing

lo ke te gani ayer me lo ganates oy estamos fit (Nehama)

Echar fites (Moscona)



190150

fitero m.

דרגה עילאית; שעת השיא

supreme rank; peak time

arrodear por los fiteros del sol (Nehama)



190160

fitija f.

(בהפרזת גנאי:) בחורה; בחורה משרכת דרכיה

(in derogatory exaggeration :) girl; a girl who traverses her ways

para kien está metido el devente? no tiene ni fijosni fitijos (Nehama)



190180

fitijo m.

בן סורר

a rebellious son

Este fitijo repozo no me sta dando (Moscona)



190190

fitil (t.) m.

פתיל, פתילה; פתיל רועם

wick; a thundering wick

el fitil de la lam­pa: (Nehama)



190260

fito m.

מטרה (לירי, לחיצים)

target

Estiro su arko i me puzo komo fito a la saeta (Moscona)



190310

fizikamente adv.

באופן פיזי, באופן חומרי, גופנית

physically

Fizikamente es imposivle (Moscona)



190370

fizionomía f.

פרצוף, הבעת פנים, סבר

physiognomy

Loke parese ke se le troko la fizionomia (Moscona)



190500

flakeza f.

רזון, שידפון; חולשה, תשישות, אנמיה, תורפה

thinness, blight; weakness, exhaustion, anemia

Esto es una flakeza (Moscona)



190530

flako adj.

חלש, חלוש, רפה, בעל בריאות רופפת, רופף; רזה, צנום, כחוש, דק; שביר

weak, in poor health, loose; thin, slender, skinny; fragile

Los tratos estan flakos (Moscona)

Flako de konstitusion (Moscona)

Flako de korason (Moscona)

El mantenimiento lo tenemos muy flako (Moscona)



190600

flama f.

להבה, שלהבת, לשון אש

flame

Enchikesi esta flama kela redoma del gas se puede patlear (Moscona)



190660

flamada f.

התלקחות

catching fire

Ke so estas flamadas, ya vas a kemar la kaza (Moscona)



190690

flamear v.

חרך; התלקח, עלה בלהבות

to singe; to catch fire

I ayi se flamean i se aze relampago (Moscona)



190770

flatería/flaterías (fr.) f./f. pl.

חנופה, התרפסות, חלקות, חונף

flattery, subservience

no es mi kulpa si tomas por flateria el linguaje de mi korason (Moscona)



190960

flema (gr.) f.

ליחת גרון, ריר, כיח, רוק

mucus, saliva

Estorvio de suenyo, dolor de vientre i flemas, todo viene de komer demaziado (Moscona)



191410

fogarero/a m./f.

מוקד; כירה, אח, מחתת גחלים (לחימום ביתי)

stove, fireplace, charcoal stove (for home heating)

en invierno la famiya bivia al derredor del fogarero (Nehama)



191660

folor f.

כעס, זעם, חימה, חרון אף

anger, rage

No se ensienda el folor en los ojos de mi senyor (Moscona)



191790

fonder/se cf. undir/se

I eskojidura de sus kapitanes fueron fondidos en mar ruvio (Moscona)



191840

fondo adj.

עמוק

deep

podjo muy fondo (Nehama)

kitar i no meter al fondo ayega(Nehama)



191850

fondo m.

תחתית, קרקעית; קרן, הון

bottom; fund, capital

Estudiar una kestion a fondo (Moscona)

Bever la kopa de la amargura asta el fondo (Moscona)



192020

fonksión (fr.) f.

תפקיד, משרה

function, position, job

El reinche unas kuantas funksiones (Moscona)

En la funksion de [...] (Moscona)



192040

fonksionamiento/fonksionamento (fr.) m.

תפקוד, תפעול

functioning, operation

El funksionamiento regolar de la makina fue impedido de [...] (Moscona)



192320

forma f.

צורה, מראה, תבנית, דפוס, אופן; מדים

shape, appearance, pattern, manner; uniform

Me lo disheron en forma de sekreto (Moscona)

Una haya en forma de benadam (Moscona)

Todos los elevos estavan vistidos en forma (Moscona)

Ke forma tiene? (Moscona)



192390

formalidad/formalitá f.

רשמיות, נוהל, צעדים מנהליים

formality

Reinchir las formalidades (Moscona)



192490

formarse v. refl.

נוצר, קיבל צורה, התהווה

to be created, to take shape

Ansina se forman los pleitos (Moscona)



192510

format/o m.

גודל, מידה, צורה, תבנית, פורמט

size, shape, pattern, format

Por endelante la gazeta va salir en formato redusido (Moscona)



192780

forro adj.

חופשי, בן חורין, משוחרר

free, liberated

El anyo el vinien en tiera de israel ijos forros (Moscona)



192850

forsar v.

הכריח, אילץ, חייב, אנס, תקף

to force, to rape, to attack

No me forses (Moscona)

Forsar la kale (Moscona)

Esto forsado (Moscona)

El krio no se deve de forsar para ke koma (Moscona)



192930

forsudo adj.

חזק, חסון, רב כוח

strong, sturdy, powerful

Es muy forsudo, un vero Shimshon Agibor (Moscona)



192940

forta f.

גאווה, יהירות, שחצנות

pride, arrogance

Tiene unas fortas kon si ke barminam (Moscona)



193000

fortaleza f.

כוח, גבורה, עוצמה, עוז, תעוזה, חוזק; עצימות, אינטנסיביות; חומרה, קשיחות; מצודה, מבצר

strength, heroism, power, courage, daring; intensity; hardware, rigidity; fortress

de la forta­leza de las aguas se derrokó el ponte (Nehama)

No te puedo eksplikar la fortaleza de ombre ke es (Moscona)

Te amare, Dio, mi fortaleza (Moscona)

Kon fortaleza de mano nos sako Adonay de Ayifto (Moscona)



193030

forteresa/fortereza f.

מבצר

fortress

La fortereza de Ederne kayo despues de sinko mezes de muasere (Moscona)



193080

fortuna (.t.) f.

סערה, סערת ים

storm, sea storm

mas vale fortuna en tierra ke bonacha en la mar (Nehama)

Afuera esta fortuna (Moscona)

Lo ke son estas fortunas? (Moscona)

Males, fortuna (Moscona)



193130

fortuna f.

רכוש, הון, עושר; מזל

property, capital, wealth; luck

la fortuna por kien la perkúra (Nehama)

Guay del prove i su negra fortuna (Moscona)



193200

fortunozo/fortunojo (2) (t.) adj.

סוער; נסער

stormy; agitated

La mar esta fortunoza (Moscona)

Achakes ke la operaron a su mujer, esta muy fortunozo (Moscona)



193380

foya f.

בור, שוחה, חור; קבר, שחת

pit, ditch, hole; tomb, grave

El lajado esta foyas foyas (Moscona)

A la fin kada uno va entrar en la foya (Moscona)



193470

foyo m.

גומה; בור, קבר; נקב; מפוח

hole; pit, grave; puncture; blower

Ya abasta fumates ke pareses a un foyo (Moscona)



193550

fraguar v.

בנה, הקים

to build, set up

kien fragua se desfragua (Nehama)

Yo fraguo – el doroka (Moscona)

En la kaleja muestra se estan fraguando dos binas muevas (Moscona)



193740

frangula/frangola (it.) f.

תות שדה, תות גינה

strawberry

dedientro de una frangola salió un djidió (Nehama)

Unos mushos - frangolas! (Moscona)



193920

franko m. & adj.

ארופאי, מערבי; לאדינו, ספניולית; פרנק (מטבע צרפתי)

European, Western; Ladino; Franc (French currency)

vestirse a la franka (Nehama)

Koman todos komo frankos kon piron i manteles blankos, si no ay siyas en bankos, porke aze bien komer (Moscona)



194030

frashka (it.) f.

שבב, נסורת

chip, sawdust

Meti unas kuantas frashkas ke se arebiva esta soba (Moscona)



194080

frasko m.

בקבוק

bottle

Fraskito kon agua oloroza (Moscona)



194180

fregador m.

סחבה, מטלית שפשוף, סמרטוט; סוחר רמאי

rag, rubbing cloth; deceiver trader

El bakal vuestro es fregador de klasa (Moscona)



194200

fregar v.

חיכך, שיפשף, הבריק; הדיח (כלים), מרק; הטריד, הרגיז; ''תקע'', ''דחף''; עיסה

to rub, to polish; to wash (dishes); to harass, to upset; ''to poke'', "to push''; to massage

arrefregar la espalda kon kolonya para fazer pasar una dolor (Nehama)

fregar el puerpo kon kolonya (Nehama)

Me frego una mintira boy de el (Moscona)



194250

fregarse v. refl.

שיפשף, השתפשף

to rub, to be rubbed

No te freges los ojos kon manos suzias (Moscona)



194270

fregatina f.

סחורה מאיכות גרועה; שפשוף חזק, שפשוף אבר מגרד בגוף;שטיפת מוח

poor quality goods; strong rubbing, rubbing an itchy organ in the body; brainwashing

Komo vinites a merkar esta manera de fregatina (Moscona)

Buena fregatina! (Moscona)



194280

fregón f.

סחבה, מטלית

rag, cloth

para ke se vaya al fregón mijor está el garón (Nehama)

Para ke se vaya al fregon ke se vaya al garon (Moscona)



194470

freno m.

מתג, רסן, זמם, מחסום; בלם

bridle, barrier; brake

Bienaventurado el marido de mujer virtuoza porke no es giado kon freno de buey i azno auna (Moscona)



194510

frente adv.

ממול

in front of

mora en frente de mi kaza (Nehama)

en frente del oro la plata vale poko (Nehama)

en frente de mi vino no vendas vi­nagre (Nehama)



194520

frente f.

מצח

forehead

Salir kon la frente limpia (Moscona)

Torno del front kon tres firidas (Moscona)



194680

fresko adj.

קריר, צונן, רענן, טרי

cool, fresh

al empesijo de la primavera las manyanadas son freskas (Nehama)

el hazino parese kalmo, ya le abasho la kayentura; está fresko (Nehama)

Asentarse a lo fesko (Moscona)

Fresko komo la roza (Moscona)



194720

freskor m.

קרירות, טריות, רעננות

coolness, freshness

Se demudo mi freskor en sekuras de verano (Moscona)



194730

freskura f.

קרירות, טריות, רעננות

coolness, freshness

Freskura de karas ke tiene esta (Moscona)

El pipino da freskura (Moscona)

En tiempo de freskura de komer sekura (Moscona)



194770

friar v.

הקפיא

to freeze

Oh ke brasos blankos ke en la agua frien (Moscona)



194850

friir v.

טיגן

to fry

Despues del gizado tengo de friir pishkado (Moscona)



194860

friirse /friyirse v. refl.

ניטגן (להיטגן); דאג

to be fried; to worry

meter l'azeite a friirse kuando el peshe está en la mar (Nehama)



194910

frijalda/frijaldo f./m.

בצק עלים, מאפה מבצק עלים; שכבה, רובד

puff pastry; layer

La reinika la zinganika se komia las frijaldikas, ya deshava las filikas, se chupava las manikas (Moscona)



194970

frío adj.

קר, צונן; אדיש, קריר

cold, chilly; indifferent

aguas frías (Nehama)



195020

frío m.

קור, צינה; חום קדחת

cold; fever

en invierno aze frío (Nehama)

El frio esta grande (Moscona)

Me apanyaron siete frios (Moscona)

Estar kon frios (Moscona)



195370

fruchiguar v.

נשא פרי, הניב פירות

to bear fruit

fruchiguad i muchiguad i inchid la tierra (Nehama)

Fruchiguadvos i munchiguadvos i inchid a la tiera i sodjigualda (Moscona)



195450

fruta f.

פרי, פירות

fruit, fruits

fruta de oy, pan de ayer, karne de antiyer (Nehama)

La fruta enkaresio (Moscona)

No ay konto de merkar pan fresko ke se va komo fruta (Moscona)

Para las frutas vo kumplir 20 anyos (Moscona)



195550

fruto m.

פרי; תוצר, תוצרת; תוצאה, תועלת

fruit; product, produce; Result, benefit

El fruto de las prisas es arepintir (Moscona)



195670

fudulik (t.) f.

בזבזנות, פזרנות; שפע

extravagance; abundance

Ya lo aferro el fuduluk (Moscona)



195700

fuego m.

אש, תבערה, שריפה, דליקה, בערה, להבה; בהשאלה: יקר מאוד

fire, burning, flame; (metaphorically:) very expensive

Grande huego ay en la famiya (Moscona)

De dizir huego la boka no se kema (Moscona)



195800

fuero m.

חוק; סמכות; זכות יתר, פריבילגיה

law; authority; privilege

Si en mis fueros anduvieres i a mis enkomendansas guardares i izieres a eyos (Moscona)



195820

fuersa f.

כוח, גבורה, עוצמה, מרץ, יכולת

power, heroism, vigor, ability

kierer bien por fuersa no ay (Nehama)

A fuersa de repetar uno se ambeza (Moscona)



195940

fuerte adj.

חזק, חסון, קשה, עז; נמרץ, תקיף, סמכותי; נוקשה, קשיח, קשוח, חמור; שובב

strong, sturdy, hard, fierce; vigorous, firm, authoritative; stiff, hard, tough, severe; naughty

frío huerte/kalor huerte (Nehama)

es fuerte de espartirse de los ijos (Nehama)



195970

fuerteziko adj.

קשה מאוד

very hard

el frio esta fuerteziko (Nehama)



195980

fuesa f.

בור, שוחה, שחת, קבר

pit, trench, grave

Repozo kero en la fuesa ke tengo prisa de repozar (Moscona)



196030

fuído m.

בורח, נמלט

runaway

parese un búfano fuido de l'arabá (Nehama)



196040

fuín m.

פיח, קורי פיח בארובה, על קירות המטבח, בפינת הבישול

soot, soot webs in the chimney, on the kitchen walls, in the cooking corner

Los burus estan tikadeados de fuin (Moscona)



196060

fuír v.

ברח, נס, נמלט; נמנע מ-; סטה מ-

to run away, to escape, to flee; to avoid; to deviate from

te aharvan, fuy; te dan, toma (Nehama)

fuir de pleitos: (Nehama)

Fuyo ke dainda esta fuyendo (Moscona)

Ken de kaza fuye a kaza torna (Moscona)

Despues de la vaka fuida va serar la puerta (Moscona)

Fuy de una ora mala biviras mil anyos (Moscona)

Fuir dize, el sielo buraka (Moscona)



196410

fulín (t.) adj.

מפוייח, מלוכלך, מוזנח

sooty, dirty, neglected

la kaza está un fulín (Nehama)

está todo fulines (Nehama)



196440

fumada f.

שאיבת עשן סיגריה, ''שכטה''

cigarette smoke extraction

Ya te bevites la chigara en dos fumadas (Moscona)



196450

fumadera f.

(באירונ':) סיגריה, ''סיגרונת''

(ironically :) cigarette

Daki una fumadera (Moscona)



196460

fumadero m.

עישון מוגזם

excessive smoking

Shaki de fumadero ke tiene (Moscona)



196500

fumar v.

עישן (מקטרת וכו'); עישן (מזון)

to smoke (pipe, etc.); to smoke (food)

Es kadir de fumarse tres paketos de tutun al dia (Moscona)



196710

funebre/o adj.

של לווית המת, של אבלות

funerary

La seremonia funebre tendra lugar en [...] (Moscona)



196790

furajka f.

כובעית, כיפה

hat, cap

De la alegria ampesaron a echar las furajkas por enalto (Moscona)



196900

furdá (t.) f.

פסולת, לכלוך, שיירים; מוץ

waste, dirt, residues; chaff

De la lana kayo muncha furda (Moscona)

Del trigo salio muncha furda (Moscona)



196940

furia f.

זעם, כעס, רוגז, חרון; בת שאול

rage, anger; furia

Kon furia kato (Moscona)

Kon grande furia (Moscona)



196960

furiozo adj.

כעוס, זועם, נזעם, רוגז; נלהב, קנאי, מטורף, מלא רגשה

furious

En ora de tu sanya non seas furiozo! (Moscona)



197060

fursant f.

שגעון לדבר אחד, אידה פיקס

madness for one thing, idee-fix

Le entro fursant (Moscona)



197150

fushka (1) (gr.) f.

אבעבועה

blister

De tanta sal ya me se izieron fushkas en la boka (Moscona)



197190

fushko (port.) adj.

חשוך, אפל, עמום; צנוע

dark, dim; modest

este desgrasiado va kon ojos fushkos, no mira en alto, no le ríe la kara (Nehama)

viene a vermos komo un ladrón, entre mus­kos i fuskos (Nehama)



197270

fustán/a (t.) m./f.

שמלה

dress

Una de la otra se van selando, las modas van kitando` detras del fustaniko se meten samariko (Moscona)



197300

fustanela (t.) f.

חצאית קפלים; חצאית גברית יוונית (לבוש לאומי)

pleated skirt; Greek male skirt (national dress)

La novia de las siete fustanelas (Moscona)



197480

fyel adj.

מר כלענה

very bitter

la fyel le está kuriendo por la kara (Nehama)



197490

fyel f.

מרה; לענה

bile

Poka fyel aze amarga muncha miel (Moscona)

Ni su miel ni su fiel (Moscona)

Delantre de todos me izo unas echas ke me arrevento la fyel (Moscona)



197600

gaavá/gavá (ebr.) f.

גאווה, יהירות, יוהרה, עזות; חוצפה; גאוותנות, התפארות

pride, arrogance, boldness; gall; boasting

Para la gaava ke sta, ni avlar se le puede (Moscona)



197680

gadar (t.) adj.

אכזר; בהשאלה: סוחר יקרן''פושט עור''

cruel; (metaphorically:) overcharger merchant

Mil vezes son ke te lo enkomendo, ke no stes a emplear de este gadar, no se ke amistad te entro kon el (Moscona)



197690

gadol (ebr.) adj.

גדול

big

Ay dizientes ke el gadol esta enkamado (Moscona)



197780

gajo m.

פלח (תפוז, אשכולית וכו'); פלח (מחצית) השקד

slice (orange, grapefruit, etc.); segment (half) of the almond

Al tinyozo un gajo mas (Moscona)



197850

galadrón m.

גמול

reward

El bueno ayara su gualardon (Moscona)



197890

galana adj.

יפה, חיננית; בעלת בית מוכשרת

beautiful, graceful; a talented landlady

Todas vinieron, mi galana no (Moscona)



197920

galante adj.

אדיב, מנומס, אבירי; מחזר, עוגב

kind, polite, chivalrous; courting

No te amostres por muy galante ke la djente ya save ijo de ken sos (Moscona)



198130

galera f.

ספינת משוטים, ספינת ענושים (עבודת פרך); מאסר

rowing ship, punishment ship (hard labor); imprisonment

mijor sien anyos en galera ke uno debasho de tierra (Nehama)



198170

galeta (it.) f.

עוגה דקה, חררה

thin cake

Galetika mashka i a ti te amaha! (Moscona)



198290

galut/galú(d) (ebr.) m.

גלות, גולה, שבי, שביה

exile, captivity

El galut de la agua no sta koza de tragar (Moscona)

Huerte galut ke sta para moldear una kaza (Moscona)



198330

gálvano m.

שרף ארומטי (בעל ריח חריף), חלבנה

aromatic resin (with a pungent odor)

Galvano goma de guezmo fuerte (Moscona)



198370

gam (t.) m.

צער, עגמה

grief, sorrow

No eches gam a la tripa (Moscona)



198410

gamashear (t.) v.

סינוור

to dazzle

De la luz fuerte ya me se gamashearon los ojos (Moscona)



198450

gambada (it.) f.

פסיעה

pace, step

Asuvio las eskaleras en tres gambadas (Moscona)



198560

gameyo m.

גמל

camel

el gameyo no ve su korkova, ve la del d'enfrente (Nehama)

De una pulga azer un gameyo (Moscona)



198630

gana f.

תיאבון, רצון, חשק, תשוקה

appetite, desire, lust, passion

tener gana de komer (Nehama)

komer kon gana/sin gana (Nehama)

fazer fuir la gana (Nehama)

kada uno kon gana, la vieja kon la érrema tayarina (Nehama)

Me se avrio la gana (Moscona)

Para todo se kere gana (Moscona)

No tiene gana de verse a si (Moscona)

Me esta dando ganas de [...] (Moscona)

Me sta dando ganas de arrankarle la kavesa (Moscona)



198775

ganado adj.

מורווח, שהרוויח

who earned

Todo lo ganado para Ham Merkado (Moscona)



198790

ganador /dera n. & adj.

מרוויח, משתכר ללחמו, זוכה, מנצח

earner, earns for a living, winner

una famiya grande kon un solo ganador (Nehama)

un ganador no puede dar abasto a muchas bokas (Nehama)

tengo un fijo ganador, se va kon tres, viene kon dos (Nehama)

El ganador del bileto ainda no se demostro (Moscona)

Es ganador de mil levos al mez (Moscona)

Ijo el ganador yeva tres trae dos (Moscona)



198820

ganansia f.

רווח, הכנסה, תקבולים, שכר; זכיה; רכוש

profit, income, receipts, wages; winning; property

El Dio ke mos de ganansias buenas (Moscona)



198860

ganansiozo adj.

נושא רווחים, רווחי, כדאי, רנטבילי

profit-bearing, profitable, worthwhile, rentable

El saraflik es echo ganansiozo (Moscona)

Ganansiozo del djugo salites tu (Moscona)



198870

ganar v.

הרוויח, זכה ב-; נהנה מ-, הפיק תועלת; ניצח, זכה; השתכר; רכש

to earn, to win ; to enjoy, to benefit from; to win; to be paid; to purchase

el ganar i el pedrer son ermanos/onde ay ganar ay también pedrer (Nehama)

el buen ganar faze el buen gastar (Nehama)

onde no ay ke ganar ay ke pechar (Nehama)

El ganar i el pedrer son ermanos (Moscona)

Ganaras el pan kon el sudor de frente (Moscona)



198990

ganarse v. refl.

זכה

to gain

Ansi te ganas rnimigos (Moscona)



199040

ganchear v.

ניסה לתפוס משהו באנקול

to try to catch something with a hook

ganchear para kitar el kuvo ke kayo al podjo (Nehama)



199100

gancho m.

וו, אנקול, קרס; חכה, צלצל; וונעילה; עוגן; מסרגה

hook; fishhook; locking hook; anchor; knitting needle

Derecho komo el gancho (Moscona)



199210

ganeden/ganeder (ebr.)

גן עדן

paradise

Aki esta ganedem en vida (Moscona)

Ke su alma repoze en ganedem (Moscona)



199850

gargajo m.

רוק, ריר, כיח; כינוי לאדם כחוש ותשוש

saliva, mucus; a nickname for a skinny and exhausted person

kitar/eskupir gargajo (Nehama)

kada gargajo i gargajo a su paladar es dulse! (Nehama)



199860

garganta/gargante m.

גרון, צואר

throat, neck

favlar kiero i no puedo, la garganta me duele (Nehama)

Amudision en la garganta (Moscona)



199910

gargantear v.

זלל ברעבתנות

to devour hungrily

No te pareska ke se arekojeron para eskapar algun echo, todo es dafka para gargantear (Moscona)



199920

gargantera f.

מטפחת, צעיף; תחבושת לגרון

handkerchief, scarf; bandage for the throat

Tiene gargantera chika (Moscona)



200180

garón (ebr.) m.

גרון, לוע, קנה

throat

Todo lo ganado es para el garon (Moscona)

El garon es venturozo (Moscona)

En el garon ke le kede lo ke komio i bevio (Moscona)



200460

gas m.

גז, נפט

gas, oil

Echa gas al gaz (Moscona)



200560

gastador/gastadero/dera n. & adj.

בזבזן

spender

Gastadero ke tiene este ombre para lo ke prime i no prime (Moscona)



200580

gastar v.

בזבז, הוציא כסף; בילה, כילה, קלקל, מירטט

to spent, to spent money; to spoil

gasta el loko para ke koma el savio (Nehama)

mas vale un buen gastar ke un buen ganar (Nehama)

kien gasta viernes kome sabá (Nehama)

kien gasta en lo seko kome en la mar (Nehama)

Prime ke sepas komo ganar i mas de esto komo gastar (Moscona)

Mozotros gastamos muncha agua (Moscona)

Se gasto todas las paras (Moscona)

En la manera ke esta kaminando este ijiko se va gastar (Moscona)



200660

gastarse v. refl.

התבלה, התקלקל; התבזבז

to become worn out, to be spoiled, to be wasted

la karne/el peshe se gastan (Nehama)



200670

gaste m.

הוצאה, הוצאות

expenditure

el gaste lo estruyó (Nehama)

salir de gaste (Nehama)

Esta semana tuvimos munchos gastes (Moscona)

No agas gastes sin pensar (Moscona)

Muncho gaste mal Shabat (Moscona)



200810

gata f.

חתולה; טופר, ציפורן חתול

cat (female); claw, marigold

las kiriaturas kaminan a gatas (Nehama)

Ya le echo la gata (Moscona)



200930

gato m.

חתול

cat

el gato tiene siete almas (Nehama)

kien mete la kampanía al gato? (Nehama)

gato kon gantes no aferra raton (Nehama)

gato eskaldado s'espanta del agua fria (Nehama)

kaminar a puntas de pies, kom'al gato (Nehama)

Se pasan komo el gato i el perro (Moscona)

El ke mata gato yeva siete anyos de aniyut (Moscona)

Es komo el gato, siempre kaye enpies (Moscona)



201320

gaviente/to (ebr.) m.

גאה, גאוותן, יהיר, עז פנים

proud, arrogant

prove i gaviento (Nehama)

Gaviento komo el bibo (Moscona)



201450

gayego adj.

בן גליסייה שבספרד; עילג שפה

native of Galicia in Spain; who speaks slurred language

semos gayegos no vos entendemos (Nehama)

semos gayegos no mos entendemos (Nehama)



201530

gayina f.

תרנגולת

hen

la gayina de la vezina da dos kaldos (Nehama)

onde se hue la gayina ke se vaya i el kaldo (Nehama)

Despues ke la degoyo, el sohet la spulgo la gayina por aki, por ayi i la kito trefa (Moscona)

Dayi le dio la tos a la gayina (Moscona)

Es el de la gayina blanka (Moscona)

A la gayina del patron no se dize kish (Moscona)



201640

gayo m.

תרנגול

rooster

kada gayo i gayo en su gayinero kanta (Nehama)

gayo i muchacha, no mas d'un anyo (Nehama)

entre daka'l gayo, toma'l gayo, kedan las plumas en la mano (Nehama)

Kada gayo en su gainero kanta (Moscona)

Gayo ke no kanta tiene koza en la garganta (Moscona)

Saltar kom'al gayo (Moscona)



201770

gaytán (t.) m.

סרט קישוט, שנץ, פס, שרוך, פתיל, חבל דק

decorative ribbon, lace, stripe, drawstring, thread, thin rope

Abasho la lana, pujo el gaytan (Moscona)



201850

gazela f.

איילה

doe

Lo echaron a la gazeta (Moscona)



201950

gaznat/gaznate/gaznete m.

גרון, גרגרת, קנה

throat

Detener sus palavras en su gaznete (Moscona)



202010

geberear (t.) v.

נבקע, התפוצץ; התפגר

to be split, to explode; to die

Ke se geberee bolayki (Moscona)

Ke geberee por lo ke es (Moscona)



202070

geinam (ebr.) m.

גהינום, תופת

hell

las puertas de geinam están siempre aviertas (Nehama)

geinam no se inche de paja sino de almas enfernadas (Nehama)



202170

gemer (ebr.) m.

החלטה, הכרעה

decision

Ya se dio gemer de boda (Moscona)



202210

general m.

גנרל

general

Mi general! Komandi sinyor rey! (Moscona)



202340

gerra f.

מלחמה, קרב

war, battle

Los ermanos estan en una gerra (Moscona)

Entre la paz i la gerra vay de ken las yeva (Moscona)



202540

geulá (ebr.) f.

גאולה

redemption

el Mashíah traerá la geula a Israel (Nehama)



202640

gía f.

מדריך; מנהג

guide

El defonto fue un buen gia de nuestra komunita (Moscona)



202680

giar v.

הדריך, הנחה, הוביל, ניהל

to guide, to lead, to manage

No saves giar famiya (Moscona)



202690

giarse v. refl.

התנהל, התנהג, כלכל מעשיו

to conduct, to be managed, to behave

Uno deve giarse asegun el revinido ke tiene (Moscona)



202700

gibí (t.) adv.

כמו

same as

Komo esta tu primo? Aman gibi! (Moscona)



202720

gidí! (t.) interj.

כזה מין!

Such a type!

Gidi pero hairsizi (Moscona)



202790

gilgul (ebr.) m.

גלגול, שינוי צורה

incarnation, transformation

A la otra vinida va apareser en gilgul de haya (Moscona)



202890

gío m.

חינוך, הכוונה

education, guidance

El gio del padre ke no manke (Moscona)



202910

giozboyadjí (t.) adj.

מעמיד פנים; נוכל

pretending; crook

Giozgyore esta avlando mintiras (Moscona)



202960

giriz (t.)

ביצה; בהשאלה: פסולת החברה

egg; (metaphorically:) society waste

Lo kito del kanyo, lo enkasho al giriz (Moscona)



203070

gizado m.

בישול; תבשיל, נזיד

cooking; stew

El gizado toma muncho tiempo (Moscona)

Kon la merendjena se azen modos i maneras de gizados (Moscona)



203120

gizandor/dera n.

טבח/ית, מבשל/ת

chef, cook

Gizanderas en las kuzinas desplumando las gainas, kaymak yigurt kon miinas, me empesen a komer [...] (Moscona)



203130

gizar v.

בישל

to cook

El gizar es yuch, el komer es kolay (Moscona)

El garvanso no se giza ansina (Moscona)

Ya save gizar la bula Djamila kon la alkuza i la alburnia (Moscona)



203320

gliserin/a/glitserin/a m./f.

גליצרין

glycerin

La glitserin ablanda el kuero (Moscona)



203350

gloria f.

תהילה, תפארת, הוד

glory

Gloria a David! (Moscona)

Grande gloria de trespajar un ombre viejo (Moscona)



203590

godrura f.

שומן, חלב; עובי; כרסנות, שמנות יתירה

fat; thickness; bellying

lo mas de klientes demandan al karnesero karne alimpiada de toda godrura (Nehama)

en algunas famiyas de Oriente se gizava kon godru­ra de pato (Nehama)

la mucha godrura es danyoza para la salud (Nehama)

ver bueno de los fijos es godrura (Nehama)

tavla de dos dedos de godrura (Nehama)

Ya se tiene visto djente godra, ma esto esta una godreza bisharet (Moscona)

No kortes esta godreza de revanadas (Moscona)

Godreza de karne ke merkates (Moscona)



203610

goel (ebr.) m.

גואל, מושיע

savior

Esperamos el goel komo luz de la manyana (Moscona)



203660

gola (it.) f.

לוע

mouth

todo es para la gola (Moscona)

Boka kon boka se avre la gola (Moscona)



203690

goler v.

הריח, רחרח; חש; מישש דופק

to smell, to sniff; to sense; to feel the pulse

No sto podiendo goler porke tengo las narizes tapadas (Moscona)

Esta goliendo a gas (Moscona)

Ken lo guele la nariz le kaye (Moscona)



203740

golerse v. refl.

העלה ריח, הבאיש

to stink

La karne se golio (Moscona)



203780

golfo m.

מפרץ

gulf

Agora esta en el golfo del navego (Moscona)

Tiene butika en el golfo del charshi (Moscona)



203850

golpe m.

מכה, מהלומה, אגרוף, הולם; הלם, שוק, זעזוע; תקיפה; יריה

blow, punch; Shock, shock; attack; shot

kon un golpe no se rompe un lenyo (Nehama)



204040

gomitar v.

הקיא

to vomit

la mar gomita toda koza mas liviana del agua (Nehama)

Solo de ver ya vo gumitar (Moscona)



204110

gómito m.

קיא; הקאה

vomit; vomiting

de sen­tir ke va aver gerra toma gomito i pulgadero (Nehama)

Noche entera estuvo en un gomito (Moscona)



204270

goral (ebr.) m.

גורל, פיס; גורל, מזל

lot; fate, destiny

Esto le fue el goral (Moscona)

Me kayo al goral (Moscona)



204520

gostar v.

טעם; ניסה; נהנה; הבדיל, הפלה

to taste; to try; to enjoy; to distinguish, to discriminate against

Daki a gostar (Moscona)

Daki gostare (Moscona)

Mas no lo kero ni saver, ya le gosti la savor (Moscona)

Komo gustas (Moscona)



204530

gostarse v. refl.

שמח, צהל, נהנה, נשא חן

to rejoice, to enjoy, to please

Me gusti de sentir (Moscona)

No te gustes antes kon antes (Moscona)

Deshalo ke se vaya gustando (Moscona)



204590

gota/gote (1) f.

שיתוק; פודגרה

paralysis; podagra

la kaza esta sin agua, no ay ni gota (Nehama)

a gota a gota el agua buraka la piedra (Nehama)



204640

gotear v.

נטף, טפטף, זלף, דלף

to drip, to drizzle, to leak

Panal gotean tus lavios, novia (Moscona)

Mi ojo gotea i no se akeda (Moscona)



204830

governar v.

משל ב-, שלט ב-, ניהל; כלכל

to govern

No se save governar (Moscona)



204880

governo/govierno m.

ממשלה, שלטון,ממשל; מזון, מחיה, כלכלה

government, rule; livelihood

Se la va enkasar al governo (Moscona)



204950

gozar (de) v.

נהנה (מ-)

to enjoy

engrandeser fijos i gozar kon eyos (Nehama)



205000

gozarse v. refl.

נהנה, התענג, התמלא שמחה, עלז

to enjoy, to relish, to be filled with joy

Se agoze I se alegre su korason ke meresio ser tan onrado (Moscona)



205070

gozozo adj.

שמח, עליז

happy, cheerful

Kavayeros salieron muy apresurozos, alegres anduvieron i muncho gozozos (Moscona)



205080

grada f.

מדרגה, מעלה

degree, grade, level

No suvas por gradas a mi ara (Moscona)



205110

grado (1) m.

עונג, רצון

pleasure, desire

Lo aresivieron de buen grado (Moscona)



205140

grado (2) m.

דרגה, מדרגה, מעלה, רמה, מידה; מדחום; הוקרה, הערכה

degree, grade, level; thermometer; appreciation

grado la kayentura le suvio a 39 grados (Nehama)

las kozas vinieron a tal grado ke .. (Nehama)

Alkanso a tal grado ke [...] (Moscona)

La agua buye a sien grados (Moscona)

Toma el grado i amezurate la kayentura (Moscona)

I non suvas kon grados sovre mi ara (Moscona)



205360

graja f.

עורב; דיה

crow

Las grajas se akojen djuntos (Moscona)



205440

gramátika f.

דקדוק

grammar

mas vale la pratika ke la gramatika (Nehama)



205620

grande adj.

גדול, גבוה, מבוגר

big, tall, mature

grande la nave, grande la fortuna (Nehama)

ni al grande le digas echati, ni al chiko alevanta (Nehama)

Se izo grande (Moscona)

Mas ya sos grande (Moscona)

Los grandes deven dar egzempio a los chikos (Moscona)



205720

grandeza f.

גאווה, יהירות; גדולה

pride, arrogance; greatness

ya basta tanta grandeza! (Nehama)



205820

grandiozo m.

הבכור; הבכיר בדרגה, אדםבעל סמכות וכוח

the eldest; the senior in rank, a man of authority and power

El grandiozo arrivo en fayton (Moscona)

El negro enshemplo esta viniendo del grandiozo (Moscona)



205990

grano m.

גרעין, גרגר; ניצה, כפתור של פרח; פצע, מורסה, אבעבועה; מטבע; מידת משקל

grain; bud; wound, abscess, blister; currency; weight measure

un grano de trigo/de mijo/de uva (Nehama)

el oro se peza a granos (Nehama)

No lo tokesh ke oy esta un grano para patlear (Moscona)



206150

grasia f.

חן, חסד, קסם; חסד עליון

grace, kindness, charm; Supreme Grace

Tiene muncha grasia (Moscona)

Kaer en grasia (Moscona)

No le entro en grasia (Moscona)

Orasion ke bushka grasias (Moscona)



206390

grasiozo adj.

חינני, מלא חן, מלבב, נחמד, חמוד, נאה, נעים, חביב, מקסים, מושך את הלב, רב חסד

gracious

Es muy grasiozo (Moscona)



206730

greda f.

נתר, טיט; כסף

Natrium, clay; silver

el kovre se frigava al tiempo kon greda (Nehama)



206780

grego n.& adj.

יווני; יוונית (השפה)

Greek; Greek (language)

kuzinar a la grega (Nehama)



206820

grenia f.

זים (זימים); קרום שינה על העיניים

gill; sleeping membrane on the eyes

aínda está kon las grenias a los ojos! (Nehama)

Ya se kito las grenias de penar (Moscona)

El pshkado no es fresko, se vee de las grenias ke estan roz en lugar de koreladas (Moscona)



207160

gritar v.

צעק, זעק, צרח, צווח, קרא בקול; רגז, קצף; גער, נזף

to shout, to scream, to call aloud; to Irritate, to become angry; to scold, to rebuke

gritar no es kantar (Nehama)

Tanto grita el ladron ke no desha para el patron (Moscona)

Kuando te pizan - gritas (Moscona)

Gritar a la vaya (Moscona)

Te va gritar tu padre (Moscona)



207400

grosh (t.) m.

מטבע קטן (גרוש, אגורה)

small currency (penny)

Dar el grosh i tomar zolota (Moscona)

Mijor es tomar ombre sin grosh ke tomar groshes sin ombre (Moscona)



207510

groso m.

סיטונות

wholesale

Vender en groso (Moscona)



207540

grosura f.

שומן, חלב; עובי, יהירות

fat; thickness; arrogance

Rusio de los sielos i grosuras de la tierra (Moscona)



207770

guadrado adj.

שמור, גנוז; מוגן; שמור ל- (מיועד)

save, hidden; protected; save to (designated)

No es ke la koza se pedrio, sino ke estuvo bien guadrada i mal bushkada (Moscona)



207840

guadrar v.

שמר, הגן על; הסתיר, הצפין

to keep, to protect; to hide, to conceal

guádrate de médiko i de endevino (Nehama)

El ke tiene mujer ermoza ke la tenga bien guadrada, se la yevan de la kama i se keda el sin eya (Moscona)



208200

guardia f.

שמירה; משמר, משמרת; אשמורת; חוק

keeping; guard, shift; watch (a period of night); law

Star en guardia (Moscona)

Guardaresh pues mi guardia (Moscona)



208240

guardián m.

שומר, נוטר

guard, watchman

Si tienes ijas mira de ser guardian sovre eyasi no les amostres muncha kara! (Moscona)



208370

guay! interj.

אוי! אויה! אבוי!

Alas!

guay de mi, guay de la madre ke me parió (Nehama)

guay si se favla de paseo delantre d'esta kriatura: al punto da patadas demandando de ir a pasear (Nehama)

Guay de mi, no (Moscona)

Guay ke ya bolo (Moscona)

Guay de la ora ke ya disho no (Moscona)

Guay del prove i su dia malo (Moscona)

Guay a el malo i a su vezino (Moscona)



208440

guaya f.

בכי, קינה, זעקת כאב, מורת רוח

crying, lamenting, crying in pain, resentment

ke se fizo de la para ke meti en tal fecho? -tu ke tengas la vida, faz guayas por Vianello (Nehama)

kuando no tenemos a kien yorar, fazemos guayas por Vianello ke se murio mansevo (Nehama)



208510

guaymear v.

התבכיין

to whine

Ya abasta guaymear (Moscona)

Ke vas guaymeando i tu! (Moscona)

Ande sta akel guaymish (Moscona)



208650

guérfano m.

יתום

orphan

Los guerfanos tienen munchos padres (Moscona)



208670

guerkana f.

שטניוּת

demonism

No saves ke guerkana ke es (Moscona)



208680

guerkería f.

מעשה שדים; מעשה שובבות;זריזות, פקחות

an act of demons; mischief; agility, shrewdness

No es guerkeria de poko (Moscona)



208710

guerko m.

שטן, שד; ערום, פיקח; שובב (שד משחת)

demon; shrewd, clever; naughty

kien te lo disho? - el guerko de la kalsada (Nehama)

si no viene el guerko, embia al moso (Nehama)

El guerko no tuvo ke azer (Moscona)



208910

guerta/guerte f.

גן, גינה, גן ציבורי, פארק; גן ירק

garden, public garden, park; vegetable garden

pasearse por las guertas: (Nehama)

krese en la guerta lo ke no kiere el patron: (Nehama)

boda i guerta del vezino (Nehama)

ya se lo ke tengo en la guer­ta (Nehama)

Ya konosko rozas de mi guerta (Moscona)

Avram es guerta por ombre (Moscona)



208960

guesiziko m.

עצם קטנה; משחק העצמות

small bone; the game of bones

Eya kome la gaina i dize ke es mintira, los guesizikos echa detras de la kama (Moscona)



209010

gueso m.

עצם, גרם; כף נעליים (עשויה עצם)

bone; shoe spoon (made of bone)

los guesos ke akavas de raer no me los des a komer (Nehama)

gueso ke te kayó en parte yévatelo kon arte (Nehama)

Adovar los guezos (Moscona)

Meter los guezos en buen lugar (Moscona)

Gueso ke te kayo en parte , komelo kon buen arte (Moscona)



209350

guevo m.

ביצה; אשך

egg; testicle

de un guevo dar a komer al kal entero i al hazan primero (Nehama)

Ya salio de la kashka el guevo! (Moscona)

Kada koza en su tiempo - el guevo en Pesah (Moscona)

Tomaldo este guevo, echaldo a la oya (Moscona)



209570

guezmar m.

חוש הריח

sense of smell

No digas ke kon muchedumbre de alsasion me perdonara el Dio i por mis revelios are guezmar prezente (Moscona)



209610

guezmo m.

ריח

smell

El guezmo es mishilikero (Moscona)



210100

gusto m.

טעם; רצון, תיאבון; הנאה, אושר, תענוג, סיפוק; נטיה, חוש טעם

taste; desire, appetite; pleasure, happiness, satisfaction; tendency, sense of taste

Se viste kon mucho gusto (Moscona)

Tu tia no tiene gusto de nada (Moscona)



210190

gustozo adj.

מאושר, שמח, עליז, מלא גיל; עשוי בחן וטעם

happy, full of joy; Made with grace and taste

Asi te vea gustozo i alegre (Moscona)



210320

guzanearse v. refl.

התליע, התמלא תולעים, התמלא רימה

to become full of worms, to be filled with worms, to be filled with maggots

El kezo se guzaneo (Moscona)

Las chinchas se guzanearon (Moscona)

Ya abasta, te guzaneaste! (Moscona)



210390

guzano m.

תולעת

worm

Kon esta suziedad ya mos van a komer los guzanos (Moscona)

Mis karikas koroladas - mansanikas de Stambol, ariento ay un guzano ke kavaka 'l korason (Moscona)

No tengas ke azer kon este guzano (Moscona)

Le entro el guzano de djugar (Moscona)



210480

guzmá (ebr.) f.

גוזמה, הגזמה

exaggeration

Sin guzma te rogo (Moscona)

Es guzma la negrigura de este fitijo (Moscona)



210680

gyurultí m.

צעקה, צווחה; רעש, מהומה

shouting, screaming; noise, commotion

No agas gyurulti ke tu padre echo a repozar (Moscona)



210730

haber (t.) m.

ידיעה, חדשה, בשורה, הודעה

news, tidings, message

Haberes buenos de parte a parte (Moscona)

No tengo ni haber del echo (Moscona)



210820

habura (ebr.) f.

אי סדר, בלגן

disorder, mess

Todo esta una habura (Moscona)



210880

hacheado (t.) adj.

מצולק; מרוח, נגוע באצבעות לא נקיות

scarred; smeared, infected with unclean fingers

La komida esta hacheada (Moscona)



210890

hachear v. (t.)

חתך, צילק, שרט; שיסף, הרג בכלי נשק חד

to cut, to scar, to scratch; to split, to kill with sharp weapon

No hachees la leche (Moscona)



210970

hachón adj.

אוכל מכל הבא ליד, מערבב מאכלים; עצלן, אינו מדייק בעבודתו

who eats from whatever is near, mixes foods; lazy, inaccurate in his work

Mi kunyada es prestoza ma hachona (Moscona)



210990

hachupón m.

מאכל תפל וחסר טעם

a bland and tasteless dish

Komer en la kaye es komer hachupon (Moscona)



211060

hadjí (t.) m. & adj.

חג' (מוסלמי שעלה למכה), יהודי שעלה לרגל לירושלים; בעל נסיון חיים; מתעשר חדש

Hajj (a Muslim who made a pilgrimage to Mecca), a Jew who made a pilgrimage to Jerusalem; having life experience; nouveau riche

No es Ali es Hadji Ali (Moscona)



211110

hadra f.

העוויה, פוזה, פאסון; מאמץ, עבודה

grimace, pose, fa?on; effort, work

ya estas en la hadra, trayeme un kopo d'agua (Nehama)

ya te me­tites en la hadra, eskapa el fecho (Nehama)

Tiene hadras grandes (Moscona)

No agas hadras (Moscona)



211180

hadrar v.

עשתה הכנות לחג (עקרת הבית); עשה את עצמו, העמיד פנים, לבש סבר

to make preparations for the holiday (housewife); to pretend

para bien no puede, para mal se hadra (Nehama)



211290

hafif (t.) adj.

חלש, קליל

weak, light-hearted

El echo esta hafif (Moscona)

Oy la komanya estuvo hafif (Moscona)



211340

haftoná (ebr.)

מכות, מלקות, הלקאה

beatings, flogging

komer una haftona de mestros (Nehama)

Al pareser ke va komer haftona (Moscona)

A la tadre vino mi padre una haftona me dio (Moscona)



211420

haham (ebr.) m. & adj. (pl. hahamim)

חכם, ידען, למדן, מלומד; רב ספרדי

smart, knowledgeable, learned; Sephardic rabbi

en tanto haham, bien kave un amaares (Nehama)

espantate de haham fijo d'amaares i de riko fijo de prove (Nehama)

s'echo azno s'alevantó haham (Nehama)

kada uno i uno es haham en su ofisio (Nehama)

Es muy haham (Moscona)

Haham a la kavesa (Moscona)

Ense de haham (Moscona)

Kada uno es haham de su ufisio (Moscona)



211540

hak (t.) m.

חוק, משפט; זכות קנויה

law, justice; a granted right

Me komio el hak (Moscona)



211600

hakirá (ebr.) f.

חשבון

arithmetic

Azer hakira (Moscona)



211630

hal (t.) m.

מצב, מצב העניינים; צרה, מצב אומלל

state, state of affairs; trouble, miserable condition

no me abasta mi hal, tengo de pensar por mi vezino (Nehama)

Los persigimientos mos trusheron en este hal (Moscona)

Barminam en el hal ke lo vidi (Moscona)

No save el hal de la onor (Moscona)



211740

halal (t.) adj.

מותר, סתמי; ברוך, מבורך

allowed, indefinite; blessed

Halal ke le sea (Moscona)

Halal para (Moscona)



211850

halayla adv.

אף פעם, ביום כלשהו

never, on any day

kuando va venir? -halayla! (Nehama)

No vas a azer la pas kon tu kunyada - halayla (Moscona)

Kuando se va azer benadam este tudro? Halayla (Moscona)



211910

haleshentos adj.

רב לאין מספר, מופלג (בשנים)

countless, extreme (in age)

dizes ke no ay kazas por arkilar? -Pregunta, vas a topar haloshentas (Nehama)

Este minder ya es viejo de halushentos anyos (Moscona)



211930

halhalear v.

צחק צחוק מהדהד ולא מרוסן

to laugh a resounding and unrestrained laugh

Riendo i halhaleando (Moscona)



212020

halís (t.) adj.

מקורי, אמיתי, אותנטי, טבעי

original, real, authentic, natural

No le es ijo halis (Moscona)



212030

halís (t.) adv.

לבטח, בלי ספק

sure, no doubt

manyana viene halis (Nehama)

Halis ke no ay (Moscona)



212080

halitranka f.

שבר כלי, גרוטאה, דבר בלתי נחוץ

broken vessel, scrap, unnecessary thing

El dolap esta yeno de kuanta halitranka ay i no ay (Moscona)



212110

halka (t.) f.

טבעת, חוליה; עגיל

ring, link (chain); earring

Lo pasaron kon halkas (Moscona)



212200

halun- a halun de la madre

ממקום שאינו קיים

from a place that does not exist

de onde va kitar paras? -de a halun de la madre! (Nehama)



212210

halush/halus (ebr.) adj.

חלש, חלוש

weak, faint

Es muy halush, de un aireziko se echa en kama (Moscona)



212250

halvá (t.) f.

חלווה; בליל; עניין פעוט, עניין של מה בכך

halva; mixture; a petty matter, a trivial matter

Ya vendio la halva (Moscona)



212280

halvadjí (t.) m.

מוכר חלווה

halva seller

Ya se va el halvadji ma no se menea de aki (Moscona)



212350

hamal (t.) m.

סבל, סוור; כינוי לאדם גס הליכות

porter; a nickname for a rude person

solo los amales ganan kada dia (Nehama)

favlar komo un amal (Nehama)

komporto d'amal (Nehama)

huersudo kom'un amal del porto/del komercho (Nehama)

Hamal del Dio (Moscona)



212500

hamín (ebr.) m.

חמין

cholent (meat stew)

Hamin de spinaka (Moscona)

Komer hamin (Moscona)



212510

hamindjí (ebr.) m.

אדם שחיד/שניתן לשחדו

a person who can be bribed

El muestro es hamindji (Moscona)



212570

hamor/a (ebr.) n.

חמור/אתון, בהשאלה: טיפש, אוויל, חסר דעת, שוטה

donkey, metaphorically: stupid, foolish, ignorant

un hamor i el dos (Nehama)

viste al hamor, paresera un gran senyor (Nehama)

a lavar la kavesa del hamor se piedre la leshia i el shavon (Nehama)

Pedaso de hamor (Moscona)



212630

han (1) (t.) m.

חאן, אכסניה, פונדק דרכים

khan, hostel, roadside inn

Esta puerta nunka no se sera, lo ke parese ke es puerta de han (Moscona)



212640

han (2) (ebr.)

מר (פניה לאדם פשוט - קיצור של התואר ''חכם'')

Mr. (address to a simple person - an abbreviation of the title ''Haham'')

pie kon pie, Han Merkado (Nehama)

guay d'akel dor ke Han Sipinti por tanyedor (Nehama)

Al azno dile ham azno (Moscona)



212750

handrajada f.

ערימת סחבות

a pile of rags

Ya le se la handrajada de fustanes ke tiene (Moscona)



212770

handrajear v.

בילה, מרטט, עשה לסחבות

to make into rags

Todo ya se handrajeo (Moscona)



212990

haniné (ebr.) adj.

מפונק

pampered, spoilt

Chikitiko el hanine (Moscona)



213000

hanino (ebr.) adj.

בעל עור בהיר מאוד; חנני, בעל חן

who has very fair skin; graceful

Es un ijo hanino (Moscona)



213030

hanuká (ebr.) f.

חנוכה; תאריך רחוק, רחוק בזמן

Hanukkah; a date far, far away in time

Disho ke va tornar a las ocho - hanunka! (Moscona)



213080

hanum (t.) f.

ריקוד תורכי

Turkish dance

hanum durmiendo, el mazal despierto (Nehama)



213200

hap (t.) m.

כדור, כמוסה, גלולה

pill, capsule

Englutimos un hap amargo (Moscona)



213320

harafot (ebr.) adv.

במרחקים, במקום שאיש אינו פוקד אותו

In the distance, where no one visits

Ande mora? Por las harafot (Moscona)



213330

haragán n. & adj.

עצל, עצלן, בטלן, נרפה

lazy

el moso haragan da muchos konsejos: (Nehama)

la haragana, rosh-hodes kon kara (Nehama)

Haragan en chiko, ladron en grande (Moscona)

El haragan i el selozo nunka tienen repozo (Moscona)

El haragan es konsejero (Moscona)



213340

haraganear/haraganearse v.

התעצל, הלך בטל

to get lazy, to go idle

No se haraganea de alevantarse en las siete madrugadas ental de no tadrar (Moscona)



213400

haraganud/haraganut f.

עצלנות, בטלנות, עצלות

laziness

Es muy bueno ama la haraganut lo mata (Moscona)



213410

haram (t.) m. & adj.

איסור; אסור באיסור דתי

prohibition; prohibited by a religious prohibition

Haram i mursa ke se le aga lo ke komio i bevio (Moscona)



213480

haramelo m.

כובע קטן (באירוניה)

little hat (ironically)

Daki akel haramelo del enkolgador (Moscona)



213550

hardal (t.) m.

חרדל; תחבושת חרדל

mustard; mustard bandage

Me izo kagar hardal (Moscona)



213660

harif (ebr.) m. & adj.

חריף (מזון); פיקח, חריף, שנון, ממולח, ערמומי

spicy; clever, sharp, witty, shrewd, cunning

Ya es harif, no se desha enganyar (Moscona)



213720

harova f.

חרוב (הפרי)

carob (the fruit)

Se agan sus enemigos sekos komo l'aharova (Moscona)



213900

hasbón (ebr.) m.

חשבון

reckoning

Esto aziendo hesbon de ir [...] (Moscona)



213970

hasé (t.) m.

אריג, ארג כותנה

fabric, cotton fabric

La hase ke merkates esta una chendola (Moscona)



214160

hasidut/hasidud (ebr.)

חסידות, אדיקות, דבקות דתית

piety, religious devotion

El hasidumbre de este ombre ya es nombrado (Moscona)



214210

haspú m.

סמרטוט

rag

Arekojo en un bogo kuanto haspu ay i no ay (Moscona)

Asprikos i haspikos no se estan kayadikos (Moscona)



214280

hasubá f.

לכלוך, זבל

dirt, garbage

No merkes salamia ke ariento meten mil i una hasubot (Moscona)



214330

hatán (ebr.) m.

חתן, חתן תורה

groom, Torah groom

Va pagar komo 'l hatan (Moscona)



214370

hatehot/hatahot (ebr.) f. pl.

מטבעות

coins

Tiene muchas hatahot (Moscona)



214380

hathut adv.

לפתע, פתאום

suddenly

Es un echo muy liviano - hat-hut fin ke aboltates la kara (Moscona)

Se fue hat-hut (Moscona)



214400

hatir (t.) m.

טובה (עשה לו טובה); הוקרה

favor; esteem

Azime este hatir (Moscona)

No le rompas el hatir (Moscona)

Por hatir de tu padre ke es un buen ombre (Moscona)



214560

haver (ebr.) m. (pl.: haverim/haveres)

חבר, רע, עמית, שותף; חבר (בארגון)

friend, colleague, partner; member (in an organization)

No agas a tu haver mal, no kon avla, no kon echa (Moscona)



214610

haveransa (ebr.) cf. havransa

Tomaron el echo a haveransa (Moscona)



214660

havra (ebr.) f.

תלמוד תורה, ''חדר'', ביכ''נ; חברה

Talmud Torah, heder (religious elementary school), synagogue; company

En la hevra entran sinko personas (Moscona)



214760

hayá (ebr.) f.

חיה, בהמה; איש לא חברותי

animal, beast; an unsociable man

Oy vamos a ir a ver las hayot (Moscona)

Una haya kon dos ojos (Moscona)



214880

hayir (t.) m.

רווח, יתרון, תועלת, שימוש

profit, advantage, benefit, use

No tengo hayir de este echo (Moscona)

Ke es el hayir (Moscona)

Hayir ke no veyga (Moscona)

Kita hayir de la boka (Moscona)

Azeme este hayir (Moscona)



214890

hayirlí (t.) adj.

מועיל, נושא רווח

beneficial, profitable

Hayirli ke sea (Moscona)



214900

hayirsiz (t.) adj.

בלתי מועיל, שאינו נושא רווח; שאינו אוהב לגמול טוב

unhelpful, non-profit; Who does not like to reward others

Pelo hayirsiz (Moscona)



214910

hayirsizlik (t.) m.

רשעות

evil, wickedness

Este kadar de hayirsizlik se tiene visto (Moscona)



214950

haymaná (t).m.

שוטטן, משתרך ברחובות

wandering the streets

Haymana de las kayes (Moscona)



215070

hazán (ebr.) m.

חזן, פייטן

cantor

Alevantar hazan (Moscona)

I este loke alevanto hazan (Moscona)



215120

hazanyá (ebr.) f.

חזנות

cantillation

Tiene 40 anyos de hazanya (Moscona)



215180

hazinearse v. refl.

חלה

to become ill

Se hazineo de mala hazinura (Moscona)

Ya me hazinei de estar diziendo (Moscona)



215200

hazino m.

חולה, פציינט

sick, patient

El prove i el hazino no son aparientados (Moscona)



215300

hazinura f.

מחלה, חולי; נכות; דאגה, צרה, אובססיה; הרגל רע שקשה להגמל ממנו

disease; disability; worry, trouble, obsession; a bad habit that is hard to get rid of

El Dio ke mos kure de toda hazinura (Moscona)

Hazinura de leon komer i echar (Moscona)

Hazinura larga - muerte sigura (Moscona)



215330

hazir (ebr.)

חזיר; כינוי לאדם מעורר גועל

pig; a nickname for a disgusting person

No lo esto podiendo ver komo al hazir (Moscona)



215350

hazné/haziné (t.) f.

אוצר, בית אוצר; מאגר; מאגר מים

treasure, treasure house; stock; reservoir

La hazne del rey no se derite (Moscona)



215450

helek i belek (ebr.)

חילק ובילק - פלוני ואלמוני

so and so

No me enteresa lo ke van a dizir helek i belek (Moscona)

Vinieron kuanto ay i no ay helek i belek (Moscona)



215460

hem (t.) conj.

גם, גם כן, באותה מידה

also, equally

Hem grande, hem ermozo (Moscona)

Hem mos vamos a ver, hem vamos a pasar la ora (Moscona)



215490

hen (ebr.) m.

חן, טוב טעם, חינניות; סדר, נוהג

good taste, daisies; order, practice

Tiene muncho hen, kuando entra de la puerta se kita el kalsado i se troka el vistido (Moscona)

Sin hen i grasia (Moscona)



215580

henozo (ebr.) adj.

מסודר, ערוך יפה, חינני, מטופח

neat, beautifully arranged, graceful, well-groomed

Es muy henozo, todo le viene de la mano (Moscona)



215590

henozura (ebr.) f.

חן

grace

Esta la henozura de mi vava (Moscona)



215880

hich (t.) adv.

בשום אופן

no way

Hich ke no sea, yene va dar lo ke el dio emprezento (Moscona)

Hich puede ser d'esta manera de koza? (Moscona)



215900

hidez m.

אי סדר

mess

La kamareta esta adeta un hidez (Moscona)



215910

hidush (ebr.) m.

חידוש, חידוש תורה

resumption, resumption in Torah

No ay hidush de nada (Moscona)



216300

hiyanet (t.) m.

בן אדם כפוי טובה; טיפוס מזיק

ungrateful person; harmful person

Azeme este plazer, no seas hiyanet (Moscona)



216410

hohenta f.

דרישה, תביעה; אמתלה, תואנה

demand, claim; an excuse

Esta bushkando hohentas (Moscona)



216450

hohmá (ebr.) f.

חכמה, בינה, תבונה, נסיון

wisdom, understanding, reason, experience

Ay muncha hohma en el (Moscona)

Palavras yenas de hohma (Moscona)



216620

holhoy (t.)

מפלצת; דחליל

monster; scarecrow

Kon este vistido te azes un holohoy (Moscona)

Un plato - un holohoy (Moscona)



216630

holi (ebr.) m. (pl.: holaim)

חולי, מחלה; שחפת

disease; tuberculosis

Holaim de echo ke esta (Moscona)



216950

horo/horó (gr.) m.

ריקוד עם, מחול מעגל יווני

folk dance, Greek circle dance

I todos dos van akurridos komo si ganaron oro, rodancha de enlokesidos en el baile del horo (Moscona)



217050

hová (ebr.) f.

חובה; חובות החג בפסח (כרפס, חרוסת וכו')

required; Holiday obligations on Passover (karpas, charoset, etc.)

Por salir de hova (Moscona)



217080

hovardá (t.) adj.

נדיב, רחב לב, פזרן

generous, extravagant

Azete huvarda (Moscona)



217090

hovardalanear (t.)v.

פיזר ביד רחבה

to spread generously

Huvardalaneate un poko (Moscona)



217100

hovardalik (t.) m.

נדיבות, רוחב לב, פזרנות

generosity, extravagance

Darse al huvardalik (Moscona)



217540

hupá (ebr.) f.

חופה, טקס נישואין

canopy, wedding ceremony

Ocho dias de hupa (Moscona)



217560

hupistra adv.

אלהים יודע מאיפה

God knows where

De ande vino? De hupistra (Moscona)



217690

huy (t.) m.

הרגל, נטיה שלילית

habit, negative tendency

Tiene huy de bever (Moscona)

Negro huy (Moscona)



217800

ibish (t.) m.

מוקיון; בהשאלה: שטן

clown; (metaphorically:) Satan

Ya pago el dasio al ibish (Moscona)



217930

ichizo m.

קסם, כישוף

magic, sorcery

kontra el ichizo es bueno bever agua de kurshum tuzu (Moscona)

Bunika kayo hazina, alberto la miro, ya le dio la kura i el ichizo a bever [...] (Moscona)



217940

ichuría f.

תרופה

medication

Para kada hazinura se topa ichuria (Moscona)



217950

ida f.

הליכה, יציאה, עזיבה, יציאה לדרך

walking, leaving, setting off

Una ida - dos mandados (Moscona)

La ida sin tornada (Moscona)

La ida esta en mi mano, la tornada en las manos del Dio (Moscona)



218010

idaré(t.)

מינהל, אדמיניסטרציה, ניהול

administration, management

No m'esto abastesiendo de azer idare (Moscona)



218050

idea f.

השגה, תפיסה, ידיעה, מושג, מושכל, רעיון, מחשבה, אידיאה; דעה

perception, knowing, concept, idea, thought; opinion

Azerse una idea (Moscona)



218580

iftirá (t.) f.

האשמת שוא, הרשעת שוא, השמצה, דיבה

false accusation, false conviction, defamation, libel

Kitar iftiras (Moscona)



218610

igera/igero n.

עץ תאנה

fig tree

en toda buena kaza de sefardí d'al tiempo avía una figera i una par­rera (Nehama)



218660

igo m.

תאנה

fig

el figo bueno se lo kome la graja (Nehama)

El igo de Adam arishon (Moscona)



218710

igual adj.

זהה, שווה, שווה ערך, שקול

equal

Todo me es igual (Moscona)



218730

igualar v.

היה שווה ל-

to equalize

Te puedes igualar kon el (Moscona)



218790

ihtiyach (t.) m.

צורך, נצרכות (להיות נצרך למישהו ותלוי בו)

need, neediness

el ihtiyach faze ke aboke la kavesa a todo lo ke dize (Nehama)



218830

ija f.

בת, ילדה

daughter, girl

Estash kayados komo ke vos nasiera ija (Moscona)

Ija de hazan, inyeta del guerko (Moscona)

Ija de djudio no keda sin kazar (Moscona)

Bosteja mi ija de la tripa vazia, bosteja mi nuera de la tripa yena (Moscona)



218850

ijadas f. pl.

קרביים

entrails

Porke mis ijadas estan yenas de kemadurai no ay sanedad en mi karne (Moscona)



218940

ijo m.

בן, ילד

son, boy

un fijo de oro (Nehama)

kual es akel fijo de la santa madre ke se mete en kamino kon esta nieve (Nehama)

kréeme si sos fijo de tu padre!: (Nehama)

el Dio ke no mos de a menester de fijo de ombre! (Nehama)

por esta kaye no pasa fijo de ombre (Nehama)

estávamos pasando la ora, deskuidados, ensupeto detente fijo de ombre ke ya te komí! se maneó la tierra i mos kayó el tejado enriva la kavesa (Nehama)

fijos no tengo, nietos me yoran (Nehama)

fiza de kazar, nave d'enkargar: (Nehama)

mis fijas kazadas, mis ansias dubladas (Nehama)

kien tiene fijos no muere d'afito (Nehama)

ke darse mi fijo ke sea en tisabeá (Nehama)

fija en la fasha, la dota en la kasha (Nehama)

tengo fijo ganador, yeva tres i trae dos (Nehama)

mi fijo no djuga a los dados, djuga a los malos mandados (Nehama)

tal padre, tal fijo (Nehama)

fijos de reyes no se depiedren (Nehama)

ni tu ni yo ni fijo de djidió (Nehama)

Ijo va naser (Moscona)

Kaza a tu ijo kon su igual para ke no avlen de ti mal (Moscona)

El ijo onra al padre i el siervo a su amo (Moscona)

Ijos zaharim ke vos akompanyen al bedahaim (Moscona)



219070

ikar (ebr.) m.(pl.: ikarim)

עיקר, עקרון

principle

el meldar no es el ikar, ma las fechas (Nehama)

El ikar para un ombre es ke goze de buen nombre (Moscona)



219180

ilacha f.

סיב, פקעת חוטים

fiber, tuber of threads

El pantaloon esta ilachas (Moscona)



219260

ilaká(t.) f.

יחס, קשר; תואנה

connection; pretext

Sta bushkando la ilaka para pelear (Moscona)



219290

ilar v.

טווה

weave

Ilavan a el kavrinyo (Moscona)



219420

illa (t.) adv.

מעל לכל, בכל מחיר

above all, at any cost

no me vo a repozar ni un punto, illa eskapar mi fecho (Nehama)

me esta faziendo mucha fambre lo ke kieres dame, illa komer (Nehama)



219430

illán (t.) adv.

בעיקר, בראש ובראשונה

mostly, first and foremost

Por si ya se biroto illan le disheron alguna palavra demazia (Moscona)

Illan azer su dicha (Moscona)



219440

ilo m.

חוט; להב (צד חותך של סכין/חרב)

thread, wire; blade (cutting side of knife/sword)

Pasado por el filo de la espada (Moscona)



219960

imbutido adj.

דחוס, ממולא, מפוטם

compressed, stuffed, fattened

Un kushin imbutido de pluma (Moscona)



220410

impedir v.

מנע, עיכב, עצר, שם מכשול, קידם פני; נעצב, הצטער; נפגע

to impede

Esto puede impedir a la ovra (Moscona)

No impide (Moscona)

Me impedio muncho ke no me topi en kaza (Moscona)

M'impidio muncho de sintir semejantes mintiras por mi konto (Moscona)



220750

implorar v.

התחנן, ביקש, עתר, הפציר

to implore

onde ti vengo rogandote i emplorando tu klemensia (Moscona)



220920

importante adj.

חשוב, נחשב, בעל ערך

important, considered, valuable

es muy emportante de saver si [...] (Moscona)



220930

importar v.

ייבא; היה חשוב

to import; to be important

me emporto muncho ke no mos podimos ver (Moscona)



221070

imposivle adj.

בלתי אפשרי, לא יתכן, מןהנמנע; בלתי נסבל

impossible

De un karakter imposivle (Moscona)



221130

impozar v.

כפה, הכריח, הטיל על

to impose

Impozar su opinion (Moscona)



221140

impozarse v. refl.

עמד על שלו, השתלט

to stand on his own, to take over

Impozarse kon la fuersa (Moscona)



221190

imprenta f.

מלאכת הדפוס, הדפסה; בית דפוס

printing craft, printing; printing house

Davan a su kara una imprenta oriental (Moscona)



221880

inat (t.)

עקשנות, קשי עורף, קשיות עורף

stubbornness

No metas inat (Moscona)

No es inat de poko ke tiene (Moscona)

Por inat de mi mujer me la korto (Moscona)



222150

inchimiento m.

מילוי, תכולה; תוספת

content; extension

La mar I su inchimiento (Moscona)



222160

inchir v.

מילא, גדש; פיטם, הלעיט

to fill, to pile up; to fatten, to feed

inchir redomas (Nehama)

no es bueno de inchir mucho a la vejes (Nehama)

Inchiran los vazos I no diran beraha (Moscona)

No se inche ni una kashka de alviana (Moscona)

Grano a grano se inche el papo de la gaina (Moscona)

Entre estas I estas se inchen las sestas (Moscona)



222500

independensia f.

אי תלות, עצמאות

independence

Lucha por la independensia (Moscona)



222520

independente adj.

עצמאי, בלתי תלוי

independent

Por motivos indipendentes de mi Buena veluntad (Moscona)



222590

indeterminado adj.

בלתי מוגדר, סתמי

indeterminable

La siduta fue ajurnada para un dia indeterminado (Moscona)



222660

indihiarse (ebr.) v. refl.

השתהה, התעכב, התאחר

to linger, to be late

No ves ke estamos kon prisa, loke te vas indiheando (Moscona)



222870

indirearse (t.) v. refl.

גמע מלוא לוגמיו

to swallow fullness of sipping

Es kadir de indirearse media oka de raki komo nada (Moscona)



223210

indjenio m.

זריזות, כשרון, מיומנות; כושר המצאה, תחבולה, תכסיס, המצאה

agility, talent, skill; Ingenuity, trickery, invention

El mal trae el indjenio (Moscona)



223260

indjidear (t.) v.

הכאיב, עינה, גרם סבל; גרם נזק; גרם עלבון

to hurt, to torture, to cause suffering; to cause damage; to cause insult

onde te indjidea la kunduria? (Nehama)



223400

indriz f.

סדק, חריץ

crack, groove

tavlado yeno de findirizes (Nehama)



223990

inferno m.

גהינום, תופת

inferno

Seran tornados los malos al infierno (Moscona)



224200

influensa f.

השפעה; שפעת

influence; influenza

En la sivdad esta kaminando la enfluensa (Moscona)



224230

influensia f.

השפעה

influence

Esto tienen grande enfluensia (Moscona)



224520

inguyo m.

בחילה, קבס, רצון להקיא

nausea, urge to vomit

Inguyo me da de sintir las alavasiones (Moscona)



224580

iniervar v.

עיצבן, הרגיז, הטריד

to get on one's nerves, to irritate, to bother

No me agas enyervar (Moscona)



224620

inieto m.

נכד

grandson

Ijos no tengo inietos me yoran (Moscona)



225000

inklinasión f.

נטיה

inclination

Tener inklinasion por la pintura (Moscona)



225060

inkomodar v.

הטריד, הפריע

to trouble, to disturb

No se inkomodi (Moscona)



225420

inku m.

סיוט; בהשאלה: סבל, צער

nightmare;( metaphorically:) suffering, sorrow

Gana bueno ma bive kon inku (Moscona)



225450

inkuesta f.

חקירה; סקר, משאל

investigation; poll

Los djuezes azieron una inkuesta minusioza sovre la testimoniansa I se konvensieron de su verdaderia (Moscona)



225470

inkulkarse v. refl.

שינן לעצמו, הכניס לראשו; עמד על דעתו, התעקש

to memorize for himself, put in his mind

Inkulkarse una idea falsa (Moscona)



225780

inosentar v.

זיכה, טיהר, ניקה, זיכך

to purify, to cleanse

Inosentame de mi pekado (Moscona)



225830

insaf (t.) m.

מתינות, איפוק, שיקול דעת

moderation, restraint, discretion

Insaf no tiene (Moscona)



226950

intensión f.

כוונה

intention

Mi ermano tiene intision de fraguar (Moscona)

Ay intision de salir loko (Moscona)



227110

interés m.

עניין; ריבית

interest; interest

el interes kontrae rovinas (Nehama)

es el interes ke lo gía (Nehama)

Este livro se melda kon grande intereso (Moscona)

El intereso antes de todo (Moscona)

Dar paras kon intereso (Moscona)



227160

interesante adj.

מעניין

interesting

Es interesante de saver [...] (Moscona)

Lo interesante es [...] (Moscona)



227180

interesarse v. refl.

התעניין, מצא עניין ב-; נטל חלק בעסק

to be interested, to find interest in; to take part in a business

El ke es kuriozo, de todo s'interesa (Moscona)



227310

interlokutor m.

איש שיח, בן שיח

interlocutor

Mirava kon deskonfiensa a su interlokutor (Moscona)



227350

intermedio m.

הפסקה; תיווך, תיווך למען, פעולה למען מישהו

pause; intermediacy

Kon el intermedio de [...] (Moscona)



227790

intervensión f.

התערבות, תיווך

intervention

Se izo menester de intervension hirurjika (Moscona)



227980

intimo adj.

ידידותי, משפחתי, מקורב, אינטימי

intimate

En serklo intimo (Moscona)



228540

inventar v.

המציא, בדה, דמיין, זרק לחלל חידוש/הפתעה; עורר חשק, העלה רעיון

to invent

inventar makinas (Nehama)

guay si inventates koza delantre de este ninyo: al punto lo kiere kon patadas i dje­midos (Nehama)

un día de Purím, se inventó barbut entre amigos i uvo kien pedrió fina los tumanes (Nehama)



228600

inverso adj.

הפוך

inverse

En senso inverso (Moscona)



228660

inviernada f.

תקופת החורף

winter period

Este anyo la inviernada ampeso de muy temprano (Moscona)

Kale aprontarmos para la inviernada (Moscona)



228700

invierno m.

חורף

winter

Pensando al invierno no se goza del enverano (Moscona)



228740

invitar v.

הזמין

to invite

sin envitar no dan lugar (Nehama)



228820

inyán (ebr.) m.

עניין; מהות; נושא

interest; essence; topic

El inyan es ke [...] (Moscona)

El nombre demostra su inyan (Moscona)



228840

inyoransa f.

בורות, בערות, אי ידיעה

ignorance

La inyoransa es mankansa de saver (Moscona)



228880

inyudar v.

קשר

to tie

Me esta aziendo inyudar las tripas (Moscona)



228890

inyudo m.

קֶשֶר

bond

Inyudo siego en la privada (Moscona)



228970

ipókrita/o adj.& m.

מתעה, רמאי, נוכל; צבוע, מתחסד, דו פרצופי

hypocrite

Kon la boka el ipokrita danya a su kompanyero (Moscona)



229050

ir v.

הלך, ניגש אל, ביקר; כלה; חלף (זמן); פועל עזר לציון הווה מתמשך/עתיד; התאים

to go, to approach, to visit; gone (time); auxiliary verb to indicate continuous present/future; to match

no t'espantes de dolor ke va i viene (Nehama)

el ombre va fina onde puede i no fina onde kiere (Nehama)

ir a la mar i no topar agua (Nehama)

dime kon kien vas, te diré kien sos (Nehama)

este vestido te va (Nehama)

se van el bien i el aver i el lodo keda a la paré (Nehama)

onde irás ke mas valdras? (Nehama)

en ke se le va la kandela del prove? - a kontar el bien del riko (Nehama)

el ir está en mi mano, la venida no se kuando (Nehama)

dime kon kien vas te diré kien sos (Nehama)

el día de oy vaya i no venga! (Nehama)

el yerro ke fizites merese un buen kastigo, vamos a ver ke sos flako de salud (Nehama)

este vestido no te va (Nehama)

ke va-aya yo tengo kupeta, vozotros no! (Nehama)

ke va-aya, yo tengo vestido muevo, tu no! (Nehama)

la anyada de oganyo vaya i no venga! (Nehama)

la pará ya va ya viene (Nehama)

los dias/los anyos ya van ya vienen (Nehama)

no va ke un viejo kede en pies kuando djóvenes están asentados (Nehama)

nochada de anoche vaya i no venga! (Nehama)

se imajina ke su fijo esta daínda bivo, va dile ke ya se murió (Nehama)

se tiene por meoyudo; va dile ke es un azno (Nehama)

te tengo por empiegado i no me vales para nada; vate a alavar ke me adjideo de tu padre, sino ya te huera metido a la puerta (Nehama)

vamos a ver ke sos fijo de un amigo karonal i te konfío las yaves de la kasha; en ninguno otro el mundo tuvria konfiansa (Nehama)

Tu ke huites I vinites kontami de lo ke tu vites (Moscona)

Kuanto das por ir I vinir (Moscona)

Muncho ay muncho se va (Moscona)

Se lo vo dizir (Moscona)

Esta kolor no te esta yendo (Moscona)

No vayamos mas leshos (Moscona)

Desha el mundo por ande va (Moscona)

Ande iras az lo ke versa (Moscona)

Vayga al enimigo lo ke pensa el amigo (Moscona)



229375

irse v. refl.

הלך לו, עזב

to leave

Ya se fue el vazo (Moscona)

Ya se me fue el tino en mil lugares (Moscona)

Me se fue de la mano (Moscona)

Vate a ganar (Moscona)



229380

ira f.

כעס, זעם, חימה, כעס גדול

rage, anger, great anger

Se tomo unas iras de struir mundos (Moscona)

A la ira 'l Dio (Moscona)



229450

ironía f.

לעג, לגלוג, אירוניה

irony

Avlar kon ironia (Moscona)



229810

irritar v.

הרגיז, הכעיס, הקניט, הקציף; גרה

to irritate

No lo agas irritar (Moscona)



230000

isa! interj.

קריאת זרוז והמרצה

call of stimulation

Yo sinyor, tu sinyor ken va dizir isa al hamor (Moscona)



230060

ishalla! (t.) cf. inshalla

No te vayas sikileando, versa komo todo se va aresentar - ishalla (Moscona)



230070

isharet (t.)m.

קריצת עין

wink

D'enfrente me estuvo aziendo isharetes (Moscona)



230110

ishlear/ishleyar (t.) v.

פעל, עבד (על כלי או מכונה)

to operate, to work (on a tool or machine)

Oy no vamos a ishlear (Moscona)

La yara esta ishleando (Moscona)



230170

ishtah (t.) m.

תיאבון; חשק, רצון

appetite; desire

No tengo ishtah de nada (Moscona)



230190

ishtahlí (t.) adj.

בעל תיאבון

who has an appetite

Parese ke ya esta ishtahli por merkar la kaza (Moscona)



230195

ishté (t.) adv.

הנה שם

Here it is!

Ishte, este modo I este modo pasa la koza (Moscona)

Ishte ke no vino (Moscona)



230730

izín (t.) m.

רשות

permission

Ya dieron izin (Moscona)



230815

izlacharse v. refl.

נפרם

to be unstitched

los dizes del pantalon me se izlacharon (Moscona)



231810

kabá (t.) m.& adj.

אכזרי, גס, אלים, המוני, פרא אדם; מאיכות נמוכה

cruel, rude, violent, vulgar, wild man; of low quality

ropa kabá (Nehama)

una kondota kabá (Nehama)



232550

kada adj.

כל-

all-

kada uno por si, el Dio por todos (Nehama)

kada uno s'arraska onde le kome (Nehama)

kada gayo i gayo en su gayinero kanta (Nehama)

kada dia k'amanese koza mueva akontese (Nehama)



232900

kadir (t.) adj.

מסוגל

able

Es kadir de beverse una chuka de vino en un suluk (Moscona)



233030

kaduno (kada uno) pron.

כל אחד

each

en la espartision tokó dos liras a kaduno (Nehama)



233330

kagadura f.

צואה, רעי

excrement

kagadura de moshka/kagadura de raton (Nehama)



233560

kagón adj.

אינו שולט בצרכיו; פחדן; מעמיד פני גיבור

who does not control defecation; coward; who pretends to be a hero

el kagon aze burla al pishon (Nehama)



233660

kaída f.

נפילה, ירידת ערך (מטבע), מפלה,הרס, תבוסה, אסון; התמוטטות; כניעה

fall, depreciation (currency), defeat, destruction, disaster; collapse; surrender

la kaida de un imperio (Nehama)



233840

kaje adv.

כמעט, כאילו, כביכול

almost, as it were, so to speak

mora kaje enfrente de mi (Nehama)

es kaje esto (Nehama)

kaje nada (Nehama)



234190

kal sheken (ebr.) prep.

לא כל שכן, על אחת כמה וכמה

all the more so

el Dio tiene kuidado de una formiga, kal shekén del fijo del om­bre (Nehama)



234220

kalada f.

נזלת, הצטננות

common cold, colds

irse de kalada a la kama (Nehama)



234350

kalar v.

גרם הצטננות; זיהם; קלקל; גער קשות והעניש

to cause colds; to contaminate; to spoil; to scold severely and punish

la luvia/los lodos le kalaron el vestido (Nehama)

el shastre kaló la ropa (Nehama)



234730

kaldo m.

רוטב; מרק

sauce; soup

ma­near el kaldo (Nehama)



235180

kalfa (t.) m.

אומן; פרח אומנים, שוליה

artisan; craftsman, apprentice

De la manera ke esta adelantado en el ufisio de chirak , presto se va azer kalfa (Moscona)



235260

kalidad/kalitá f.

איכות

quality

Ropa de primera kualita (Moscona)



235430

kalkadosh (ebr.) m.

ק''ק, קהל קדוש

synagogue

el kalkadosh Aragon (Nehama)



235580

kalmar v.

שיכך, הרגיע, השקיט, הקל

to soothe, to calm, to pacify

kalmar la ambre, kalmar la ravia, kalmar el frio, kalmar la kalor, kalmar los batimientos d'alma (Nehama)



235940

kalsada f.

מסילה, כביש

road

kien te lo disho? —el guerko de la kalsada! (Nehama)



236280

kama f.

מיטה, ערש, יצוע

bed

la kama es una buena koza, si no se durme se arrepoza (Nehama)



236590

kambur (t.) m.

גיבן, בעל חטוטרת

hunchback, humpback

el kambur no ve la kambura suya, ve la del d'en­frente (Nehama)



236600

kambura (t.) f.

גבנון, חטוטרת

hump

el kambur no ve la kambura suya, ve la del d'en­frente (Nehama)



236800

kaminar v.

הלך, צעד, פסע, התהלך, טייל

to walk, to go

esta kravata no kamina kon este ves­tido (Nehama)

kien kamina derecho topa a la paré/se da a la paré (Nehama)



237200

kamiza f.

כתונת, חולצה

shirt

meterse la kamiza arrevez sinyal ke va aver boda serkamente en la famiya (Nehama)



237410

kampanya f.

כפר, נאות דשא, שדה, אזור כפרי; מערכה, מבצע; אסיף, קציר

village, field, countryside; campaign, operation; harvesting

la kampanya de Rusia (Nehama)



238100

kandil m.

עששית, מנורת שמן; שתוי

lantern, oil lamp; drunk

para moabét no se kiere kandil (Nrhama)

unos lazdran al kandil, otros vienen azir azir (Nrhama)



238180

kandja f.

סד

pillory

este koyar es una kandja (Nrhama)



238860

kanseriozo adj.

מייגע, מעייף, מלאה

tiresome, tiring

un lavoro kanseriozo (Nrhama)

una kaza kanserioza (Nrhama)



239440

kantonada f.

פינה, זווית, קרן זווית; פינת רחוב, פינת בית

corner, angle; street corner, house corner

kuatro kantonadas ay en esta kaza, kuatro malahim ke mos akompanyen i mos guadren de ira, i sanya, i muerte supetania (Nrhama)



239630

kanyarandera/kanyarandika/kanyarandijo/kanyarandura

דבר בלי שם ופעוט ערך התופס מקום בלי כל תועלת

a thing without a name and a value that takes up space without any benefit

ya se hadró i embió kuanta kanyarandika ay i no ay por regalo de boda (Nrhama)



240060

kapak (t.) m.

מכסה

cover

el tendjeré arrodeó i a la fin se le kuajó ka­pak (Nrhama)



241020

kara f.

פנים, פרצוף, קלסתר; לחיים; גפת הנעל (החלק העליון של הנעל)

face; cheeks; upper part of the shoe

kara tuerta, ventura derecha (Nehama)

el mal i el bien en la kara se ven (Nehama)



241860

karal (t.) m.

כמות, דרגה, מידה

quantity, rank, measure

este karal ya abasta (Nehama)

no se tiene visto este karal de bovedad/de negregura (Nehama)

ke karal kieres? (Nehama)

kada uno da a karal de su poder (Nehama)

no lo tengo visto este karal de arraviado (Nehama)

este karal de grandeza no alkansó ni Paró (Nehama)



242490

kareser v.

חסר, נעדר

to be missing, to be absent

no se topa al bazar, todo karese (Nehama)



242550

karga f.

משא, מטען, משקל, עומס; עול, נטל, מעמסה, חובה, שליחות

freight, cargo, weight, load; burden, duty, mission

al ammal págale apenas mete la karga en basho (Nehama)

la madre tiene la karga de toda la famiya (Nehama)



243360

karne f.

בשר

meat

el benadam es de karne i sangre (Nehama)

karne kruda, peshe kocho (Nehama)



243600

karnero m.

כבש, איל

lamb, ram

kada karnero i karne­ro por su pacha lo enkolgan (Nehama)

karnero viejo da buen kaldo (Nehama)



243690

karo adj. & adv.

יקר; נדיר, בלתי מצוי; יקר ללב, יקיר; ביוקר

expensive; Rare, uncommon; Dear to the heart, dear; dearly

lo karo es barato i lo barato es karo (Nehama)



244060

karrear (port.) v.

הוביל משאות כבדים, הוביל, הסיע; החליף/העתיק דירה; גרם, היה הסיבה ל-; אסף, קיבץ; כלכל

to carry heavy loads, to transport, to drive; to exchange an apartment; to cause, to be the cause of; to collect, to group; to maintain

karrear kashas/karrear sakos/karrear lenya (Nehama)

este padre de famiya va karreando el tiempo entero (Nehama)

karrear pleito/danyo/hazinuras (Nehama)

karrear piojos/chinchas/guzano (Nehama)

karrear suenyo (Nehama)

karrear djente (Nehama)



244090

karrera f.

מחצבה; דרך, נתיב, נתיבה, משעול; דרך חיים; שורה כתובה (ביד או בדפוס)

quarry; road, lane, path; way of life; written line (by hand or in print)

beata al ke va en karrera derecha (Nehama)



244380

karta f.

גלויה, איגרת, מכתב; כרטיס; קלף משחק

postcard, letter; card; playing card

eskrivir/postar/embiar/arresevir karta (Nehama)

kartas buenas no vienen de Yerushalayim (Nehama)



245230

kashka f.

קליפה; תרמיל (של אפונה וכו')

shell, peel; pod (botany)

kashka d'alviana/d'almendra/de muez/de fustuk (Nehama)

kashka de pepita (Nehama)

kashka de fijoleta/de fava (Nehama)

kashka de melon/de karpuz/banana/pertukal/li­mon/pera/mansana (Nehama)



245720

kasta f.

כת, כיתה, מעמד, קסטה

sect, caste

venir de katsa/de kasta alta (Nehama)

de kasta vengan los reyes para ser emperado­res (Nehama)



246040

kat (t.) m.

שכבה; קומה בבניין; חליפת בגדים

layer; floor in building; a suit of clothes

doblar una ropa a dos kates/en kuatro kates (Nehama)

kuando no se barre ni se alimpia, se apozenta en basho i sovre los mobles un kat de tierra (Nehama)

un kat de suziedad (Nehama)



246910

kavala (gr.) adv.

עם כל הבטחונות

with all the collateral

estar kavala (Nehama)



246930

kavaler (it.) adj.& m.

אבירי; בן זוג, בן לוויה

cavalier, gallant, companion

Dama i kavaler (Moscona)



247000

kavaná (ebr.) f.

כוונה

intention, meaning

fazer orasion kon kavaná (Nehama)



247140

kavayero m.

אביר, פרש; איש המעלה, בעל נימוסים

knight; a man of virtue/with manners

komida de kavayeros verguensa de kuzineros (Nehama)



247180

kavayo m.

סוס; קלף ה''נסיך''

horse; the "Prince" card

a kavayo maldicho bien arrelumbra el pelo (Nehama)

kavayo maldicho no muere (Nehama)

kien tiene kavayo al ahir no es verguensa ke kamine a pie (Nehama)

al kavayo sarnozo akorre la moshka (Nehama)

al desdichado no le korre el kavayo, dize ke es de ojo malo (Nehama)

al lugar de un azno ato un kavayo (Nehama)



247450

kaver v.

יכול להכנס (יש לו מקום); התאים

to have a seat/space; to match

en este auto no kaven mas de sinko (Nehama)

no kavemos en esta kaza (Nehama)

el aniyo no me kave al dedo (Nehama)

no kavemos en pies i el gato mos pario tres (Nehama)

shaká maká no kave aká (Nehama)

en la meza d'akel rey bien kave una bogacha (Nehama)



247510

kaverengí (t.) adj.

בצבע הקפה

in the color of coffee

vestir kaverengí (Nehama)



247530

kavernozo adj.

מלא מערות, חשוך, עמוק (קול עמוק), מפחיד

full of caves, dark, deep (deep voice), scary

una boz kavernoza (Nehama)



247540

kavesa f.

ראש

lavorar/meldar el dia entero sin alevantar la kavesa (Nehama)

el rey korta kave­sas, pan no korta (Nehama)

kavesa elguenga, meoyo kurto (Nehama)

kada kavesa es un mundo (Nehama)

konta kavesas i mete bonetes (Nehama)

la ka­vesa ke sea muestra para arraparla es kolay (Nehama)

kave­sa ke s'abokó no se kortó (Nehama)

mas vale ser kavesa de ratón ke koda de león (Nehama)



248100

kavesal m.

כר, כרית

pillow

mal de kavesal, no ay mas negro mal (Nehama)



248130

kavesera f.

מראשות; מנהיג, ראש, ראש כנופיה, מנהיג המרד; ראשות; כותרת נייר מכתבים; כר

head-rest; leader, head, gang leader, rebel leader; leadership; stationery title; pillow

guadrar el portefolio debasho de la kavesera (Nehama)

ke seamos siempre por kavesera i no por koda (Nehama)



248220

kaveyo m.

שער

hair

kaveyo lungo, meoyo kurto (Nehama)

kaveyo i kantar no kumplen l'ashugar (Nehama)



248380

kavo m.

סוף, קץ, אחרית; קצה

end ; edge

para su negregura no ay kavo (Nehama)



248520

kavod/kavó/kavot (ebr.) m.

כבוד, יְקר, דרך ארץ

honor, respect, dignity

meter uno a la puerta kon kavod i kon onor (Nehama)

tener kavod por padre i madre/por su maestro/por los sinyores hahamim/por un lugar santo (Nehama)



248790

kavzar v.

גרם, גרם ל-, הביא לידי

to cause

kavzar pleitos (Nehama)



248800

kavzo m.

מקרה, מאורע

case, event

en kavzo de gerra (Nehama)

un kavzo (Nehama)



248920

kayado adj.

שקט, דומם, שותק; שתקן

quiet, still, silent; silent person

espántate de los kayados (Nehama)



248990

kayar m.

שקט

to be silent

el kayar es la salú (Nehama)

el kayar es de oro i el favlar es de plata (Nehama)



249180

kayente adj.

חם, שיש לו חום, קודח, לוהט

hot, feverish

kale aharvar el fierro en ka­yente (Nehama)



249230

kayentor m.

חום, להט, שרב; דרגת חום; התלהבות, להט; חיבה

heat, flame, burn; temperature; enthusiasm, passion; affection

esta soba no da kayentor (Nehama)



249310

kayer/se v./v.refl.

נפל; חל, ארע

to fall; to fall on, to occur

le kayó la kaza (Nehama)

el fruto fecho kae de suyo del arvol (Nehama)

kaer de tripa/d'espalda/de lado (Nehama)

kayeron los aniyikos, kedaron los dedikos (Nehama)

kayer en manos del enemigo (Nehama)

en kayer tu enemigo no te alegres (Nehama)



249630

kaza f.

בית, דירה; חדר

house, apartment; a room

ke bivamos, estamos sinko, padre i madre i tres fijos i la kaza sesh (Nehama)

en kaza yena presto se giza la sena (Nehama)

en kada kaza i en kada kashon ay una dolor de korason (Nehama)

en kaza del djugador poko tura la alegría (Nehama)

la kaza del riko se vazia i la del prove no se inche (Nehama)

el kuento d'en kaza no sale a la plasa (Nehama)

la butika faze kaza, la kaza no faze butika (Nehama)

kaza mueva, vida mueva: (Nehama)

la kaza es de la mujer (Nehama)



249890

kazado adj.

נשוי; ממולא (נאמר על פרי)

married; stuffed (said about fruit)

mis fijas kazadas, mis ansias dupiadas: (Nehama)



249970

kazal (port.) m.

עיירה, כפר

little town, village

en el kazal ke iras asegun veras faras (Nehama)

abolta kazal, abolta mazal (Nehama)

en kazal kon perros kamina kon palo (Nehama)

en kazal sin perros kamina kon palo (Nehama)

topar kazal sin pe­rros (Nehama)



250060

kazamiento m.

חתונה, נִשואים, כלולות

marriage, wedding

el kazamiento es koza sakra, es para la vida (Nehama)



250120

kazar v.

חיתן, השיא; התחתן, נישא; מילא (הכין מְמֻלָּאִים)

to marry off, to get married; to stuff

kien se kaza kon amor bive kon dolor (Nehama)

mi sinyor me kazara i yo no lo savia (Nehama)

ke kaze Sara, ke venga mi sira (Nehama)



250510

ke pron.

ש-, אשר

which

Uno ke avla mintiras no es kreido (Moscona)

Kero ke entiendas de palavras (Moscona)

Vini fin la konviksion ke [...] (Moscona)

Ke no digas despues ke [...] (Moscona)

Es tu kulpa ke no tomates las mizuras menesterozas (Moscona)

Amostrate ke te estan yamando (Moscona)

Ke bivas ke Kreskas! (Moscona)

Fuerte ke fuerte (Moscona)

Los ke se toman kon amor biven kon dolor (Moscona)



250570

ke? interog.

מה? איזה?

What? Which?

De ke kolor? (Moscona)

Ke es de tu tio? (Moscona)

Ke manera de koza es esto? (Moscona)

Ke es esta kedada ke se kedo? (Moscona)



250670

keazer m.

תעסוקה, התעסקות

employment, preoccupation

No me enlishees ke tengo keazer (Moscona)

Machi de los keazerez (Moscona)



250740

kedada f.

עצירה, הפסקה; שהייה, שהות, השארות

stop, pause; stay

En mi kedada ayi tuve la okazion de ver (Moscona)



250790

kedar v.

נשאר, נותר; חדל, הפסיק; עצר

to remain; to cease; to stop

kedar en medio el kamino (Nehama)

kedar de favlar (Nehama)

kedar de yorar (Nehama)

kedar riir (Nehama)

kedar de lavorar (Nehama)

no kedó nada: (Nehama)

fulano era konosido komo muy riko, agora emprovesió, ma el nombre de riko le kedó (Nehama)

kedar solo/kedar bivdo/guérfano (Nehama)

kedar siego/kosho/mudo/sodro/shashut/flako (Nehama)

Kedo sin paras (Moscona)

Kedo por balabay de kaza (Moscona)

Kedo en el lugar (Moscona)

Se kedo pensando (Moscona)

Ke avia de kedarte esto todo? (Moscona)

Se kedo kon un palmo de nariz (Moscona)

Me kedi kon eyo (Moscona)

Ya kedi en las demandas (Moscona)

Ayi me kedaron los ojos (Moscona)

Ya kedo komiendo (Moscona)

Ya kedo riendo (Moscona)

Ande kedimos? (Moscona)

Kedado de dor amabul (Moscona)

Kedado de antiohos zamani (Moscona)

Kedado de dor a patlangach (Moscona)



250940

kedarse v. refl.

חנה; נשאר, נותר, שהה; נעצר, חדל לנוע

to camp; to remain, to stay; to stop, to stop moving

kedarse en kaza (Nehama)



250970

kedo adj.

אדיש, פסיבי, אפטי; שלו, שקט, רגוע, שאנן, שווה נפש; מגושם, מסורבל; דומם, נייח, בלי תנועה

indifferent, passive, apathetic; peaceful, quiet, calm, complacent; awkward; still, stationary, motionless

State kedo (Moscona)



251020

kefazer m.

משימה, עניין, תעסוקה, עסק

task, interest, employment, business

guadra ke komer i no kefazer (Nehama)



251030

kefí (ebr.) prep.

כפי, בהתאם ל-, כמו

as, according to

Kifi de mi [...] (Moscona)

Kifi la ora ke se topa! (Moscona)



251140

keilá (ebr.) f.

בית כנסת; קהילה

synagogue; community

desazer una keilá para tomar un klavo (Nehama)



251260

kelev (ebr.) m.

כלב; כינוי לאדם מרושע

dog; a nickname for an evil man

Deshalos a estos kelavim (Moscona)



251340

kemado adj.

שרוף

burnt

Ya esta kemada del primer kazafierto (Moscona)



251390

kemadura f.

כוויה, צריבה

burn, scorching

Negra kemada se kemo (Moscona)

El nishan de una kemadura keda asta la vejez (Moscona)



251440

kemando adj.

חריף, צורב; לוהט, בוער

spicy, stinging; fiery, burning

Mi tio es muy Amador de kemando (Moscona)



251470

kemar v.

שרף, הבעיר, הדליק, העלה באש

to burn, to light, to set on fire

kemar papeles/kemar lenya (Nehama)

ya me kemó la kaza (Nehama)

kemar la kaza para eskapar de las chinchas (Nehama)

este vendedor save kemar bivo al kliente (Nehama)

Kemar la kaza para eskapar de las chinchas (Moscona)



251550

kemarse v. refl.

נכווה; חש להט;איבד ביתו/עסקו בשרפה; אכל עצמו, התחרט

to be scalded; to lose his home/business in a fire; to eat himself, to regret

kemarse la mano (Nehama)

kien se kema, debasho lo yeva (Nehama)

Ya me kimi la boka de esta pipirisa (Moscona)

Ya se va kemar la komida (Moscona)

Ainda me kemo ke no le dishe la verdad (Moscona)

Ya me kemo la karne (Moscona)



251670

ken? pron. interog.

מי?

who?

Para ken sera? Para ken se lo komera (Moscona)



251680

ken pron.

מי ש-, ש-, אשר, ה-

who

Ken save lo ke estara pensando (Moscona)

Ken yeva la bolsa yeva el gozo (Moscona)

No te adjidees de ken kolcha tiene I no se kuvija (Moscona)

Ken amargo englute , no eskupe dulse (Moscona)



251720

Kenán m.

כנען

Canaan

tierra de Kenan (Nehama)



251730

kenar (t.) m.

חוף, גדה; שפה, קצה, שוליים; פינה

shore, beach, bank; rim, edge, margin; corner

El kenar de la kuedra (Moscona)

De un kenar al otro (Moscona)

Al kenar de la mar (Moscona)

Kada teshido tiene dos kenares (Moscona)



251840

kenkere

אדם כלשהו, לא חשוב מי

some person, no matter who

kenkere te aharve a la puerta, nos avras (Nehama)



251850

kenoygarió! (ke no ayegaráyo) interj.

שלא נדע!

Let us not know!

Kenoygarayo lo ke mos akontesio (Moscona)



251940

kerelia f.

גניחה, אנחה; קטטה, ריב

groan, sigh; brawl, quarrel

Oui a kerelia de ijos de Israel (Moscona)



251960

kerensia f.

חיבה, אהדה, אהבה, רוך, חסד

affection, sympathy, love, tenderness, kindness

Va a tu travajo kon kerensia presuroza (Moscona)

No es kerensia de poko ke se keren los dos primos (Moscona)



251990

kerensiozo adj.

רך, נעים, מגלה חיבה, שופע חום, חביב, אוהד; אדיב, טוב לב

soft, pleasant, affectionate, warm-hearted, kind, sympathetic; kind-hearted

fijo kerensiozo/ermano kerensiozo (Nehama)

Es muy kerensiozo de su djente (Moscona)



252000

kerer v.

רצה, חפץ; אהב, חיבב, אהד

to want, to desire; to love, to like, to sympathize

tanto te kiero ke te fiero (Nehama)

kieredme bien por zorla no ay (Nehama)

kierer es pueder (Nehama)

on­de tiene los pies le kiere ver la kavesa! (Nehama)

mas tiene, mas kiere (Nehama)

lo ke la vieja kieria entre eshuenyos le venia (Nehama)

el Dio ke te de todo lo ke kiere tu korason, lo ke te kiero yo ke sea demazyado! (Nehama)

lo ke no keres para ti no lo kieras para tu haver (Nehama)

onde ay bien kierer no kave mal meter (Nehama)

todos lo kieren, todos lo yaman (Nehama)

kiere una ora para eskrivir dos biervos (Nehama)

kiero favlar kon fulano (Nehama)

Kero komer (Moscona)

Komo kere ke sea (Moscona)

El ke no kere ke se siege (Moscona)

Kerer es poder (Moscona)

A la ija del rey me dan kerer no la kero (Moscona)

Ninguno no muere si el Dio no lo kere (Moscona)



252085

kerer m.

רצון, חפץ

desire

matar lo kere (Nehama)

ken kere lo muncho, piedre lo poko i lo muncho (Nehama)



252090

kererse v. refl.

צריך היה; דאג לעצמו

should have; to take care of himself

kien bien se kiere en poko lugar kave (Nehama)

Me kero ir (Moscona)

Para ke se kere? (Moscona)

Para 'l guevo se kere sal I fuego (Moscona)



252200

kerido adj.

יקיר, יקר, אהוב

dear, beloved

mi fijo kerido (Nehama)



252270

kerpedén (t.) m.

מלקחיים

tongs

Es tan kayado ke las palavras prime ke le traves kon kerpeden de la boka (Moscona)



252310

kervasará(t.) f.

אכסניה, פונדק, מלון אורחים; בהשאלה: מהומה/אי סדר/לכלוך

hostel, inn, guest hotel; (metaphorically :) confusion/disorder/dirt

Esto no es klasa ya lo aboltates a kervasara (Moscona)



252320

kesat (t.) m.

עונת השפל במסחר, תקופה ירודה בעסקים, מחסור

downturn in trade, poor period in business, shortage

El konducho esta kesat (Moscona)



252350

kesha f.

תלונה, תרעומת, קובלנה

complaint, resentment

Tengo una kesha (Moscona)

Dar las keshas (Moscona)



252380

keshada f.

לסת; לחי

jaw; cheek

Keshada de azno (Moscona)



252430

kesharse v. refl.

התאונן, התלונן, קבל, העלה האשמות כנגד; נאנח, התאנח

to complain, to raise accusations against; , to sigh

Se akesho a la polisia (Moscona)

Se esta akeshando de dolores en la pierna (Moscona)

Si te akeshas de mi, te akeshas de tus karnes (Moscona)



252480

keshke/keshki (t.) adv.

לו לפחות, ולוואי ש-

at least if, I wish that

Keshki ke lo tomara (Moscona)

Keshki olmayaydi (Moscona)



252530

kesijo m.

גניחה, אנחה

groan, sigh

estuvo la noche entera en un kesijo (Nehama)



252560

keskín (t.) adj.

כועס, זועם

angry

El vinagre esta kiskin (Moscona)



252600

kestión f.

שאלה

a question

Tengo de areglar una kestion (Moscona)

Es kestion de moneda (Moscona)

Ni kestion (Moscona)



252660

ketatá (ebr.) f.

קטטה, מריבה

brawl, quarrel

Los vizinos estan en una ketata (Moscona)



252670

ketatear (ebr.) v.

גרם מריבה

to cause a quarrel

Eskapates de ketatear? (Moscona)



252680

ketén (t.) m.

פשתן, פשתה

linen

El keten tiene segula grande ke no pozan sovre el ichizos (Moscona)

Kaveyos blankos - keten (Moscona)



252690

ketentumu- papas de ketentumu/ketentomu

איספלנית

bandage

Lapa de ketentomu (Moscona)



252710

ketubá (ebr.) f. (pl. ketubót)

כתובה; בהשאלה: מסמך ארוך ומייגע

ketubah (Jew. marriage contract); (metaphorically :) A long and tedious document

Akodrate ke la tomates por mujer kon ketuba I kedusim (Moscona)



252850

kevrantar v.

שבר, שיבר, הכריע; ייאש

to break, to overthrow; to despair

los yoros/las alguayas krevantan el korason (Nehama)



252880

kevrar v.

שבר; פשט רגל

to break, to go bankrupt

Boz de Adonay kevran alarzes (Moscona)

En la estampa fueron kevradas o esmovidas de sus lugares algunas letras (Moscona)

Emprimero detuvo los pagamientos I despues kevro (Moscona)



252890

kevrarse v. refl.

קיבל שבר

to get a fracture

No alevantes pezgo ke te puedes kevrar (Moscona)



253000

kezo m.

גבינה

cheese

El kezo es la nekochera de kaza (Moscona)

El kezo esta un mantar (Moscona)

El kezo esta un tebisir (Moscona)

De komer muncho kezo I poko pan se azen lumbrizes (Moscona)



253180

kibrit (t.) m.

גפרור

match

kon un kibrit se kema una sivdad (Nehama)

Es fuerte kibrit (Moscona)



253230

kich (t.) m.

בעיטת סוס/חמור

horse/donkey kick

Antes se estava nazlaneando, agora esta dando kichis para alkansarlo (Moscona)



253260

kidear (t.) v.

העז; סרב (לאדם קרוב), נזף/ גער במישהו שבד''כ נענים לו; בזבז כסף

to dare; to refuse (to a close person), to scold someone who is usually answered; spend money

Komo kideates a arejistar este buen ombre (Moscona)

No kidea a dar nada de lo suyo (Moscona)



253370

kief (t.) m.

עונג, תענוג, הנאה, שעשוע, כיף, מצב רוח טוב

pleasure, enjoyment, amusement, fun, good mood

el mestro me paga la mezada kuando le viene el kief (Nehama)

Es un kef de ver (Moscona)

Te se izo el kef (Moscona)

Estamos asperando ke le vanga el kef (Moscona)

El kef entero de un djidiyo es una kupika de raki kon un guevo enhaminado (Moscona)

Kef ke ayga! (Moscona)



253480

kieflí (t.) adj.

שרוי במצב רוח טוב

who is in a good mood

El muestro esta kefli (Moscona)



253490

kiefsiz (t.) adj.

נתון במצב רוח רע, מצוברח; חולה, סובל, עגום

in a bad mood, upset; sick, suffering, miserable

Mi marido va yendo kefsiz (Moscona)



253500

kiefsizlik (t.) m.

מחלה קשה; אי נוחות

hard disease; discomfort

el Dio no de un kiefsizlik, no es bueno bivir solo (Nehama)



253510

kiefté (t.) f.

כופתא, קציצה

dumpling, cutlet

kiefté de kezo/d'espinaka/de patata (Nehama)



253640

kiemer (t.) m.

כיפה (ארכיטקטורה), שער נצחון; חגורה, אבנט, ארנק למעות בחגורה

Asigun se vee ya izo el kemer (Moscona)



253680

kiep m.

מעיל מצמר גס

coarse wool coat

si el rey mete kiep, iné rey parese (Nehama)



253690

kiepazé/kiepazel (t.) m.

חצוף, אדם גס, פרא אדם

cheeky, rough man, wild man

Ya se izo kepaze del mundo (Moscona)



253720

kiepazelik (t.) m.

שערוריה, סקנדל, קלון

scandal, disgrace

Ande se tiene visto este kepazelik (Moscona)



253780

kieratá (t.& gr.) m.

נבל, נוכל, אדם בזוי

villain, crook, despicable man

Ande esta este kerata (Moscona)



253860

kieto adj.

שקט, רגוע, שלו

quiet, calm, peaceful

I kontra los kietos de la tierra pensan kozas de enganyo (Moscona)



253990

kiimet (t.) m.

ערך

value

Este no save el kiimet de las kozas (Moscona)



254010

kijo m.

מטיל, עשת, גוש מתכת

ingot, a lump of metal

Kijo de plata aun kon sus eskorias (Moscona)



254030

kilate m.

קראט, מידת משקל לזהב ואבני חן

carat, weight for gold and gems

oro de 14 kilates (Nehama)



254070

kilik (t.) m.

מראה חיצוני, דמות

appearance, figure

Barminam en el kilik ke lo vidi (Moscona)



254320

kimyá (ebr.) cf. kemeá

Se esta vendiendo al presio de kimya (Moscona)



254340

kiná (1) (ebr.) f.

קנאה

jealousy

El kin lo tiene ariento l'alma (Moscona)



254380

kindí (t.) m.

שעת בין ערביים

twilight

Ikindi ya se izo ainda esta por vinir (Moscona)

Aksham para ikindi (Moscona)



254450

kinián (ebr.) m.

הסכם ארוסין; קניין

engagement agreement; property

Ansi la kero I me kere ke ni kinian se kere (Moscona)



254480

kinim (ebr.) m. pl.

כינים

lice

esta yeno de kinim (Nehama)



254540

kinlilik (ebr.) m.

טינה

grudge

Este kadar de kinlilik no se tiene visto (Moscona)



254560

kintal m.

מאה ק''ג (יש רושמים: 50 ק''ג)

one hundred kg (according to others: 50 kg)

el mal viene a kintales i se va a metikales (Nehama)



254630

kinze num.

חמישה עשר, חמש עשרה

fifteen

si al kinze no vino, al de vente no lo asperes (Nehama)



254660

kiohné (t.) adj.

לא ערני, אפאטי

apathetic

Tiene una kiohne por butika (Moscona)



254680

kiok (t.) m.

שורש, מקור

root, source

Muela de tres kiokes (Moscona)



254760

kiorpé (t.) adj.

רענן, טרי

fresh

La fasulia esta muy kiorpe (Moscona)



254790

kioshé (t.) m.

פינה, זווית

corner

A tres kuvas de bukluk en kada kishe (Moscona)

Me lo veo asentadiko en la kishe (Moscona)



254900

kirá (t.) f.

שכירות; שכר דירה, דמי שכירות

rent

de ke estavas favlando kon tanto sekreto? - Por la kiera de la kaza! (Nehama)

Las kiras pujaron (Moscona)



254930

kiragí (t.) m.

שכבת כפור

frost layer

La manyana amanesimos kon kiragi (Moscona)



254990

kirech (t.) m.

סיד

lime

Enmedio del kamino kastiyo le fraguo de piedra minuda I I kirech al deredor (Moscona)



255100

kirlí (t.) adj.

מלוכלך

dirty

La kamiza esta kirli (Moscona)



255110

kirlilik (t.) m.

לכלוך

dirt

Fregate bien ke te salga el kirlilik (Moscona)



255150

kirtik (t.) m.

חריץ; שריטה

slot; scratch

La meza esta sade kirtikes (Moscona)



255220

kish! interj.

קריאת גירוש לבעלי חיים: קיש קיש! קישטה!

Quiche!

a la gayinika del patron no se dize kish! (Nehama)



255310

kismet (t.) m.

מזל, גורל

kismet

Si tenemos kismet (Moscona)

No tuvo kismet kon la mujer (Moscona)

Si es kismet! (Moscona)



255330

kismetlí (t.) adj.

בעל מזל, בר מזל

lucky

El kismetli fuites tu (Moscona)

Huites kismetli ke no te topates en akeya ora (Moscona)



255360

kisto adj.

אהוב

beloved

médiko muy kisto de su klientela (Nehama)



255530

kitar v.

הוציא, הסיר, סילק, השמיט, גרע, ניכה, הפחית, החסיר, חיסר, הפריש; גרש, נתן גט; עזב, יצא

to take out, to remove, to omit, to deduct, to reduce, to set aside; to expel, to give a divorce; to leave

kita la kavza, kita el pekado (Nehama)

kitame de aki méteme mas par'ayi (Nehama)

kita i mete Bula Sete (Nehama)

Save kitar la para por debasho la piedra (Moscona)

Para kitar un bokado de pan me estan saltando las vistas (Moscona)

El kitar I no meter al fondo yega (Moscona)

No lo kites de boka (Moscona)

Ya me kiti el kuero de lazdrar (Moscona)



256160

kitlik (t.) m.

מחסור, חוסר, דלות, רעב, בצורת

shortage, lack, poverty, hunger, drought

por kitlik de ombres, al barvez lo yamaron han barvez (Nehama)

Kitlik de pan ke ay en los ornos (Moscona)

Kitlik de mushteris ande sta la ropa (Moscona)



256280

kiymat (ebr.) adv.

כמעט, כנראה ש-

almost, probably

Kiymat key a se eskapo (Moscona)

Kiymat ke no kere (Moscona)



256310

kizderear (t.) v.

חימם, ליהט, ליבן, הסיק; הכעיס, הרגיז, עצבן

to warm, to heat, to whiten; to anger, to annoy

No me agas kizdiriar (Moscona)

Estq muy kizdriado (Moscona)

La soba se kizdirio (Moscona)

Ya se le kizdrio la tinya (Moscona)



256380

kizim! (t.) interj.

בתי!

My daughter!

Hayde kizim! (Moscona)



256390

kizishear (t.) v.

ליבה, ליהט, שיסה

to inflame, to ignite, to incite

Kizishea esta soba (Moscona)



257580

kodjá (t.) adj.

גדול, ענק; גבוה; מגודל

big, huge; high; grown

kudja kaza/kudja mansevo/kudja mosa (Nehama)

ya s'incho el mundo de kudja yemish (Nehama)



258040

kojeta f.

מגבית, איסוף כספים, קיבוץ נדבות

collection of money, begging, beggary

fazer una akojeta para kazar una guerfana (Nehama)



258460

kol (ebr.) adj.

כל

all

entre kol i kol se metió en la kaye (Nehama)



258670

kolada f.

כביסה, בגדים לכביסה, כיבוס; סינון

laundry, clothes for washing, washing; filtering

lavar la kolada/espander la kolada/akojer la kolada (Nehama)



258810

kolar m.

צוארון, צוארון נוקשה; רביד

collar, stiff collar; necklace

kolar el vino/el vinagre/l'azeite/el agua/la leshia (Nehama)



258860

kolay (t.) adj.

קל, נוח

easy, comfortable

Danyar es kolay, adovar es fuerte (Moscona)

desha por oy, mas tadre veremos, kolay será (Nehama)



259530

kolondrina f.

סנונית

swallow

una kolondrina no faze la primavera (Nehama)



260140

komandar v.

פקד, ציווה, הורה; הזמין; שלח; היה בעלים של

to command, to instruct; to order; to send; to be the owner of

komandar una partida de teshidos (Nehama)

kien paga - komanda (Nehama)

kien ko­manda no se kansa (Nehama)

koman­dar una kaza (Nehama)

komandar kampos i vinyas (Nehama)



260290

komarka f.

מחוז, גליל, אזור

district, region

konoser las komarkas de una kaza (Nehama)

según las komarkas es persona danyoza (Nehama)



260390

kombidado n. & adj.

אורח, מוזמן

guest, invited

Djohá ke deshó a los kombidados (Nehama)



260470

kombinar v.

צירף, תאם, התאים; עיבד; הקים; קרה ש-

to attach, to combine, to coordinate, to adjust; to process; to establish; to happen that

kombinar las kolores. (Nehama)

kombinar las vestimientas: (Nehama)



260720

komeduras f. pl.

רעב מתמיד

constant hunger

komedu­ra de raton (Nehama)

komedura de la kunduria (Nehama)



260850

komer m.

מזון; ארוחה, תבשיל

food; a meal, a stew

el komer esta yelado (Nehama)

el komer esta kemando (Nehama)



260960

komer v.

אכל, סעד; גרד, איכל

to eat, to dine; to scratch, to corrode

desha ke komer i no ke fazer (Nehama)

ata al gato kuando kome (Nehama)

komed ke de lo vuestro komesh (Nehama)

no la kome ni del guerko ni del gran senyor (Nehama)

el ke kome la manyana no se enganya (Nehama)

kale komer para bivir i no bivir para komer (Nehama)

la gana viene en kumiendo (Nehama)

onde komen dos komen tres (Nehama)

ke komer no ay, ma ay ravanikos para regoldar (Nehama)

kome kon kien komes i favla kon kien t'entiende (Nehama)

el komer i el arraskar son al empesar: (Nehama)

s'arraska onde le kome (Nehama)

kien kome i desha, kada dia mete meza (Nehama)

el ke suda i kome no tiene kayentura (Nehama)

todos los duelos kon komer son buenos: (Nehama)

komites kaymak? komites kyebab? -No! –Dalde (Nehama)

komites, no komites, a la meza estuvites (Nehama)

mas kome el ojo ke la boka (Nehama)

kuando se kome peshé, no se favla (Nehama)



261430

komerse v. refl.

אכל; אוכל, נאכל

to eat; to be eaten, to be consumed, to decay

los takos/los kovdos se komen (Nehama)

ya te komites el buey, por los kuernos? (Nehama)



261650

komida f.

ארוחה, סעודה; אוכל, מאכל

meal, feast; food

komida de kavayeros, verguensa de kuzineros (Nehama)



261680

komido adj.

אכול, בלוי; שבע, שאכל לשבעה

eaten, worn out; satiated, who ate to his heart's content

me invitó a komer kuando ya estava komido (Nehama)



261890

komo adv.

כמו, בדומה ל-, כפי ש-; בערך, כ-

like, similar to, as roughly, about

vino diziendo komo kual avia visto a fulano muerto en el kampo (Nehama)

es avokato i se prezentó komo tal (Nehama)

komo es la ley (Nehama)

komo es el dover (Nehama)

komo dize el refrán: (Nehama)

le dádiva, komo el dador (Nehama)

ay un frío komo el Dio no tiene ke dar (Nehama)



265620

konké conj.

למרות/בתנאי/על מנת ש-

despite/provided/in order that

deshó la kaza sola, konke lo avia akavidado, i entró ladrón (Nehama)

te vo a pagar bueno konke lavores de korasón (Nehama)



265980

konmigo prep.

איתי, עימי

with me

ven konmigo (Nehama)



266160

konosido adj.

מוכר, מפורסם, ידוע, בעל שם

known, famous, well-known, renowned

mas vale un mal konosido ke un bueno por konoser (Nehama)



266340

konsavido adj.

מיודע, מתודע, שיודע את הדבר

informed, aware, who knows the thing

no penes a kontarme lo ke se pasó, ya esto konsavido de todo (Nehama)



266410

konseja f.

מעשיה, סיפור

a tale, a story

no me kontes konsejas (Nehama)



266480

konsejero n.

יועץ

advisor, counsellor

la nochada es konsejera (Nehama)



266500

konsejo m.

עצה

advice

el moso haragán da muchos konsejos (Nehama)

no des konsejo al ke no te lo demanda (Nehama)

todos los konsejos son de varón, lo solo es lo ke disho el Dio (Nehama)

konsejo de chikos, fragua de palikos (Nehama)

konsejo - ande el viejo (Nehama)

el konsejo de la mujer es flako, ma el ke no lo toma es loko (Nehama)



266690

konsentirse v. refl.

נוכח לדעת, הרגיש, חש

to be convinced, to feel, to sense

konsentirse una dolor/un pezgór en el estómago (Nehama)

kien no se konsiente no viene de djente (Nehama)

me konsenti ke me mankava el portofolio (Nehama)

le yevan la bolsa d'enriva i no se konsiente (Nehama)



266780

konsenyarse v. refl.

מסר עצמו בידי

delivered himself in hands of

el ladron se konsenyó a la polisía (Nehama)



267090

konsiderar v.

העריך, החשיב, כיבד; הביא בחשבון, עיין ב-

to consider

konsidera para ke te konsideren (Nehama)



267190

konsigo prep.

איתו, עימו

with him

el gasterio trae la mizeria konsigo (Nehama)



267420

konsolado adj.

מנוחם; מרוצה, שקיבל כל מה שהתאווה לו

comforted; satisfied, who got everything he wanted

konsolado ke te vea komo me konsolates a mi (Nehama)



268010

konsuegrar v.

בא בקשרי מחותנות

to become relative by marriage

el ke no kiere konsograr demanda mucho ashugar (Nehama)

kien konsogra kon parientes se le apretan los dientes (Nehama)



268040

konsuegro m.

מחותן

the father of son or daughter in-law

mi konsuegro le dio a mi fija ke es su nuera un ermozo birlante; yo no kedi atras: a mi torno, yo le arrega­li a mi yerno, ke es su fijo, una leguentina de oro (Nehama)



268200

konsumido adj.

שצרכו אותו, שהוחלש, שאוכל, שרזה, שמיצו את נוזליו, תבשיל שאיבד את הרוטב שלו מרוב בישול

consumed, that was weakened, that became thin, that its fluids were used up, a dish that lost its sauce from overcooking

komer konsumido (Nehama)



268290

kontado adj.

חשוב, ראוי לציון, נכבד, מפורסם; נחשב; ספור

important, noteworthy, respectable, famous; considered; counted

médiko kontado (Nehama)

las kazas por arkilar son kontadas (Nehama)

ashugar i kontado te puedo dar, la ventura vátela tu a bushkar (Nehama)



268480

kontante adv.

במזומן

in cash

oy kontante, amanyana fiado (Nehama)



268920

kontigo prep.

אתך

with you

ten una arma kontigo (Nehama)



269120

kontra prep.

נגד, כנגד, בנגוד ל-, לעומת

against, contrary to, vs

un moble kontra otro (Nehama)



269670

kontrariar v.

הפריע, התנגד ל-

to hinder, to oppose

al loko no lo kontraries, yévalo kon sus aguas (Nehama)



270060

konushear (t.) v.

שוחח, דיבר, נכנס בשיחה, התחבר עם

to chat, to talk, to enter into a conversation, to associate with

konushear kon los vizinos (Nehama)



270800

kopika f.

גביע קטן

small cup

kopika de yagur/de krema. (Nehama)



271050

korasón m.

לב, לבב, ליבה; מרכז

heart, core; center

el korason lo kiere el Dio (Nehama)

me duele el korason de ver este gasterio (Nehama)

se alegra el korason (Nehama)



271750

korkova f.

חטוטרת, גבנון; דבשת

hump

kien da i toma le sale la korkova (Nehama)



272200

korredería/korreduría f.

תיווך, סרסרות

brokerage

korrederías i kazamento, en kayente (Nehama)



272230

korredor adj.

מלא מרץ, אנרגטי, חולה עבודה

full of vigor, energetic

shastre en pies, korredor asentado (Nehama)



272920

kortado adj.

חתוך; נימול

cut; circumcised

kuento kortado es medio pagado (Nehama)



273040

kortar v.

גזר, חתך, כרת, קיצר; שבר, הפסיק, אסר; סיפר (תספורת)

to cut, to shorten; to break, to stop, to forbid; to cut hair

kual dedo de la mano se korta ke no duele? (Nehama)

el se lo korta, el se lo kuze (Nehama)



273380

korte f.

חצר; חצר המלך, אנשי החצר; בית משפט; חוד, להב; חתך; בד גזור לבגד; גזרה; חיזור

yard; the king's court, the courtiers; court; point, blade; cut; cloth cut for clothing; courtship

korte de shastre i punto de adjami (Nehama)



273540

kortijo m.

חצר, חצר פנימית, פטיו

courtyard, patio

El moso de la shkola mora en el kurtijo (Moscona)



273880

koshkía f.

דגדוג

tickle

Azeme kushkias me riire (Moscona)



274290

kostura f.

תפירה, תפר

sewing, seam, stitch

Ande vozos la kostura se paga karo (Moscona)

kostura no eskapada no la mostres ni a suegra, ni a kunyada, ni a vizina malfadada (Nehama)



274530

kovdisia f.

תשוקה, חמדה, חשק

desire

Forma i ermozura – kovdisia del ojo, i mas ke eyas - la espiga en el kampo (Moscona)



274560

kovdisiar v.

שאף ל-, חמד, חשק

to aspire to, to covet

No kovdisies su ermozura en tu korason! (Moscona)



274620

kovija/kovidja f.

סדין, כיסוי

sheet, cover

espande la pacha fina onde t'alkansa la kovija (Nehama)



274640

kovijar v.

כיסה, עטף

to cover, to wrap

yerro de médiko la tierra lo kovija (Nehama)



274670

kovrador m.

גובה

collector (of money)

mal kovrador faze mal pagador (Nehama)



274770

kovre m.

נחושת

copper

komo s'estanya el kovre, arrelumbra (Nehama)



274920

koyunear (it.) v.

הפיל בפח, רימה, הונה, ניצל תמימותו של

to cheat, to deceive, to take advantage of the innocence of

no se desha koyunear (Nehama)



274970

koza f.

דבר, חפץ, דבר מה, עניין

a thing, an object, something, matter

tres kozas son de muerir: asperar i no venir, asentarse a la meza i no komer, echarse a la kama i no dormir (Nehama)



275280

kozina f.

מטבח; (איסטנבול: שרותים)

kitchen; (Istanbul: toilets)

kien luze kon la kozina no luze kon la vizina (Nehama)



275320

kozinero n.

טבח

cook

Ken te izo kuzinera? El safran i la pimienta! (Moscona)

kien te fizo kozinera? - el safran i la pimienta (Nehama)



275590

kreensa/kreensia f.

אמונה, אמון

faith, trust

La kreensa es pilar de fortaleza para los ke se asufren sovre eya (Moscona)



275610

kreer v.

האמין; סבר, הניח

to believe; to suppose

Kreo en la ley de moshe (Moscona)

De lo ke vees kreete la mitad i de lo ke oyes - nada (Moscona)

No me kreo en estas kozas (Moscona)

No so kreido (Moscona)

Se kree por muy savido (Moscona)

Si no vos jreesh anda lo miresh (Moscona)



275860

kreser v.

גדל, צמח, צמח לגובה, התארך; גידל; הגדיל, האריך

to grow, to grow to height, to extend; to grow; to increase, to extend

Luna kresiente (Moscona)

Del kavo de dekemvri ampesa a kreser el dia (Moscona)

Crese el azno, mengua el sayo (Moscona)

Esta kresiendo komo la flor de la kalavasa (Moscona)

De kuando parí i krest mi papo no arti (Moscona)

Kresio kon muncha adula (Moscona)

Ya me kresio pipita en la boka de star (Moscona) diziendo (Moscona)



275910

kresido adj.

מגודל; שגודל, שחונך

grown; educated

Nasido i kresido de Varna (Moscona)

Kresido de suziedad (Moscona)



276150

kriado m.

יצור אנושי, בריה; תינוק, יונק; גידול תינוק; תקופת ההנקה והטיפול בתינוק; אופן גידול תינוק

human being; nursing infant; raising a baby; the period of breastfeeding and caring for the baby; the way of raising a baby

Todos somos kriados del shem yitbarah (Moscona)

el Dio tiene kuido de todos los kriados (Nehama)



276160

kriador m.

בורא, יוצר

creator

El kriador del mundo (Moscona)

Non yeves nombre del kriador sovre tus lavios (Moscona)



276180

kriadura f.

יצור, בריה; בריאה, יצירה; תקופת ההנקה

creature; creation; the breastfeeding period

El Dio izo a toda la kriadura kon sensía (Moscona)



276200

kriansa f.

יצור, בריה; בריאה, יצירה

creature; creation; the breastfeeding period

faz tu sabat en semana i no tengas menester de las kriansas (Nehama)



276220

kriar v.

ברא, יצר; הניק; גידל (ילדים)

to create; to breastfeed; to raise (children)

un komer ke krió el Dio/una kaza ke krió el Dio/un paseo ke krió el Dio (Nehama)



276270

kriatura f.

תינוק, ילדון; יונק, ינוקא; אדם חסר נסיון

a baby, a child, suckling; an inexperienced person

Meoyo de kriatura (Moscona)

Una krivantura kuando kazo (Moscona)

si no yora la kriatura no le dan leche (Nehama)

a la kria­tura i al loko se les dize todo (Nehama)



276400

krío m.

תינוק, יונק, עולל; תקופת ההנקה; תקופת חינוכו וגידולו של ילד קטן; אופן הטיפול בתינוק

baby, nursing infant; raising a baby; the period of breastfeeding and caring for the baby; the way of raising a baby

Agora los krios son mas savidos de los grandes (Moscona)

Dainda es un krio i por kazar demanda (Moscona)



276640

krítiko adj. & m.

ביקורתי; מכריע, גורלי; מבקר

critical

Momentos kritikos (Moscona)



276710

krizol m.

כור, מצרף

furnace, melting pot

Komo plata ezmeralda en krizol de tierra, refinada siete vezes (Moscona)



276780

krónika f.

ידיעות, דברי הימים, כרוניקה

chronicle

Enfermidad kronika (Moscona)



276870

krosta (it.) f.

קרום, קרום לחם, חלק קשה, גלד, קליפה, קליפת העץ; שכבת לכלוך

crust, bread crust, hard part, scab, peel, bark; a layer of dirt

La krosta de la tierra (Moscona)

Bovo kon krosta (Moscona)

Krosta de pan (Moscona)

de un pan mal kocho se kome la kros­ta i se desha la miga (Nehama)

la krosta del arvol (Nehama)

la haragana desha todo a krostas (Nehama)



276960

krudez/krudeza f.

טריות, חוסר בשלות, בוסר; ישירות, גסות

freshness, immaturity; crudity

Tratar kon krudeza (Moscona)



276980

krudo adj.

חי, לא בשל, בוסר, נא, לא מבושל; גולמי, בלתי מעובד; גס רוח

raw, unripe, uncooked; raw, unprocessed; rude

El pan esta krudo (Moscona)

Ainda esta krudo (Moscona)

Meoyo krudo (Moscona)

Venir kon lo krudo (Moscona)

No komas krudo i no kaminas a pie diznudo (Moscona)

fruto krudo (Nehama)



277000

kruel adj.

אכזר, אכזרי

cruel

Persona kruel (Moscona)



277090

kruz f.

צלב

cross

La santa kruz (Moscona)



277130

kuaderno m.

מחברת, יומן רישום

notebook, journal

Kuaderno de trenta ojas (Moscona)



277160

kuadrada f.

תפיסה, הבנה בחוש

perception, understanding by sense

Esta fue buena kuadrada (Moscona)



277200

kuadrar v.

הגה, הגה רעיון, דמיין, תפס בדמיונו, העלה בדעתו; מיסגר

to conceive, to conceive an idea, to imagine, to grasp in one's imagination, to bring up in one's mind; to frame

Ke te kuadra? (Moscona)

No ay kuadrar en una persona (Moscona)

El kuadrar es muncho de dizir (Moscona)



277330

kuajarse v. refl.

נקרש, קפא; התגבש, הסתדר, התממש

to freeze; to take shape, to manage, to materialize

No se esta kuajando en la boka (Moscona)

kon el frio l'azeite se kuaja (Nehama)

ya se le kuajo un vestido (Nehama)



277350

kuajón m.

קריש

aspic

un kuajon d'azeite/de leche (Nehama)



277370

kual /kuala? kualos?/kualas

מי/מה זה?, מי/מה זו?, מי/מה אלה?

who/what is this?, who/what are these?

Kual dia de la semana? (Moscona)

No se kual dia (Moscona)

Tal i kual (Moscona)

puedes venir kual día ke sea (Nehama)

kual es tu fijo (Nehama)

kualo ke faga en primero?: (Nehama)

este es el ombre el kual t'està bushkando (Nehama)

na la kaza de la kuala te favli (Nehama)

manyana empesa el fecho para el kual te engaji: (Nehama)

kualo te plaze? (Nehama)



277590

kuán adv.

עד כמה, כל כך, כה

how much, so much

Kuan gloriozo es tu nombre en todsa la tierra (Moscona)



277600

kuando adv.

כאשר, כש-

when

Kuando siento dizir (Moscona)

Kuando si, kuando no (Moscona)

De vez en kuando (Moscona)



277640

kuando? adv.

מתי

when?

Kuando va vinir? (Moscona)

De kuando par'aki? (Moscona)

Asta kuando? (Moscona)

Fin kuando? (Moscona)

kuando s'akava el mun­do? kuando se muere la persona (Nehama)



277670

kuantitativo adj.

כמותי

quantitative

Analiz kuantitativo (Moscona)



277680

kuanto/kuantos/kuantas adv.

כמה

how many, how much?

Tanto kuanto (Moscona)

Kuanto mas (Moscona)

En kuanto (Moscona)

Entre kuanto (Moscona)

Otra koza no es poka entre kuantas malas son, tener una en la bokai otra en el korason!... (Moscona)

A kuantos paras es el metro? (Moscona)

kuanto mas va mas apreta (Nehama)

el de kuantos del mez vamos? (Nehama)



277820

kuarenta num.

ארבעים

forty

Unas kuarenta dias (Moscona)



277870

kuarta m.

מידה לנוזלים (רבע אוקה, 320 גרם)

measure for liquids (quarter of an ounce, 320 grams)

una kuarta d'azeite/de vino/de gaz (Nehama)



277910

kuartana f.

קדחת רבעונית

quarterly fever

estar kon kuartenas (Nehama)



277980

kuarto m.

רבע; מטבע

quarter; quarter (currency)

Un kuarto de kilo (Moscona)

Un kuarto de ora (Moscona)

Son las dos i un kuarto (Moscona)

Un kuarto de milon (Moscona)

Kuarto de masapan (Moscona)

Kuartos de merendjena (Moscona)

el kuarto de un melon (Nehama)

fazer una kaminada de un kuarto (Nehama)



278040

kuatro num.

ארבע, ארבעה

four

Mas bien spn kuatro ojos ke dos (Moscona)



278140

kubik/o adj.

מעוקב, קובי, קובייתי

cubic, cubical

Un kubik de lenya (Moscona)



278190

kuchara f.

כף

tablespoon

Kuchara de palo (Moscona)

veremos de ke polo se le tiene ke fazer esta kucha­ra (Nehama)

kon una parte de la kuchara te do a ko­mer, kon la otra te kiero kitar el ojo (Nehama)



278230

kucharada f.

תכולת כף, מלוא כף

the contents of a spoon, a full spoon

Se komio en dos kuchareadas! (Moscona)



278250

kucharear v.

הניע בחוזקה, ערבב; טעם מן התבשיל בעודו מתבשל

to stir vigorously, to stir; to taste the stew while it is cooking

A penas kuchareo dos tres kucharas (Moscona)

Se lo kuchareo todo (Moscona)



278280

kucharika f.

כפית

teaspoon

el meoyo no se echa kon kuchari­ka (Nehama)



278320

kuchiyada f.

דקירה, דקירת סכין; צלקת, שריטה; פגיעה בכבוד

stabbing; scar, scratch; insult

kuchiyada en puerpo ajeno no duele (Nehama)

pasan kuchiyadas i no malas palavradas (Nehama)



278340

kuchiyar v.

פצע, דקר בסכין, תקע סכין, נעץ סכין; חתך בסכין

to wound, to stab, to stick a knife; to cut with a knife

El kuchiyado pedrio muncha sangre (Moscona)



278380

kuchiyo/kuchío m.

סכין

knife

Kuchiyo de alpaka (Moscona)

el frio korto kon kuchiyo (Nehama)



278550

kudiado m.

דאגה, טיפול

care

Muncho ke esta en kudiado! (Moscona)

Esta kudriado de las paras! (Moscona)

El Dio tiene kuidado de una formiga, no se kiere dicho del fijo del ombre (Nehama)



278600

kudiar v.

טיפל ב-, דאג ל-

to take care of

Va por kudiar ande tu ermano (Moscona)

Esto en kudiado por Avram (Moscona)



278610

kudil m.

עכוז העוף

chicken butt

Kudil de pato (Moscona)



278620

kudio m.

השגחה, דאגה, טיפול מסור

supervision, concern, dedicated care

Tiene muncho kudio por el ambezamiento (Moscona)

Ya tiene kudio por todos (Moscona)

los kudios del dotor/del servidor (Nehama)



278660

kudriada (t.) f.

השתוללות, הוצאה מן הדעת

rampage, driving crazy

Kudriada preta ke se kudriaron las chinchas! (Moscona)



278670

kudriado (t.) adj.

מסוחרר, רוגש, נסער

dizzy, excited, agitated

Los krios dales kudriar (Moscona)



278690

kudurearse (t.) v.

השתולל,השתגע, התמלא זעם; עבר גבולות המוסר והצניעות

to go berserk, to be mad, to be filled with rage; to cross the boundaries of morality and modesty

Kuando no sta el gato los ratones se kudrean (Moscona)



278730

kuduz/kudús (t.) adj.

פראי; כעסן, עצבני, זועם, ''נדלק'' מהר; חולה בכלבת

wild; angry, irritable, furious, ''turns on'' quickly; sick with rabies

Deshaldo ke esta kuduz (Moscona)



278750

kuduzluk (t.) m.

כעס, זעם

anger, rage

Ya lo afero el kuduzluk (Moscona)



278770

kuecho m.

שוחד, שיחוד

bribery

Ni kera perdonar aunke muchigues kuecho (Moscona)



278780

kuedra f.

חבל, מיתר, רצועה, מיתר של כלי נגינה

rope, string, strap, string of a musical instrument

Kuedra de enkolgar (Moscona)

Djurar a la kuedra (Moscona)

Kada uno trava la kuedra por ande si (Moscona)

atar kon kuedra (Nehama)

a mucho travar la kuedra, se rompe (Nehama)



278970

kuento m.

חשבון, סכום, כמות, רווח; סִפּוּר

account, amount, quantity, profit; story

Agora vos kontare un otro kuento kon mijor palavras i mijor asiento (Moscona)

kuento arreglado es medio pagado (Nehama)

los kuentos klaros el Dio los bendize; (Nehama)

los buenos kuentos fazen los buenos amigos (Nehama)

kontar un kuento: (Nehama)



279320

kuerno m.

קרן, שופר

horn, shofar

kuerno de vaka/de toro/de bufa/de kamero/de siervo (Nehama)

al marido bueno dos kuernos; al negro tres i kuatro (Nehama)

el kezo está kuerno (Nehama)



279380

kuernudo adj.

מקורנן, בעל קרנים; ''מקורנן'' (שאשתו בוגדת בו); חסר ערך

having horns; cuckold

semos kornudos no demos kuento a ningunos (Nehama)

kitar a uno delantre kon un grosh kuernudo (Nehama)



279390

kuero m.

עור

skin

el kuero kita kueros (Nehama)

los banyos de sol keman el kuero i lo ennegresen (Nehama)

a la muntanya el kuero se emblankese (Nehama)



279450

kuerpo m.

גוף

body

El kuerpo entero tengo tomado (Moscona)



279830

kukla (gr.) f.

בובה, מריונטה; כינוי לאשה הדורה; כופתא

puppet, marionette; a nickname for an elegant woman; dumpling

Kukla de kuti (Moscona)



279930

kuku m.

קוקיה

cuckoo

Un kuku seko (Moscona)



280010

kukush (t.) m.

סרחון, צחנה

stench

El krio esta kukush! (Moscona)

Guezmo de kukush (Moscona)

Aki sta kukush (Moscona)



280020

kukushear (t.) v.

גרם צחנה, הבאיש

to cause a stench, to stink

Ya kukusheates la kaza entera! (Moscona)



280030

kukushearse (t.) v. refl.

הצחין, הסריח, העלה באשה

to stink

El kezo kedo sin salamura i se kukusheo (Moscona)



280220

kulanear (t.) v.

השתמש ב- (שימוש רגיל ויומיומי), היה רגיל ל-, נטה ל-

to use (normal and everyday use), to be used to, to tend to

Este chapeo lo kulanea de kuando me akodro (Moscona)

kulanear fanella (Nehama)

kulanea de ir al kafé (Nehama)



280580

kulo m.

עכוז, שת, אחוריים, ישבן

buttocks

Se alevanto kon el kulo enpies (Moscona)

lavorar por un kulo de pepino (Nehama)

echarse/asembrarse de kulo en alto (Nehama)

es maraviya: el pie le duele i el doktor l'enkomendó purga: del kulo al pulso? (Nehama)

el tejado se korre i se hue adovar el temel; del kulo al pulso (Nehama)



280725

Kulopansa m.

עיירה נידחת במקדוניה - כינוי למקום דמיוני שאינו קיים

a remote town in Macedonia - a nickname for an imaginary place that does not exist

Onde nasio fulano? ke te sale? mete a Kulopansa (Nehama)



280790

kulpabilidad f.

אשמה

guilt

Los djuezes eran konvensidos en la kulpabilidad del akuzado (Moscona)



280820

kulpar v.

חטא, אשם, היה אשם

to sin, to be guilty

Tu lo kulpas! (Moscona)



281020

kumadre f.

מיילדת

midwife

entre la kumadre i la partera enterraron a la kriatura (Nehama)



281250

kumichear v.

(צורה נלעגת:) בכה, התיפח, יילל, נדנד; הטריד, הטריח, הדריך מנוחה

(mocking form:) to cry, to sob, to wail, to nag; to disturb, to trouble

Ya me kumicheo el alma! (Moscona)



281280

kumistra f.

(צורה נלעגת:) ארוחה

(mocking form:) a meal

El komer ke komimos komo la kumistra del enemigo! (Moscona)



281340

kumplido adj.

משכיל מאוד, מלומד; שלם, מושלם, גמור, מלא

very educated, learned; complete, perfect, finished

ni bien kumplido ni mal akavado (Nehama)



281380

kumplir v.

השלים, גמר, סיים; קיים, מילא

to complete, to finish, to end; to fulfill

Vos auguro a ke se kumplan todos vuestros dezeos! (Moscona)



281480

kunarse v. refl.

התנדנד, התערסל, התנענע

to swing, to sway, to wiggle

Me se estan kunando las pachas! (Moscona)



281560

kundir v.

מתח, האריך, משך; מתח את הזמן; גרם המתנה מתמשכת ומייאשת; הועיל, הביא תועלת; (על מזון:) האריך ימים; הפיץ ידיעות/מחלה

to stretch, to extend, to pull; to stretch the time; to cause a continuous and frustrating wait; to benefit, to bring benefit; (on food:) to prolong life; to spread news/disease

Para kundir el kezo come mas muncho pan i mas poko kezo (Moscona)



281590

kundjibí/kundjubí (t.) m.

כיס קטן במכנסים לשעון/מעות קטנות

a small pocket in the pants for a watch/coins

Las poaras minudas las detengo en el kundjibi (Moscona)



281710

kunduriero (t.)

סנדלר

shoemaker

el kunduriero tiene la sapateta rota (Nehama)



281810

kupa f.

כוס, גביע; ''הלב'' בקלפים

cup, goblet; the ''heart'' in the deck of cards

una kopa de yagur. (Nehama)



281950

kura f.

תרופה, סם מרפא; טיפול הניתן לחולה; דייטה לחולה; שיטת ריפוי; פתרון, תקנה; אחריות

medicine, medicinal drug; treatment provided to the patient; a diet for the patient; healing method; solution, regulation; responsibility

Esta kura se toma antes de komer (Moscona)

kura de sol/kura de muntanya/kura de banyos tivios/kura de banys kayentes/kura de banyos de mar (Nehama)



282020

kurador/kurarador m.

מרפא נקעים, חובש

sprain healer, paramedic

el tiempo es kurador (Nehama)



282080

kurar v.

ריפא, טיפל ב-, דאג ל-; כבש בחומץ/במלח תחת השמש

to cure, to take care of; to pickle in vinegar/salt under the sun

Se fue a la lindja a kurar el revmatizmo (Moscona)

El Dio ke mos kure de toda hazinura (Moscona)

kurar una yara/kurar los dientes (Nehama)

kurar por los echos (Nehama)

kurar por los fijos (Nehama)



282110

kurarse v. refl.

התרפא, טופל רפואית; העמיס על עצמו דאגה/אחריות

to be cured, to be treated medically; To burden oneself with concern/responsibility

Ken se kura – tura! (Moscona)



282210

kurear (t.) v.

מתח שעון

to stretch the watch spring

Me olvidi de kurear la ora (Moscona)



282290

kuriozo adj.

סקרן, מתעניין; מעניין, מוזר, משונה

curious, interested; Interesting, strange

El ke es kuriozo, de todo s'interesa (Moscona)



282420

kurshum (t.) m.

עופרת, כדור עופרת (כדור רובה); אוכל כבד וקשה לעיכול; כינוי לאדם כבד הליכות; אדם אטום (אפאטי)

lead, lead ball (rifle ball); heavy and hard-to-digest food; nickname for a heavy person; apathetic person

pezgado kom'al krushum (Nehama)



282440

kurshumaná (t.) adj.

כבד מאוד, כבד כעופרת

very heavy, heavy as lead

Esto esta kurshuman (Moscona)



282480

kurso m.

קורס; מרוצה, מרוץ, רצף, מהלך, התנהלות

course; race, sequence, move, conduct

No 'sto en el kurso de la koza (Moscona)

Elevo de treser kurso (Moscona)

En el kurso de unos kuantos dias (Moscona)

Komo va oy el kurso de la sterlina? (Moscona)



282510

kurtarear (t.) v.

הציל, הושיע

to save

Kurtarear la vida (Moscona)



282520

kurtarearse v. refl.

ניצל, נושע

to be saved

Me kurtarei de un ataganto muy grande (Moscona)

Ya se kurtareo de yevar mal (Moscona)



282540

kurteza/kurtez f.

קיצור, קוצר, תמציתיות; ביישנות, התנהגות צנועה, צניעות בדרישות

brevity; shyness, modest behavior, modesty in demands

la kurteza de un vestido (Nehama)

kurteza de un diskorso (Nehama)



282590

kurto adj.

קצר, תמציתי; חולף, בן חלוף, רגעי, ארעי; ביישן, חסר עוז

short, concise; transient, transitory, momentary, ephemeral; shy, lacks courage

El pantalon se le izo kurto (Moscona)

un pantalon kurto (Nehama)

en invierno los dias son kurtos (Nehama)

a la vejes, kurtos son los dias ke kedan de bivir (Nehama)



282680

kurujo m.

תסבוכת, ערבוביה

a tangle, a mess

Todo esta en un kurujo (Moscona)

La kolcha la echo en un kurujo (Moscona)



282710

kurunearse (t.) v. refl.

נזהר; התנפח מגאווה

to be careful; to swell with pride

Kale kuruneado la salud (Moscona)

No te vayas kuruneando tanto! (Moscona)



282760

kushak (t.) f.

חגורה, אזור; חישוק חבית

belt; barrel hoop

Kushak de oro mandola azer para la ija de onra (Moscona)



282820

kushí (t.) m.

ריצה

jogging, running

Tornar kon/en kushi (Moscona)



282870

kushkusha f.

קש, תבן

straw

Komo kushkusha i paja se asemeja todo esto: atar aire a la tovaja i echar agua al sesto (Moscona)



282890

kushterear v.

דהר, הדהיר, דרבן

to gallop, to spur on

este mestro va kushtereando a los empiegados (Nehama)



283000

kusur (t.) m.

שארית, שאר, יתר, יתרה, יותרת, עודף; פגם, חסרון, ליקוי

remainder, rest, surplus, excess; defect, shortcoming

Oy vamos komer los kusurikos (Moscona)

El kusur de la djente tornaron atras (Moscona)

es kusur tuyo si el gato se kumio la karne (Nehama)

no deshar kusur en el chini (Nehama)

la balabaya henoza save indjeniar los kusures (Nehama)



283050

kutí (t.) m.

קופסה

box

Lo metio kuti dientro de kuti/tapon dientro tapon (Moscona)

No lo mires minudiko, anyos tiene en kuti! (Moscona)



283300

kuvierta f.

עטיפה; שמיכה, כיסוי (מיטה); כסות; גשר אניה, סיפון

cover; blanket, covering (bed); ship's bridge, deck

Se echo sin kuvierta (Moscona)

viajar i dormir a la kuvierta (Nehama)



283310

kuvierto adj.

מכוסה

covered

el sielo esta kuvierto (Nehama)



283390

kuvrirse v. refl.

השתעמם; התעטף, התכסה; כיסה עצמו כספית; רכש כנגד מכירות באשראי

to be bored; to wrap up, to cover up; to cover himself in financial coverage; to purchase against sales on credit

El sielo se kuvrio de nuves (Moscona)

El kuerpo se le kuvrio de yagas (Moscona)

Kuvrite la kavesa! (Moscona)



283520

kuzido m.

תפירה, דבר מה תפור ביד

sewing, something sewn by hand

kuzido empesado es medio eskapado (Nehama)



283570

kuzindera f.

תופרת

dressmaker

Aparte ke es buena kuzindera es i prima modistra (Moscona)



283600

kuzir v.

תפר

to sew

Agora me vo kuzir la boka! (Moscona)

todos saven kuzir samarra, ma los pelos les embarasan (Nehama)



283640

kuzirse v. refl.

תפר לעצמו

to sew to himself

tenerlo a negro de kuzir en­riva de un bivo (Nehama)



283660

kuzum! (t.) interj.

יקירי, יקירתי

my dear

Ven aki kuzum! (Moscona)



283670

kvartal m.

רובע, שכונה

neighborhood

Bive en uno de los kvartales muevos (Moscona)



283730

kyaseika (t.) f.

ספלון, ספלול

small cup

De farfuri kyaseikas aun ke sean medianikas, aprestan bueno para bever (Moscona)



283800

kyebarlik (t.) m.

אצילות/יות

nobility, aristocracy

Ke kebarlik de persona (Moscona)



284290

kyuflear (t.) v.

החליד

to become rusty

El tebeke se kyufleo (Moscona)

Merkader kiyfleado (Moscona)



284310

kyul (t.) m.

אפר

ash

Todo se izo kyul (Moscona)

Kedo kyul (Moscona)



284450

kyutuk (t.) m.

קורה

rafter

Kyutuk de banyo (Moscona)



284600

ladinar v.

תירגם לספניולית (לאדינו)

to translate to Ladino

Este vierbo se ladina dos modos (Moscona)



284650

lado m.

צד; צד הגוף

side; body side

tener una ferida en el lado (Nehama)

me duele el lado (Nehama)

al lado de mi kaza (Nehama)

ven a mi lado (Nehama)

tener un fijo de kada lado (Nehama)

al lado de el la yori i yo (Nehama)

no pasar por al lado de una persona/de una koza (Nehama)

lados no mos kedo de reir (Nehama)

al lado de lo seko se kemo i lo vedre (Nehama)

ken ladra no modre (Nehama)

Lo estavan yevando dos personas una de kada lado (Moscona)

Lados no me kedaron de riir (Moscona)



284790

ladrador adj. & m.

נובח, נבחן; אדם גס המקלל בלי הרף

barker, barking; a rude person who curses constantly

Perro ladrador no modre (Moscona)



284820

ladrar v.

נבח; השמיע קללות ואיומים

to bark; to utter curses and threats

Ladrar en el dezierto (Moscona)



284850

ladrón m. & adj.

גנב, גזלן, פורץ; נוכל, רמאי

thief, robber, burglar; swindler

az plazer i por paga ke te kiten o ladrón o putanyero (Nehama)

setam ladrón sospechador (Nehama)

el Dio adjidea al ladrón, ma kiere bien al patrón (Nehama)

lo ke keda del ladrón se lo yeva el endevino (Nehama)

Tanto grita el ladron ke no desha para su patron (Moscona)

Ladron d'a medianoche (Moscona)

En la komunita se enkasharon un alay de ladronim (Moscona)



284960

ladronisio m.

גניבה, פריצה; רמאות, הונאה

theft, burglary; cheating, fraud

Esto no es merkansia es ladronisio (Moscona)



285000

laganya f.

לפלוף

pus (in the eye)

Las laganyas son sinyal de ojos hazinos (Moscona)



285020

lagar m.

גת; מרתף יינות, יקב; מחסן בר

wine-press; wine cellar, winery; grain warehouse

Travaja tu kampo inchi tu lagar (Moscona)



285040

lagarto m.

לטאה; כינוי לאדם המתנפל על האוכל

lizard; a nickname for a person who falls upon food

echarse enriva de una koza komo un lagarto (Nehama)



285100

lágrima f.

דמעה; טיפה

tear; drop

echar/verter/yorar lagrimas de sangre (Nehama)

alimpiar las lagrimas (Nehama)

deshar kaer las lagrimas (Nehama)

Yorar kon lagrimas (Moscona)

Me saltaron las lagrimas (Moscona)

Yo kayi en estos kamposde arvoles I pinos altos, luvia kaye de los sielos, lagrimas de los mis ojos [...] (Moscona)

Ken va kon lagrimas ken kon suspiros (Moscona)



285140

lagrimar/lagrimear v.

דמע, הזיל דמעות

to shed tears

Me se lagrimaron los ojos (Moscona)

La fuente esta lagrimeando (Moscona)



285270

laja f.

מרצפת, אבן שיש או גרניט, אריח; חריץ (גבינה); אדם אטום כמו אבן

paving stone, marble or granite, tile; cheese slice; a man who is as opaque as a stone

si tu sos laja yo so piedra ke te maja

En lugar de kapak, en la tinaja metemos una lajika (Moscona)



285510

laklak m.

הבלויות, שטויות

nonsense

No me vayas kontando laklakis (Moscona)



285670

lamber v.

ליקק, לחך

to lick

el perro lambe las manos/la kara de su pa­tron (Nehama)

De lamber es feo (Moscona)

Tanto le plazio ke se lambio el chini (Moscona)



285700

lamberse v. refl.

פעל בזריזות

to act quickly

lamber­se el kuzido (Nehama)



285710

lambida f.

לקיקה, ליקוק

licking

komerse un pan en una lambida (Nehama)

en avrir i serrar el ojo se lambió una rima de chinís (Nehama)



285740

lambido adj.

שכחש, שרזה; הרוס, מותש

who became thin; ruined, exhausted

estu­vo tiempo en la kama, está lam­bido (Nehama)



285770

lambidura f.

לחיכה, לקיקה, ליקוק, לֹגֶם; שאריות

munching, licking

no deshar ni lambidura (Nehama)



285920

lampa (gr.) f.

מנורה, פנס

lamp, flashlight

asender/abashar/amatar la lampa (Nehama)



285980

lana f.

צמר

wool

abasha la lana, suve el algodón (Nehama)

ir por lana i salir treskilado (Nehama)

Marido traeme la lana ke ya me vino la gana (Moscona)



286010

landra (1) f.

קותלי ברווז

duck meat

La landra ke le de al gato ke ya se yevo la karne (Moscona)



286020

landre/landra (2) f.

דבר (מגיפה)

plague

la landra se hue, el pitum aketoret kedó (Nehama)

en tiempo de landra, todos se fazen de guerko (Nehama)



286090

langosta f.

ארבה, גובאי, חסיל; ''מזיק'' - אדם הגורם נזקים

locust, a person who causes damage

Esta langosta ya mos va komer las orejas (Moscona)



286370

largeza/largez f.

נדיבות, רוחב לב

generosity

Largeza de siduta ke eskapasion no ay (Moscona)



286400

largía f.

התמשכות

continuity, lingering

Tomo el echo a la largia (Moscona)



286430

largo adj.

ארוך; רחוק; נדיב לב

long; far away; generous

favlar/estar de largo kon uno (Nehama)

el Dio te de vidas largas (Nehama)

Ay largo tiempo ke no te veo (Moscona)

Kontar en largo I en ancho (Moscona)

Pasar de largo (Moscona)



286490

largura f.

אורך, רוחב; מרחק; שפע, רווחה

length Width; distance; abundance, well-being

Este kadar de largura de ombre no tengo visto (Moscona)



286550

lashón (ebr.) m.

לשון, שפה, עברית, לשון הקודש

language, Hebrew, the holy language

eskuchar un pasuk en lashon i en ladino (Nehama)

Otro lason! (Moscona)



286640

laso m.

לאסו, פלצור, לולאת חבל, עניבת חבל; פח, מוקש, מלכודת

lasso, rope loop, rope tie; trap

Komo ke tuviera un lazo en el garon (Moscona)



286770

latida f.

דופק, דפיקת לב, פעימה; דגדוג, דקירות; כאב פתאומי

pulse, heartbeat, pulsation; tickling, pricks; pang

A las piedras! Unas latidas esto en la sien! (Moscona)



286980

lavaderío m.

ערימת כביסה

a pile of laundry

No es lavaderio de poko ke se arekojo (Moscona)



286990

lavadero m.

כביסה; שגעון רחצה, נטיה להתרחצות בלתי פוסקת; עובד מכבסה

laundry; bathing frenzy, tendency to incessant bathing; laundry worker

Lavadero ke tiene en kada ora i punto (Moscona)



287020

lavado m.

כביסה, כיבוס; רחיצה, שטיפה, הדחה

laundry, washing, laundering; washing, rinsing

esta ropa kiere una lavada para ruvinarse

Apreva a darle una lavadika, no emporta ke es de seda (Moscona)

El lavado esta sisko (Moscona)



287050

lavador m.

כיור; ערימת כלים לשטיפה; רוחץ מתים; רחצה

washbasin; a pile of dishes to wash; the person who bathes the dead; bathing

tener mucho lavador

lavador de muertos

las ropas se ennegresen kon las lavaduras presurozas



287110

lavanda f.

אזוביון; בושם האזוביון (לבנדר)

lavender

El guezmo de la levanda esta matador (Moscona)

La masa no se levdo (Moscona)



287160

lavar v.

רחץ, כיבס

to wash

lavar las ropas

la luvia lava las kayes

la vida se le va en lavar i espondjar



287230

lavio m.

שפה (שפתים)

lip

oigan tus oidos lo ke dizen tus lavios

Unos lavios kolor de agranada (Moscona)



287270

lavor f.

עבודה, יצירה

work, creation

tener lavor

lavor empesado es medio eskapado

lavor empesado no amostres ni a suegra ni a kunyada, ni a vezina alborotada

lavor fecho dinero aspera

Lavor no sera impuesto sovre eya (Moscona)

Este diente me va avrir algun lavor (Moscona)



287380

lavorar v.

עבד; פעל, תיפקד

to work; to act, to function

lavo­rar para kitar un djornal/para ganar el pan

Lavorar de dia i de noche (Moscona)

Lavora de al Dio (Moscona)

El ke no kere lavorar demanda muncho al pagar (Moscona)



287440

lavoro (it.) m.

עבודה, עמל, יגיעה; עסק, עיסוק; תפקיד, משימה; מוצר מעובד היטב, מוצר אמנותי

work, toil; business, occupation; role, task; a well-made product, an artistic product

Lavoro ampesado no lo amostres ni a suegra, ni a kunyada, ni a vizina aedada (Moscona)



287510

lavrar v.

רקם; עבד את האדמה

to embroider; to work in farming

I no avia ombre para lavrar la tierra (Moscona)



287550

lazdrado adj.

שהושג בעמל רב

which was achieved with great effort

pará lazdrada (Nehama)



287560

lazdrado m.

חסכונות שהושגו בעבודה קשה; עבודת פרך

savings earned through hard work; drudgery

komer/vestir/gastar de su lazdrado (Nehama)



287590

lazdrar v.

עמל, יגע, התייגע, עבד קשה, התאמץ; עבד במסירות ודיוק

to toil, to work hard, to make an effort; to work with dedication and precision

Penar i lazdar i poko alkansar (Moscona)

El ombre lazdra de dia de salir de vientre de su madre, asta tornar a vientre de la tiera (Moscona)

Unos lazdran al kandil, otros komen hazir - hazir (Moscona)



287610

lazeria/lazerio (port.) f./m.

עבודה, עמל; עבודת פרך

work, toil; drudgery

Esta lazeria preta i skura no sta koza de tragar (Moscona)



287700

leal adj.

נאמן, כן, גלוי לב, ישר, הוגן

loyal, honest, frank, fair

Alma derecha i leal (Moscona)



287740

leche f.

חלב

milk

hair ke te se faga komo la leche ke te dio tu madre

estas vezinas s'estan kitando los ojos, se les kiere dado leche de madre i fija

kien te dio leche te dio fiel, kien te dio pachas te dio miel

Mansevo de la leche (Moscona)

A estos pleitezes kere dado leche de madre i ija (Moscona)



287940

lechuga f.

חסה, מרור

lettuce, maror - bitter herb

dizen ke la alechuga aze dormir (Nehama)



288180

legumbre m.

ירק, ירקות

vegetable, vegetables

Todo echo i bien kompuesto trigo i lugumbre (Moscona)



288330

lejería f.

זריזות; מחסן לבנים

agility; underwear warehouse

La mitsva ke la aga kon lejeria muncha i enlugo (Moscona)



288710

lenya f.

עץ (חומר), עץ הסקה; חבטות, מלקות; יער

wood (material), firewood; beatings, whippings; forest

lenya para el forno/para la soba (Nehama)

Al ombre palavra, al azno lenya (Moscona)

Beraha i salu ke se aga la lenya ke komio (Moscona)



288800

lenyo m.

בול עץ; בהשאלה: טיפש, אטום ראש

log; metaphorically: stupid

un lenyo solo no asiende (Nehama)

vestid a un lenyo i pareserá un djentil mansevo (Nehama)

ensupito se fizo un lenyo (Nehama)

kon una aharvada no se rompe un lenyo (Nehama)

Lenyo bahar maredo (Moscona)



288870

leolam (ebr.) adv.

לעולם

forever

dizes ke el tiempo s'adovó: leolam es k'esta faziendo luvia (Nehama)



288890

león m.

אריה, לביא, ארי; כינוי לאדם אמיץ לב

lion; nickname for a brave person

vino komo el leon i se hue komo el makarrón (Nehama)

arrojarse komo el leon (Nehama)

Leon ke esta durmiendo no lo despiertes (Moscona)



288990

leorá (ebr.) adv.

לאור

in light of

Este echo no va salir a leora (Moscona)



289060

lesensia f.

רשות, זכות, רשיון, הרשאה

permission, right, license, authorization

Kon lesensia del autor (Moscona)

Esto en lesensia (Moscona)

Kon mucha lesensia padre bueno ke yo me vo kon el mi amado - ija me vayas en mazal klaro (Moscona)



289170

leshos adv.

רחוק, הרחק

far

Es muy leshos de mi kaza (Moscona)

Leshos de la djuderia (Moscona)



289200

leshura f.

מרחק, רוחק

distance

Es grande leshura (Moscona)



289240

letra f.

מכתב, איגרת; אות; כתב

letter, epistle; letter; writing

letras buenas no vienen de Yerusalayim (Nehama)



289470

levantino m. & adj.

בן המזרח; קתולי מזרחי; לבנטיני

Eastern; Eastern Catholic; Levantine

Para los sefaradim levantinos (Moscona)



289520

levdar v.

החמיץ, התפיח

to leaven and swell

el pan en masa levda antes de ir al forno (Nehama)



289600

levita m.

לוי, אחד הלויים

Levi, One of the Levites

Resivi mi kanto komo akel del leviota (Moscona)



289610

ley (1) f.

מטבע רומני

Romanian currency

muestra Ley dize ke (Nehama)



289620

ley (2) f.

תורה, חוק; אמונה, דת

Torah, law; faith, religion

La ley es mas larga de mizura de la tierra i onda mas de la mar (Moscona)

La ley mos tiene savor komo la miel i no enfasia komo el oro (Moscona)

Dizir las mil leyes (Moscona)

Kon los aznos no avlo la ley (Moscona)



289830

leylek (t.) m.

חסידה

stork

En Vaera arivan los leylekes (Moscona)



289850

lezét (t.) m.

טעם; עונג

taste; pleasure

La karne pikada kon satir tiene otro lezet (Moscona)



290050

líbero (it.) adj.

חופשי, עצמאי

free, independent

El lugar esta libero (Moscona)



290200

lidja (t.) f.

מעיין חם, מרחצאות חמים

hot spring, hot baths

Se fue a la lindja a kurar el revmatizmo (Moscona)

Las lindjas del Hisar son renomadas (Moscona)



290330

lijero adj.

זריז; פועל בלי לחשוב; שטחי

agile; acts without thinking; superficial

el Dio es duro para ensenyar i lijero para afalagar (Nehama)

El ke es lijero kome i beve , durme i se envisia (Moscona)



290570

limitado adj.

מוגבל, מוגדר, מצומצם

limited

tener un revenido limitado (Nehama)



290610

límito m.

גבול, תחום, תיחום

limit

para todo ay limito (Nehama)



290670

limón m.

לימון

lemon

para entender lo ke kieres dezir no se kiere limon (Nehama)



290850

limpieza f.

נקיון, זכות, צחות; חטאת

cleanliness

la limpieza es media rikeza (Nehama)

La limpieza es sanedad (Moscona)

Toma a ti bezero, ijo de vaka, por limpieza, i barvez por salvasion (Moscona)

La limpieza es media rikeza (Moscona)



290860

limpio adj.

נקי, טהור, זך, צח

clean, pure, clear, fresh

Kon korason limpio (Moscona)

De este echo salio limpio (Moscona)

La mujer kriadera ni limpia ni arta (Moscona)



290910

limunio m.

אבל, תוגה

mourning, grief

Avla sin tiempo asemeja komo el kante en kaza de limunio (Moscona)



291020

lindo adj.

יפה, נאה; נחמד; חינני; הדור; מקסים

beautiful, handsome; nice; graceful; elegant; charming

Novia de amor ke tan galana sosh, tan linda i tan kolorada, ken vos izo tan demudada? (Moscona)



291040

lingua f.

שפה, לשון; לשון (אבר בפה)

language; tongue

kien lingua tiene a Roma va (Nehama)

La lingua turka la konose a perfeksion (Moscona)

El livro esta trezladado en munchas linguas (Moscona)



291100

linguaje m.

לשון, שפה

language

Este linguaje no me es konosido (Moscona)



291160

linia f.

שורה, קו

row, line

en kada foja de este livro ay trenta linias (Nehama)



291190

lino m.

פשתן, בד פשתן

linen, flax, linen fabric

Las linias del tren (Moscona)

T'eskrivo estas kuantas linias por [...] (Moscona)



291240

lira f.

נבל (כלי נגינה); לירה (מטבע)

lira (musical instrument); lira (currency)

lira ingléza, lira sterlina (Nehama)

este komer kosta una lira un bokado (Nehama)

entre dos litigantes, el terso se lo goza (Nehama)



291320

lis (t.) f.

עקבות

traces

No ay ni lis (Moscona)



291490

lisho adj.

חלק, שעיע; בלי מכשול; חלקלק

smooth; without obstacle; slippery

Por enriva lisho, i por debasho medra (Moscona)



291510

lishura f.

חלקות, שעיעות

smoothness

Dar lisiones (Moscona)

Esto ke te sea por lision (Moscona)



291880

livianez/a f.

קלות, קלילות

lightness

Pario kon livianez (Moscona)

La livianez de este ombre ya es konosida (Moscona)



291900

liviano adj.

קל, נוח, זריז; שטחי

easy, convenient, quick; superficial

Aki no ay un kilo, me se esta viendo liviano (Moscona)

Es muy grasiozo i muy liviano (Moscona)



291980

livianos m. pl.

תרופה עממית, תרופה ביתית (המסת עופרת)

folk remedy, home remedy (melting lead)

Le echaron livianos (Moscona)



292070

livrar v.

מסר, נתן ביד, הסגיר; שחרר, פטר

to hand over; to let go

Sigun el akordo la ropa deve ser livrada en interval de kinze dias (Moscona)



292160

livro m.

ספר

book

meldar livros (Nehama)

enkachar un livro (Nehama)

La suerte es un livro serrado (Moscona)

Skritos en livro de vida (Moscona)



292300

lo pron. pers.

כינוי מיידע סתמי; אותו, את זה, לו (אותך, לך בפניה נימוסית)

him, it, for him (you, for you in polite address)

Ya lo vidi (Moscona)

Lo ke debaldes me kosta, barato lo do (Moscona)

Lo ke se aze para la boda no se aze kada dia (Moscona)

Lo ke izites te azeran (Moscona)

Todo lo ke brriya no es oro (Moscona)



292360

loar v.

הילל, שבח, פאר, רומם

to praise, to glorify, to exalt

es de loar al Dio (Nehama)

Loaremos a ti para siempre (Moscona)



292370

loasión f.

הלל, שבח

praise

Kon loasion i kantiga, kon alavasion i orasion salmeavan a el Dio bendicho (Moscona)



292400

lodansina/lodasina f.

בוץ, טיט, רפש, יוון; ביצה

mud, mortar, slime; marsh

no se kamina por la kaye de la lodasina (Nehama)

La lodasina estava asta las yakas (Moscona)



292460

lodo m.

בוץ, רפש, טיט; בהשאלה: אדם חסר מוסר, חסר אופי

mud, slush, clay; metaphorically: a person without morals/without character

es un lodo/es un lodo i no del bueno (Nehama)

en el lodo no kave ma­nía (Nehama)

Del lodo no ay por ande pasar (Moscona)

No estes a emplear de akel shavon ke es kanyo kon lodo (Moscona)

Akeyos polvos trusheron estos lodos (Moscona)

Un lodo kita otro (Moscona)



292600

lograr v.

נהנה מ-, התענג על; הצליח, הגיע למטרה, השיג מה שרצה

to enjoy, to delight in; to succeed, to reach the goal, to achieve what he wanted

Lograr ijos (Moscona)

Estas mezas son del vino, ke bevan i logren de ken son (Moscona)



292630

lograrse v. refl.

השיג מבוקשו; איחל לעצמו

to achieve the desired; to wish himself

se logró