חזרה לדף הראשי של מכון מעלה אדומים                             tornar a la pajina prinsipal del Instituto

   חזרה לדף הראשי של אוצר הלשון הספניולית    tornar a la pajina prinsipal del Trezoro

 

חיפוש במילון

Bushkida -  ladino

חיפוש עברי

Bushkida -  ebreo

ניבים

Lokusiones

ס. עממית

L. popular

פתגמים

Refranes

קופלאס

Koplas

ס. תורנית

L. relijioza

תנ"ך ומדרשים

Biblia i Midrash

רומנים ועיתונות

Novelas i Periodizmo

דיגומים מילוניים

Enshemplos leksikales

קלאסיקה

Klasika

לוח הקיצורים

Abreviasions

 



 

 

 

הצגת הערך
Prezentasion de la entrada

 

116030 ערך מספר

entrada numero 116030

dezir v.

אמר, הגיד, ניסח, הביע, ביטא (בכתב או בעל פה), דיקלם, פקד; היטיב עם

a dezir no es

אם אתם מגזימים הרי מותר גם לי להגיד

a ti dítelo

'קשוט עצמך תחילה''

ay dizientes

יש אומרים

de dezirlo a pasarlo/de boka se dize

יש הבדל בין דיבור על סבל לבין הסבל עצמו

desha dezir al mundo/a la djente/desha dezir

תן להם שידברו - אל תיקח ללב!

dezir a uno mil negras

לומר למישהו את הדברים הבלתי נעימים ביותר

dezir amén

להשלים מניין

dezir berahá

לברך, להשמיע ברכה

dezir enriva de uno/ dezir mal de uno

לדבר מאחורי גבו של מישהו

dezir entre si/ dezirse de si para si

לחשוב, לשקול בינו לבין עצמו

dezir la liksión

לשנן את השיעור

dezir la tefilá

להתפלל

dezir las del perro

לנבל את הפה

dezir lo ke viene a la boka

לומר כל מה שעולה על הדעת

dezir lo suyo i lo de la djente

ללכת רכיל

dezir tefilá (ebr.)

להתפלל שחרית

dezir un ''no'' de aki asta aya

לסרב בנחרצות, לאו באל''ף רבתי

dicho i echo/ lo disho i lo izo

'אמר ועשה''

dicho ke se tope

לומר דבר לא מקובל כדי שאח''כ אפשר יהיה לומר ''אמרתי''

digamos ke

נאמר ש-, נגיד ש-

dile ke

תגיד לו ש- (בלשון ילדים, כלפי מי שנמצאים ברוגז איתו)

disho me disho

רכילות, להג, פטפוט

dize ke/ komo akel ke dize

'לאמור:'', ''אני מצטט:''

dize: aki esto

אף פעם לא די לו - מבקש תמיד עוד

dizen ke/se dize ke

אומרים ש-, יש שמועות ש-

dizir i azer

אומר ועושה

entre dezir i azer ay un mundo

בין הדיבור למעשה רובצת תהום

es dicho ke

נאמר/כתוב ש-, יש פקודה /צו/הוראה

es kolay de dezir

קל לומר ...

es komo ke disheras

זה כאילו אמרת

es verguensa de dezir ke

בושה לומר ש-

esto dize i buraka

עומד בתוקף על כך שיקבל כל מה שהוא דורש

ke diga!

שיגיד הוא אם אינני דובר אמת!

ke dizes?

מה נשמע?

ke ke te diga

מה אגיד לך ..., אינני יודע מה לומר לך

ke kijo dezir?

מה כוונתו?

ke se disho?

מה חדש?

ken dize de no, dize i de si!

הפה שאסר הוא הפה שהתיר

ken le dize ke/va dile ke

מי יעז להעמיד אותו על טעותו?

ken se lo tenia ke dezir

אבוי! מי היה מעלה על דעתו שכך יקרה!

kere dezir/es dezir

זאת אומרת, רוצה לומר, כלומר

komo dezir

כאילו; כמו למשל

komo se dize? ..

איך אומרים ?... (כאשר חסרה מילה בשטף הדיבור)

komo si dishera azlo

עשו זאת עוד לפני שביקשנו

le dize/no le dize

מוצא חן בעיניו/לא מוצא חן בעיניו; מתאים/לא מתאים לו; נוח/לא נוח לו

lo dicho es dicho

מה שאמרו אמרו

lo ke dirán la djente!

מה יאמרו הבריות?!

lo ke dize oy amanyana lo eniega

את שאמר היום יכחיש מחר

no ay loke dezir

אין מה לומר

no dezir uno por dos/una koza por otra

להגיד את הדברים כמות שהם, בלי להסתיר או לטשטש

no digas de este pozo no bevo agua

אל תתחייב להמנע ממשהו

no dize una koza kon otra

הדברים אינם עולים בקנה אחד

no dize: aki estó

אינו בא על סיפוקו אף פעם

no es dicho ke

אפשר לעשות גם אחרת

no es dicho para ti

אינך מצוּוה על כך

no es por dezir

זו האמת - אינני אומר זאת רק לשם דיבור

no keda ke dezir/ no ay mas ke dezir

אין מה להוסיף, הכל מושלם

no kon dezirlo solo

לא די לומר, יש לתת דוגמא אישית

no me agas dezir

אל תכריח אותי לומר דברים שנצטער עליהם אחר כך

no me dize bever

השתיה מזיקה לי; אינני סובל לשתות

no me se dize

אינני מעז לומר זאת, אני חושש לומר זאת

no se dize

'אין מדברים על כך'', שומרים זאת בסוד

no se kere dicho

אין צורך לומר; ברור מראש

no se kere dicho/ no se kere ni dicho

אין צורך להוסיף, אדרבא

no te lo desho dezir

בשום פנים איני מרשה לך לדבר כך!

no te lo mando a dezir

אינך צריך לומר זאת, זה מובן מאליו; אומר לך זאת בכנות גם אם אין הדבר נעים לאזניך

no uvo ke dezir

בקושי דברנו והדבר כבר התבצע

no viene a dezir/no son kozas ke se dizen

זה לא מסוג הדברים שמשמיעים בקול

por ansi dezir

כמו שאומרים

por dezir la koza disho otra

אמר דבר אחד והתכוון לדבר אחר

por ke se diga

שיאמר, כדי שיאמרו, כאילו

por no dezir mas

שלא לומר יותר מכך

por no dezir mentiras

על מנת לא להגזים

por no tener ke dezir

באין דבר לומר אומרים שטויות

porke no se diga

כדי שלא ידברו אחר כך אני עושה מעל הנדרש

se disho duro s'enduró

הוא עקשן המתבצר בעמדתו

se disho luvia? es a chorros!

לא סתם גשם - גשם זלעפות!

se dize?

מובן מאליו, אין צורך לומר

se kere dicho

בהחלט, כמובן

se las disho

אמר לו את כל האמת בפנים

se las dizen/no se las dizen

מסתדרים/אינם מסתדרים ביניהם

sea dicho

בוא נאמר ..

si se disho

זה בדיוק מה שצריך

te digo una

אני אומר לך

te diré

תן לי לומר לך ש-

te dishos i me dishos

רכילות, תככים

tener ke dezir

יש על מה להתלונן

téntelo por dicho

אמרתי ולא אחזור על כך

un dezir es

רק אמרנו וכבר התבצע; אלה דברים שנאמרו בלי לחשוב

ya 'sta dicho!

כבר שמענו! עד כאן!

ya me lo disho Mushiko de Djoyú

ספר לסבתא!

ya se disho

אין מה לעשות, הדבר נגזר ויש לקבלו

dizir

125660



דיגומים מילוניים Enshemplos leksikales


vos digo ke vos estesh kayadis! (Moscona)

es verguensa de dezir todo lo ke le tengo fecho a (Nehama)

avia sien personas, por no dezir mas (Nehama)

iné tiene ke dezir (Nehama)

se disho komer? komió una kanaka entera de yagur! (Nehama)

se disho gritos? ma estempereó! (Nehama)

este vestido le dize (Nehama)

no le dize el vino/el tiempo/el klima (Nehama)

no le disho el dia/la karta (Nehama)

no me dize nada un komer/un pasatiempo (Nehama)

kien le dize al ke tiene por mas intimo amigo es el primo ke lo esta echando al sako (Nehama)

dezir mentiras/dezir la vedra (Nehama)

dize ke, si negra la fecha mas negra la desfecha (Nehama)

Se dize? Kaza es, su gaste demanda (Nehama)

mirar el dediez es dicho para los bienaventurados, no es dicho para un rikon (Nehama)

si se disho el arroz es kon limón (Nehama)

por el komer de la manyana si se disho la manteka es kon la miel (Nehama)

no le digas, no lo kites ni de boka (Nehama)

lo ke disho el Dio akeyo es (Nehama)

kien dize la vedrá piedre l'amistad (Nehama)

si se disho la tinya es para arraskar (Nehama)

el tiempo se le va en ''te dishos i me dishos'' (Nehama)



פתגמים Refranes


Ken dize no, dize ya

Disho i pisho

De los mios dezir i no sentir

Dimelo i te lo dire

Ni al chiko digas echate - ni al grande alevantate

Kuando el gato non ankalse la karne dize ki esta gulida

Disho la tizna a la karvunera vate mas ayi

Mujer pude dezir mentira sin mostrar ke esta en ira

Antes de avlar pensa lo kue digas

Aze kualo el haham dize, ma no kualo el haham aze

De dizir fuego, la boka no se kema

El meoyado lo pensa, el borracho lo dize

La mejor mentira es dezir la verdad

Lo ke disho mi tia kon su demazia

El dizir i el azer son dos

Boka ke dize no, dize si

Al sol le diza: ''Sale, ke salire''

Dime ken frekuentas te dire ken sos

Aki disho mi padre, aki disho mi madre

A Djoha le disheron ke se amoke, se kito la nariz



שירה קלאסית ודרמה Poezia klasika i Drama


Ke digan, si! Yo no entiendo razon, yo amo a Lefteri, lo amo, i lo amare. (Rinio, 1906)



קופלאס Koplas


Y ansi le dezia, i ansi le avlava: (Poema de Yosef)

Penso Aman kon su meoyo, ke por el dizia i en su tino metio i respondaria (Purim, De-Fes, sig. 18)

I fue komo dezir esto, le disho el Dio: ''Vate presto, dile a Ahav i al resto: 'Si se vos izo la sed de kreer en el Dio de Eliau?''' (Koplas de Eliau, sig. 18)

Kada una dizia: Yo so la mas alta / de todas las mas grandes muntanyas / Su Maestad! En mi deve dar la ley santa / i se ivan meneando komo kanyas. (Ketuba, manus. Rodosto 1931)



ספרות תורנית Literatura relijioza


dimos ke es lo ke deprendistes i ke entendistes de la parasha i la 'haftara de kada semana, (Meam Loez Bereshit)

i konviene dizir sovre esto: ''oy le-ota busha, oy le-ota kelima''; (Meam Loez Bereshit)

Despues ke kumplio de dezir tefila le disho el rav 'ha-Ari a dito ombre: (Shivhe 'ha-Ari, 1911)

Le respondio el rav 'ha-Ari asta aki tengo lisensia de dezirvos (Shivhe 'ha-Ari, 1911)

Disheron por Moshe Ben Maymon: De Moshe Rabenu asta Moshe ijo de Maymon, no uvo otro komo Moshe. (El Gid,1967)

i los savios ke entre eyos les davan odren i les dizian de este modo aze i de este modo no agash i kon esto tenesh azlaha en lo ke metesh mano I se muchiguan guestras aziendas (Meam Loez, Devarim II, Const. 1773)

i yo demandi a un haham si savia las prevas komo el Sh.Yit. es uno, i disho ke abastava dezirselo su padre (Hovot 'ha-Levavot, Const. 1569)

ke kedo auzado en muestras bokas del tiempo de Yeoshua por dezir por dezonra: makedanos (Meam Loez Yeoshua II, Izmir 1870)

me disheron ke non tengo lisensia de suvir i veer en ninguna morada de el palasio i non kere dicho en este lugar (Shivhe Hayim Vital, Sal. 1892)



שאלות ותשובות Responsa


Ni vide ni se nada ni me fayi en nada de lo dicho ni se nada de ningun modo

Estando eya en la eskalera asentada la dicha Rika (Ma'harshah [1540-1602], Saloniki 1730)

despues fuimos i topimos kon el saraf haradjero ke es un djidio de Eskopia i le dishimos si es verdad esto ke dizen ke mataron un djidio. disho: si, a Avraam Kasorla el kunyado de Hayim Kasuto (Devar Moshe, Sal. 1748)

dishome: adonde vas? dishile: vo ael sahil. dishome: dote por konsigo ke tornes atras ke no te maten komo mataron a Yits.hak Almeridi (Responsa Yom Tov Tsahalon, Venezia 1694)



תנ"ך, משנה ומדרש Biblia, Mishna, Midrash


Le dishe: vistesh al ke ama mi ama? (Biblia, Const. 1873)

Se lo disho a Avraam diziendo de este modo i de este modo le izo Yishmael a Yits.hak (P. R. Eliezer,1876)

I lo disheron sus siervos: bushken para mi senyor el rey una eskosa (Biblia, Const. 1873)

I su padre nunka lo atristo en sus dias kon dizir por ke azes ansi (Biblia, Const. 1873)

I el rey se levanto de noche, i disho a sus siervos: yo vos dire agora lo ke nos izieron los Arameos:(Biblia, Const. 1873)

Si disheremos: entrimos en la sivdad, la ambre esta en la sivdad, i muriremos ayi; i si nos kedaremos aki, muriremos tambien.(Biblia, Const. 1873)



רומנים ועיתונות Novelas i Periodizmo


Ektor no savia kualo dezir, kualo responder. (Banyos de sangre, 1912)

Me miro a mi kon una mirada de loor i de grasia, komo si fuera ke keria por dezir a mi la loor de su korason (Asolado en la izla, 1881)

Dezia: Por favor... pintame un kodrero! (El Princhipiko, 2010)

Kuando a la fin, pudi avlar, le dishi: Ma... ke azes tu por aki? (El Princhipiko, 2010)

Kon sinko frankos se puede bivir ocho dias, se dizia el (Nantes, Tel Aviv 1952)

su intelijensia se entontesio i el no dize ke las palavras ke dizia entonses (El rey i el shastre, Yerushalayim 1925)

kualunke persona ke la veria no puedia dezir ke era imitada (taklid) (El prove doktor, Const. 1904)

ninguno no puede dezir de antes ke seria el kavo de una gerra entre la Rusia i la Turkia (El Tiempo, Const. 1877)

ninguno no puede dezir de antes ke seria el kavo de una gerra entre la Rusia i la Turkia (El Tiempo, Const. 1877)

El djuzgo kontinuo 47 anyos, 9 mezes, 3 semanas, 5 dias i unos kuantos puntos. i en todo este tiempo, el konvertido estuvo eskondido debasho de una siya, sin pueder respirar i sin ver luz de bivos, no kere dicho ke ni komio ni bevio. (El Djugeton, Const. 1908)



ספרות עממית Literatura popular


De los sus ojos yorava i de la su boka dezia: (Blanka Flor)

Dize el haham no es razon de azer bien kon el rasha. (Hidot de Izopeto)

en avlas kon el marido le disho: (Sipure Sefarad)

A la demanyana se alevanto ribi Meir i se fue a el bet amidrash a dizir tefila. (Kuentos de Yerushalayim, 1923)

Disho ribi Meir: Ya resivi djuzgo de los sielos; enkomenda lo ke dishites. (Kuentos de Yerushalayim, 1923)

Si dizía: ''u'', todos le gritavan: ''i...!'', i si dizía: ''i'', todos le gritavan: ''u...!''. (Kuentos, 1986)

avía de ser de un ombre ke no pudía tenerse de dizir mintiras, porké ésta es la natura del mintirozo (Kuentos, 1986)

Yomtov djemia i se retorsia komo un kulevro. No kere dicho la nochada ke la tuvieron. (Sipure Sefarad)

respondieron los djidios: senyor, en tu mano estamos, rey sos, ya puedes azer loke kieres, ama deshamos avlar i diremos la verdad komo hue (manus. Papo, Sarajevo 1840)

i ansi izieron, ke disheron: algo vido el rav ke sera alegria kunplida (manus. Papo, Sarajevo 1840)



סגולות ותרופות עממיות Segulot i Melezinas populares


Segula si le entro algun baal hay en la oreja ke se meta algo dulse komo asukare o leche i si es ke esta ainda bivo el baal hay ke lo maten kon kozas saladas komo dezir urina o kon kozas amargaskomo dezir fyel i komo asemejante (manus. Papo, Sarajevo 1840)