חזרה לדף הראשי של מכון מעלה אדומים                             tornar a la pajina prinsipal del Instituto

   חזרה לדף הראשי של אוצר הלשון הספניולית    tornar a la pajina prinsipal del Trezoro

 

 



 

 

 

הצגת הערך
Prezentasion de la entrada

 

18320 ערך מספר

entrada numero 18320

alma f.

נשמה, נפש

soul, spirit, mind

a la fin alma no es aki, alma no vas a dar

אין כאן עסקי נפשות, שלם וגמור בזה!

This is not a matter of life and death, settled and done with!

aki van a bolar almas!

הזהרו, הריב הזה עוד יפיל חללים!

Beware, this quarrel will yet claim lives!

alma d'ani, alma de prove

נשמה קטנה - אינו מסוגל לפעול ברחבות

Small soul - unable to act generously / narrow-minded

alma de kántaro

חומד בצע, תאותן

Greedy, covetous

alma de nyudos

קמצן גדול מקמץ על כל פרוטה

A big miser, begrudges every penny

alma de perros

"נשמה של כלב" - מצליח להחלץ מכל צרה ונגע

"Dog's soul" - manages to escape from every trouble and affliction

alma del Dio

'נשמה טובה''

"Good soul"

alma estrecha

כינוי לאדם פסימי הרואה תמיד שחורות

Nickname for a pessimist who always sees things in black

alma piadoza

אדם רחום (נאמר גם באירוניה על מי שמנצל חולשתם של אחרים)

A compassionate person (also said ironically of one who exploits others' weakness)

alma tiene!

גם לו יש נשמה! - הבן אותו, התחשב בצרכיו

He has a soul too! - Understand him, consider his needs

amargo de alma i peor de korason

"בנפש דואבת ובלב נשבר" - סיומת במכתבו של אדם אבל

"With an aching soul and a broken heart" - closing of a mourner's letter

dar el alma al Dio

לחוש עייפות רבה

To feel great fatigue

de alma i korasón/kon toda mi alma

בלב ונפש

With heart and soul

echarse al alma

עושה הון באופן בלתי חוקי

Makes a fortune illegally

el alma es dulse!

מה לא עושים בשביל להוותר בחיים!

What won't one do to stay alive!

el alma ke le salga

שתצא נשמתו מרוב קנאה!

May his soul depart out of sheer envy!

el alma l'está saliendo detras de esta ninya

נשמתו יוצאת אחרי הבחורה הזו

His soul goes out after this girl

el alma l'está saliendo detras de los fijos

מוציא נשמתו על (טיפול ב)ילדיו

Drains his soul on (caring for) his children

entiznar el alma

לומר דברים הגורמים עצב וחרדה

To say things that cause sadness and anxiety

fazer por su alma/ por el alma de su padre

לעשות צדקה וחסד למען נשמתו/לנשמת אביו המנוח

To do charity and kindness for the sake of his soul / his late father's soul

ke demandas de mi alma?

מה נטפלת אלי, עזוב את נשמתי!

Why do you pester me, leave my soul alone!

ke su alma repoze en paz/ke su alma repoze en Ganeden

עליו השלום/נוחו עדן

May he rest in peace (Alav HaShalom / Nucho Eden)

kedar sin alma

לא נותרה בו נשמה - מת מעייפות

No soul left in him - died of fatigue

kitar el alma kon ganchos/kon ganchera

להוציא למישהו את הנשמה לאט לאט

To drain someone's soul slowly

kitar el alma; kitar el alma por el garón

להוציא למישהו את הנשמה

To drain someone's soul (exhaust them)

le sale el alma

נשמתו יוצאת מקנאה

His soul is leaving out of envy

meter alma

לעודד, לנטוע תקווה

To encourage, instill hope

meterse la alma en la palma

נטל נפשו בכפו, הסתכן

Risked his life (took his soul in his palm), endangered himself

no ay alma nasida/biva

אין נפש חיה

Not a living soul

no le kedo ni alma

הוא נחלש מאוד

He became very weak

no tiene alma

הוא רזה וחלוש

He is thin and frail

por mi alma/por el alma de mi padre

בחיי!ת בחיי אבי!

By my life! By my father's life!

salir la alma

עבד עד כלות הכוחות, הוציא את הנשמה (מרוב עייפות)

Worked to exhaustion, squeezed the soul out (from fatigue)

se amarga el alma

נכמרים רחמיי

My compassions are stirred

se angustia el alma

מגעיל, מעורר גועל נפש

Disgusting, arouses revulsion

se estreca el alma

הדבר מצער

This is regrettable / sad

tener la alma en la palma

הסתכן, טרף נפשו בכפו

Endangered himself, risked his life

tu solo no tienes alma, i yo tengo alma

אל תהיה אנוכיי כל כך, גם לי יש נשמה!

Don't be so selfish, I have a soul too!

un alma en pena

נשמה דואבת ונכאבת

An aching and grieving soul

vengarse del alma de uno

לגרום למישהו סבל (לענות את נשמתו)

To cause someone suffering (to torture their soul)

ver la alma de una koza

קילקל

Ruined / spoiled

akorar el alma/tener el alma akorada/ el alma arrankada

לחוש מועקה/חרדה בעקבות המתנה ממושכת

To feel oppression/anxiety following prolonged waiting

dar el alma por

להשתוקק מאוד; לרצות מאוד בקרבתו של מישהו

To yearn greatly; to desire someone's closeness very much

dar el alma por uno

נכון לתת נשמתו בעבור מישהו

Ready to give his soul for someone

entrar en el alma

מענג ומוצא חן מאוד

Delightful and very appealing

es el alma del fecho

הוא הדמות המרכזית בעסק

He is the central figure in the business

estar kon uno alma i vida

להיות בקשר אמיץ ועמוק עם מישהו

To be in a close and deep relationship with someone

este komer toma el alma

התבשיל הזה דוחה במתיקותו

This dish is sickeningly sweet

kae el alma a los pies

הלב יוצא נוכח הסבל/העוני וכו'

The heart goes out in the face of suffering/poverty, etc.

me demanda el alma

נפשי מתאווה, יש לי חשק

My soul yearns, I have a desire

me se arresentó el alma

נרגעתי, הדאגה חלפה

I calmed down, the worry passed

me se deskayó del alma

איבדתי את אהדתי והוקרתי אליו

I lost my sympathy and appreciation for him

meter el alma en el puerpo

להרגיע, להשקיט, לאמץ רוחו של מישהו

To calm, soothe, strengthen someone's spirit

no me arreyeva el alma

איני יכול לשאת עוד

I cannot bear any longer

no me esta dando el alma

יש לי תחושה רעה בנוגע לכך ואני מבקש להמנע מן המעשה

I have a bad feeling about this and wish to avoid the action

sin tomar alma, alma no da

לא ייכנע בקלות

Will not surrender easily

tener el alma en los fechos

משקיע את כל נשמתו רק בעסק

Invests his whole soul only in business

tiene el alma por adientro

יש לו כוונות נסתרות להרע ולהזיק

He has hidden intentions to harm and damage

tomar en el alma

מושך מישהו (בעצות/דיבורים/לחץ) לתוך הבוץ

Dragging someone (with advice/talk/pressure) into the mire

traer el alma al garón en un filo de kuzir

לעורר גועל; להלחיץ, לגרום מועקה

To arouse disgust; to stress, cause oppression

tratar a uno kon alma i bien

לנהוג במישהו בכפפות משי

To treat someone with kid gloves

un Dio solo i mi alma lo saven

רק אלוהים יודע איזה סבל עובר עלי

Only God knows what suffering I am going through

un alma tengo, me vo a atrivir, lo ke kiere ke sea

לא מתים פעמיים, אעשה זאת וכאשר אבדתי אבדתי

One doesn't die twice, I will do it and if I perish, I perish



דיגומים מילוניים Enshemplos leksikales


Kerer en la alma ariento (Moscona)

Ya me vino la alma al garon! (Moscona)

Asta ke va i viene alma tiene(Moscona)

Alma sin pekado(Moscona)

No ay alma biva (Moscona)

el gato no aferra al raton por el alma de su padre, es para komerle la kavesa (Nehama)

alma santa/ alma buena/ alma del Dio/ alma sin pekado (Nehama)

kien alma tiene alma kree (Nehama)

ay perikolo de alma (Nehama)

para suvir sien eskalones se kyere dado el alma al Dio/ tiene el alma a la boka (Nehama)

me salio el alma (Nehama)

kon su alma trae su pan (Nehama)

alma mia!; mi alma! (Nehama)

las ninyas tienen siete almas (Nehama)

va i viene, alma tiene (Nehama)

alma tiene, komer kiere (Nehama)

se angustia el alma (Nehama)

alma estrecha (Nehama)

tener el alma espantada (Nehama)

no pasa alma biva, no se ve un alma por esta kaye (Nehama)

lo kyero komo mi alma (Nehama)

una madre da su alma por un fijo (Nehama)

el ojo ve, el alma dezea (Nehama)

dar el alma por un komer (Nehama)

dar el alma por un kopo d'agua (Nehama)

alegrada ke le vea el alma! (Nehama)

Akontentar/ konsolar el alma (Nehama)

se alegra/se embrenea el alma (Nehama)

el i su alma lo saven (Nehama)

por modre de el entri en este fecho i deshi los guesos, me tomó en el alma (Nehama)

si siete al tiene no la eskapa (Nehama)

un alma tengo onde ke la meta en primero (Nehama)

ya di todo lo ke tenia, alma no puedo dar (Nehama)

adjidearse del alma de uno (Nehama)

adjidéate de alma (Nehama)



פתגמים Refranes


Alma buena, meza puesta

Alma deskansada, arrondjada kon sapatos

Fin ke va i viene, alma tiene

Ken alma tiene, alma kreye

Guay de el y guay de su alma kuando a su mujer enganya

Sale el alma i no la mana

Meter la alma en la palma

Ken de la alma sale, a la alma toka

Asta ke al riko le viene la gana, al povre le sale la alma

Kon una mano no se da palmas ama kon dos se pueden konfortar almas

Eskrito esta en la palma lo ke tiene de yevar l'alma

Espantate de la ravia es tosigo en la alma

Non topara hayre en kamea si bushkas refua por tu alma

Mas vale verguenza in kara i no dolor in el alma

Kantidad de un pulgar, viene la alma a su lugar

El kuerpo ke pena la alma, y la alma va penar al kuerpo

La limpieza del kuerpo amuestra la limpieza de la alma

La mana esta debasho del alma

El ojo es el espejo de la alma

La piedra patlea, l'alma no

El ojo ve, l'alma dezeya

Sta prenyada, sta l'alma yena

Pekado en su alma

La mujer tieni siete almas

Kon la riza en la kara, la alma me amargo

No deskuvras sekretos de tu alma ni kon tu ermana



שירה קלאסית ודרמה Poezia klasika i Drama


Mi alma konsiente visio enkuvierto (Gaon, Poezias)

vido la muchacha ke bola su alma (Gaon, Poezias)

sostener el mundo i rebivir almas (Gaon, Poezias)

apenas es noche no se ve mas alma (Gaon, Poezias)

Las almas se soplan i Dio las rekoje (Gaon, Poezias)

Son ya kuantos dias ke mi alma kansa (Gaon, Poezias)

despues el replika kon alma trublada: (Gaon, Poezias)

si la alma gia el kuerpo siyado (Gaon, Poezias)

Son ya kuantos dias ke mi alma kansa (Gaon, Poezias)

espiego si saves - mi alma demanda. (Gaon, Poezias)

realsandose tu alma konponiendo akel kante. (Gaon, Poezias)

konsentia ke mi alma serka ti bushka repozo. (Gaon, Poezias)

onde te kere kitar la alma i las entranyas! (Papo, Navot)

destruir el avenir de tus chikos ke son tu alma i tu sangre, (Rinio, 1906)

Mi vida no es mia es suya; mi alma es para el. (Rinio, 1906)

metio su alma en perikolo de muerte, (La segunda Ester, 1911)

guadrame de la falsa testimoniansa / de akel ke pushado por la vengansa / va delantre el tribunal i djura / por kondanar a una alma pura (Rekolyo de Poezias Diversas, Tel Aviv 1931)



קופלאס Koplas


i torno kon muncha alma a servir a la verdad, (Toledo, Koplas de Yosef)

Metio su noble korason sovre su palma, por amor de servirte kon toda su alma. (Im afes, Papo 1894)

todas las almas en monte de Sinay estuvieron (Ketuba de la Ley)

Solamente kon una era bastante azer matar de una mas de almas vente (Zimrat 'ha-Arets, 1745)

Porke muncho ke me amo en todas las vias mas munchas manzias mi alma siente (Purim, De-Fes, sig. 18)

Ke nos salieramos, almas ke eskapamos, komo aves bolar, no es ora de burlar. (Zimrat 'ha-Arets, 1745)

Presto mandaron por eskapar las almas, ya no pueden más, vendieron las kazas; a eyos los kortan kon unas pajas, sus kavesas van por kaes i plasas (Kalumnia de sangre, sig 18)

El día de Kipur de manyana el nemsí mos vino asta la ventana, los djidiós se les kema el alma (Asidio de Belogrado 1788)

Yashar ke oyo esta fama tomo lansa en su palma metio su alma en su palma se enfeuzio en el Dio de Eliau (Koplas de Eliau, sig. 18)

Echaronse en una kama dos puerpos i una alma (Donme, sig 18)

Oygan sinyores dichas de mi boka ke son kozas ke en el alma, ke no fue koza poka la maala de Avraam i de Yits.hak (Tarika, Shira Hadasha, Izmir 1861)

bendicha la alma presiada debasho la siya su pozada, supeto es arrondjada de los sielos a la tierra (Tarika, Shira Hadasha, Izmir 1861)

miramos buena komida, i buena sea la bevida, la alma keda afriida, no goza de la tierra (Tarika, Shira Hadasha, Izmir 1861)

responde la alma: yo so alavada; el puerpo peko i yo no kulpo nada, por aver del mundo so abolada kuando me vo de la tierra (Tarika, Shira Hadasha, Izmir 1861)

maraviyozas son tus echas i mi alma ke algo save delantre de ti muncho krevanta (Keter Malhut, Mahzor Saloniki 1876)

salmeamiento se baldo, i su kovdisia mayorgaras / por enveluntar aserkamiento de su kerida i aras pasar / de su korason ansia de su alma / por bushkar amor de sus noviedades (Ermana pekenya, Mahzor Rosh a-Shana, Sal. 1876)

Supo Mordelsay esta echa, esklamo ayuno, yoro i endecha, le Disho 'Ester kon alma estrecha: dime lo ke pensas azer, i lo ke no. (sova semahot, Livorno 1782)

la uma entera muncho mo lo aman / diziendo shapchi se le arranka el alma / esta buena fama / asta su vejes / Dio mas muerte no le desh / ke kaze a sus ijos / kon muy buenos rijos (manus. Teza, 1820)



ספרות תורנית Literatura relijioza


atorgaron todos ke su djudezmo era de alma i de korason i no por algun interese, (Meam Loez Bereshit)

metio su alma en la palma para eskaparlo, (Meam Loez Bereshit)

i izo milagro el Sh.-Yit. i les torno la alma a su lugar. (Meam Loez Bereshit)

i ken es patron de alma i se espanta del sh.-yit. i kere ke le bivan sus ijos, (Meam Loez Bereshit)

yo so shaliah del Sh.-Yit., ke me mando para ke te tome el alma. (Meam Loez Bereshit)

tanbien kavzaresh provecho a guestra alma, (Meam Loez Bereshit)

en la kuartena le puzo la alma; (Meam Loez Bereshit)

Por todos estos kavzos kovdisio mi alma de endjeniar un remedio bueno i kontinavle (Meam Loez Bereshit)

I disho Ribi Azarya ke la alma su lugar es en el korason, (Meam Loez Bereshit)

I el puerpo se sostiene kon la alma i eya se sostiene kon poder del Sh.-Yit. (Meam Loez Bereshit)

siendo vos izo favor el Sh.-Yit. de darvos alma santa ke es venida de lugar alto (Meam Loez Bereshit)

el puerpo kon la alma tienen buena razon de diskulparse en dia del djuzgo, (Meam Loez Bereshit)

Despues de 12 mezes su guf se atema i sus almas se les kema (Menorat 'Hamaor, 1762)

Malgrado esto no tuvieron del todo repozo, i siempre estavan sus almas en perikolo, (El Gid,1967)

I loke repeto muchas vezes el biervo de 'Torna' es a darmos a entender ke la persona, kuando viene a grado ke kere kumplir su alma i apegarse kon el Dio, komo kuando va ser en tiempo dela geula, no se kontenta su alma estar en un grado, (M''L Kantar de los Kantares,1899)

savesh porke a akeyos el Sh.Yit. presto les respondia? porke entregavan sus almas por servisio del Sh.Yit. (Hovot 'ha-Levavot, Const. 1569)

eskrivio 'ha-Rambam z''l ke todos los fonsados ke en los sielos deayno el sol i la luna i las estreyas todas son kozas bivas patrones de alma (Meam Loez Yeoshua II, Izmir 1870)

brazas p torchas (meshale) ke estan esparzidas en la kaye i puede aver danyos grandes o perikolo de alma pueden amatarlas en shabat (El gid, Istanbul 1967)

es alora ke ribi David fue ovligado de fuyir de sivdad en sivdad para salvar a su alma (El gid, Istanbul 1967)

Israel sin su relijion asemeja a un kuerpo sin alma (manus. Vitali Varon, Const. 1948)

Todo lo ke su mersed kere aremos, ke H' tu Dio esta kon todos mozotros. I mozotros, tus esklavos, estamos prontos a azer tu veluntad de tu alma''. (Yosef de la Reina, manus. Chorlu 1893)

estas mirando estos vidros, son almas de tus ijos ke se murieron en sus chikes i estan de kontino en las djifias de aguas de sus padre (Shivhe Hayim Vital, Sal. 1892)

Despues ansi yevaron mi alma [...] en un kampo ke enfrente de gan eden i en el arvoles de maneras de 'hadas porke tomemos golor buena por kitar el golor de el ashufre (Shivhe Hayim Vital, Sal. 1892)

I kon alma rebashada i esprito basho, i kon korason kevrado i majado, enpues ha-rav Zerahaya Halevi empeso una derasha , i disho sekretos altos, i eskapo la derasha kon tefila i bakasha (Shevet Yeuda, Viena 1859)

i loke desho de askier nizam fue un emir alay kon 800 almas (Imre Bina, Belgrad 1837)

kien ke non le es bueno en su sivdad, ke se vaya a sivdad otra por topar olgansa por su alma (Pele Yoets I, Viena 1870)

no es razon ke seamos krueles sovre nuestras almas a pasar su komando sino adraba afirmar sus komandos kon muncha kovdisia i alegria (Meshivat Nefesh II, Const. 1754)

sea mi kandela en tu mano ke es la Ley, i tu kandela ke es tu alma en mi mano (Meshivat Nefesh II, Const. 1754)

i avlan demaziado i depierden sus almas de luz de las vidas (Meshivat Nefesh II, Const. 1754)



שאלות ותשובות Responsa


i el reiz no eskucho i vino la bora i el pedrisko fuerte i lo fondio a el kaik i no eskapo alma de todo el kaik (Beer 'ha-Mayim, Sal. 1836)

mozotros ke eramos sesh yemidjis i el kapitan i doa arelim yapidjis i katorze almas de djidios entre ombres i mujeres (Shaar Asher v.I, Sal. 1877)

no me peza dela perdida de la fazienda tanto komo de un amigo mio djidio ke se fundio en dita nave ke lo keria tanto komo mi alma (Responsa, Hayim Shabetay, Sal. 1851)

por lo kual rekomendo la alma al Sh.Yit. el kuerpo kiero i ordeno ke sea enterrado en la ??? del lugar aonde se enterraron mis ermanos los ebreos (Torat Emet, Venezia 1626)



תנ"ך, משנה ומדרש Biblia, Mishna, Midrash


Oye O H' la djustedad, (Biblia, Const. 1873)

eskapa mi alma del malo kon tu espada; (Biblia, Const. 1873)

I ke eskaparesh nuestras almas de la muerte (Biblia, Const. 1873)

Denunsiame, tu a kiem ama mi alma onde apasentas (Biblia, Const. 1873)

Komo poko pasi de eyos asta ke ayi al ke ama mi alma (Biblia, Const. 1873)

me rodearon las aguas asta el alma, el abismo me arrodeo, el djunko se apreto a mi kavesa (Biblia, Const. 1873)

i si algun ombre le dezeava el alma a merkar alguna koza de vedrura mandava al moso (P. R. Eliezer, 1876)

i el Santo Bindicho El le da esprito i alma i forma de fases i vista del ojo i oida de la oreja i avla i andadura de los pies i saver i entendensia ([Mishnayot], Seder Maamadot, Viena 1821)

ke todo el ke depierde alma una de Israel konta sovre el el pasuk komo se sosteniera un mundo yeno ([Mishnayot], Seder Maamadot, Viena 1821)

ke aun bushka mi alma i non ayi; ombre uno de mil ayi, i mujer en todos estos no ayi (Biblia, Viena 1841)

I el rey djuro, i disho: bivo A' ke regmio mi alma de toda angustia, (Biblia, Const. 1873)

akojed de el kada uno segun su komer, un omer por kavesa segun el numero de vuestras almas; tomaresh kada uno para los ke estan en su tienda. (Biblia, Const. 1873)

Shimon i Levi ermanos; instrumentos de adolme sus armas. en su sekreto no entre mi alma; en su apanyamento no se aune mi onra! (Biblia, Const. 1873)

I akontesio, ke komo lo apreto kada dia kon sus palavras, i lo kanso, de modo ke su alma se angustio asta la muerte, (Biblia, Const. 1873)

Shimon i Levi ermanos; instrumentos de adolme sus armas. en su sekreto no entre mi alma; en su apanyamento no se aune mi onra! (Biblia, Const. 1873)

Pizaste, alma mia, fortaleza. Entonses se majaron las unyas de los kavayos, por las patadas, las patadas de sus kavayones. (Biblia, Const. 1873)

i dishe: kisa sera mi alma por espojo (Sefer 'ha-yashar, manus. sig. 17)



רומנים ועיתונות Novelas i Periodizmo


En Paraguay, biven serka 4 miliones de almas, (Luz de Israel, 1989)

Ochenta mil almas eran ayi delantre kuando esta tambien iva ser echada al agua. (Leonidas el nadador, 1911)

una kontentez interiora inchia su alma (La sinyatura del kontrato, Yerushalayim 1907)

El se empleava de alma i de korason a kitar la verdad a luz (Mujer kriminala, Tel Aviv 1954)

despues de aver machukado mi alma i abivrado mi korason de todas las amarguras [...] (La dezgrasiada Luiza, Tel Aviv 1953)

sinko oras mortales a esperar kon el korason kevrantado, kon el alma yeno de terror (La linda Anjela, Tel Aviv 1953)

Nozotros konosemos la sufriensa de los sin- lavoro i entendemos su estado de alma. (Manifesto de Lishkat a- Avoda, Tel Aviv 1950)



ספרות עממית Literatura popular


Porke yorash blanka ninya la mi alma porke yorash? (Blanka Flor)

Debasho de la kolcha esta, el alma al Dio dando. (Kalendario de kantigas)

Al mansevo se le apego su alma kon la mosa; (Sipure Noraot,1885)

Rogo ke non te venges de mi alma, porke de los sielos fue esto. (Sipure Noraot,1885)

guay de el i guay de su alma ke ansi le rogo a su mersed ke me mire algun remedio para fuirme de esta tierra i irme a Yerushalayim i komer pan i tierra i agua kon seniza (manus. Papo, Sarajevo 1840)

i disho: mira senyor, ya saves komo el por alkansar tu ley i por saver ke es verdad se vino el aya a servir a Yeshu por rezgatar su alma de penas de gehinam (manus. Papo, Sarajevo 1840)

i darso el papa sien mil desonramientos i bihlal de esto ke vamos a azer no es por matar alma h[as] v[ehalila], sino por vengar la [?] de Yeshu (manus. Papo, Sarajevo 1840)



סגולות ותרופות עממיות Segulot i Melezinas populares


Segula para fayar la perdita: ke aprometa pr' para shemen la-maor por su alma de ribi Mair luego fayara la perdita, i ke non deshe pasar tienpo muncho siendo ke despues non le aprovechara el neder (manus. Papo, Sarajevo 1840)

Sekana ken ke espanta a la kriatura kon dizilde ya viene el gato o el perro o el goy, luego la kelipa es fayada i le puede venir danyo a la kriatura i tanbien aze mancha en su alma (manus. Papo, Sarajevo 1840)