página principal

Página del Artículos

 

La djoven R. Navon eskrive dezde Londra un mensaje a su nona en Yerushalayim al prinsipio del siekolo pasado

Dr. Avner Perez

 

Al prinsipio del siekolo 20, el numero de mujeres ke savian meldar i eskrivir pujo muncho en Evropa i en Oriente. Las eshkolas modernas ke se krearon a finales del siekolo 19 se okupavan tambien de las ninyas. En los anyos sesenta del siekolo 19, la Aliansa Israelita dezvelopo una red de eshkolas en las komunidades orientales, i entre eyas eshkolas para ninyas. Sigiendo esta korriente, nasieron tambien otras inisiativas, lokales i eksternas, kon el buto de dezvelopar la edukasion moderna en estas komunidades. En Yerushalayim, ademas de la Aliansa, se topava tambien la sosiedad “ha-Ezra” (ke su sentro era en Almania) ansi komo otros faktores. Las djovenes sefaraditas embezavan, entre otras, la eskritura kursiva uzada en Oriente, yamada eskritura “hatsi kolmos”, ke su version para eskrivir el ladino, se yama soletreo. Algunas korrespondian kon sus novios ke avian salido a bushkar lavoro i medios para instalarse en el muevo mundo (Amerika).

La djoven R. Navon (no konosemos su primer nombre) bivia dezde largo tiempo en Londra (Otro muevo fenomeno de mujeres ke deshan la kaza de sus padres i se van a bivir al ekstrajero), i de ayi eskrive una letra en djudeo-espanyol a su vava ke aparentemente se topa en Yerushalayim (segun indisios ke no detayaremos aki), erev Pesah 1903. Ekspresa la fuerte nostaljia ke siente (i ke se aze ainda mas fuerte en erev de una fiesta tan familial komo es Pesah), saluda a kada miembro de la famiya, los tios i las tias. Meted tino a la introduksion i a la konkluzion tradisionales de la letra kon ekspresiones de respekto distingido:”Despues de bezarle pies i manos kon grande respekto…"

La eskritura es agradavle, clara i fasil de desifrar. Se puede uno demandar si la avuela (la sinyora vava) pudo meldar la letra de su inyeta o si tuvo menester de ke alguno se la meldara.

 

Na la foto de la letra kon su transkripsion en letras ebreas kuadradas i en letras latinas.

 

[צד ראשון]

 

                              London  le 2/4/1903

 

מי מויי קירידה אי מוי איסטימאדה סי' ב'אב'ה

 

דיספואיס די ביזארלי פייס אי מאנוס קון גראנדי

ריספיקטו פאסו פור אוגורארלי לה פ'ייסטה די פסח

ארוגו אל דייו קי אל אנייו קי ב'ייני לו ארימוס טודוס

אינג'ונטוס קון מונג'ה אליגריאה אמן.

קירידה סיגורו ייה סי ארה אונה אידיאה קומו מי

טופו איסקאריניוסה אינדימאס קואנדו לאס פ'ייסטאס

סי אסירקאן קי קיריאה סיר און פאשאריקו פור ב'ירלוס

אי אמאיינאר איל איסקארינייו.

קירידה לי רוגו אוגוראר לה פ'ייסטה אה מיס

קירידאס טיאס אי מיס קירידוס סי' טייוס אין מיס-

מו טיימפו קי ליס ביסו לאס מאנוס קון גראנדי

ריספיקטו אי קי מי איסקוסין סי נו ליס איסקריב'ו

פארטיקולאר מה אספירו איסקריב'ירליס אין סירקה

איל דייו קי מוס אליגרי לוס קוראסוניס פור

         [צד שני]

פואידיר אסיר איל דוב'יר סירקה מיס קירידוס

קי מאלורוזאמינטי מונג'ו לו פינסו די איסקריב'יר

מה נו ב'ינו אייאינדה לה אורה פ'אב'וראב'לי. איסטה

איס לא ראסון קי מי דיטיני.

אספירו קירידה סי' ב'אב'ה קי איסטאן אין בואינאס

רילאסייוניס קון מי קירידה מאמה אי מי קירידה אירמאנה

ליאה אי איל דייו מוס סאלב'ארה די איסטאס סופ'ריינ-

סאס אין פריסטו אמן.

קידו ביסאנדו סוס מאנוס קון גראנדי ריספיקטו

סו דיב'ואדה אינייטה

                            R. Navon

 

   [primer lado]

 

                                         London  le 2/4/1903

 

Mi muy kerida i muy estimada si[nyora] vava

 

Despues de bezarle pies i manos kon grande

respekto paso por ogurarle la fiesta de Pesah.

Arogo al Dio ke al anyo ke viene lo aremos todos

endjuntos kon muncha alegria Amen.

Kerida, seguro ya se ara una idea komo me

topo eskarensiosa indemas kuando las fiestas

se aserkan ke keria ser un pashariko por verlos

i amaynar el eskainyo.

Kerida, le rogo de ogurar la fiesta a mis

keridas tias i mis keridos si[nyores] tios en mis-

mo tiempo ke les beso las manos kon grande

respekto i ke me eskusen si no les eskrivo   

partikular. Ma aspero eskrivirles en serka.

El Dio ke mos alegre los korasones por

          [segundo lado]

pueder aser el dover serka, mis keridos.

Ke malorozamente muncho lo penso de eskrivir

ma no vino ayinda la ora favoravle. Esta

es la rason ke me detene.

Aspero, kerida si[nyora] vava, ke estan en buenas

relasiones kon mi kerida mama i mi kerida ermana

Lea i el Dio mos salvara de estas sufrien-

sas en presto. Amen.

Kedo besando sus manos kon grande respekto.

Su devuada  inieta

                  R. Navon